Không cạnh tranh với AI, học cách làm chủ công nghệ
Làm việc trong lĩnh vực kiểm soát nội bộ, chị Tạ Kim Anh (Hà Nội) từng mất nhiều thời gian thu thập, đối chiếu tài liệu và xây dựng kiến nghị. Hiện nay, với sự hỗ trợ của AI, chị Kim Anh có thể nhanh chóng nhận diện dấu hiệu bất thường, hệ thống hóa rủi ro và tham khảo phương án xử lý, từ đó tập trung vào những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu.
Theo chị Kim Anh, AI giúp tiết kiệm đáng kể thời gian tổng hợp thông tin, phân tích dữ liệu và xây dựng báo cáo, song không thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm, tư duy phản biện và trách nhiệm nghề nghiệp của con người.
“Thay vì lo ngại bị AI thay thế, tôi lựa chọn học cách sử dụng công nghệ để nâng cao năng lực, tạo ra những giá trị mà AI không thể tự đảm nhiệm” - chị Kim Anh chia sẻ.
Để thích ứng, chị Kim Anh chủ động tìm hiểu các công cụ AI, rèn luyện kỹ năng phân tích dữ liệu, đặt câu hỏi và kiểm chứng thông tin. Với chị, tính chính xác, bảo mật và trách nhiệm đối với kết luận chuyên môn là những nguyên tắc không thể đánh đổi để lấy tốc độ.
Từ trải nghiệm của bản thân, chị Kim Anh cho rằng, phụ nữ không nên tự giới hạn trong những công việc quen thuộc hay e ngại công nghệ. Khi được tạo điều kiện học tập, thực hành, lao động nữ hoàn toàn có thể làm chủ AI, nâng cao năng suất và đảm nhận những vị trí có yêu cầu chuyên môn cao hơn.
Câu chuyện của chị Tạ Kim Anh cũng phản ánh sự thay đổi của thị trường lao động, khi AI vừa trở thành công cụ hỗ trợ, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao kỹ năng đối với người lao động, đặc biệt là phụ nữ.
Thu hẹp khoảng cách kỹ năng số cho lao động nữ
Nhìn nhận những tác động của AI, anh Đỗ Nhật Phong (Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Công nghệ Zofinity, Hà Nội) cho biết, lao động nữ tập trung đông trong các lĩnh vực hành chính, kế toán, chăm sóc khách hàng, bán lẻ, giáo dục và dệt may. Đây cũng là những ngành có nhiều công việc mang tính lặp lại, dễ bị tự động hóa.
Nếu chỉ thực hiện những nhiệm vụ theo quy trình, người lao động có nguy cơ bị thu hẹp cơ hội việc làm, thậm chí bị thay thế. Tuy nhiên, AI cũng giúp phụ nữ giảm bớt công việc sự vụ, tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy, sáng tạo và quản lý; Đồng thời mở ra cơ hội làm việc linh hoạt, tự kinh doanh và cân bằng cuộc sống.
Theo anh Phong, rào cản lớn nhất đối với lao động nữ khi tiếp cận AI không nằm ở khả năng tiếp thu công nghệ mà là thời gian và tâm lý.
“Sau giờ làm việc, nhiều phụ nữ tiếp tục gánh vác việc nhà, chăm sóc con cái nên khó dành thời gian học kỹ năng mới. Trong khi đó, không ít lao động trung niên vẫn cho rằng AI phức tạp, chỉ phù hợp với người trẻ” - anh Phong phân tích.
Chuyên gia cảnh báo, khoảng cách kỹ năng số có thể làm gia tăng bất bình đẳng về cơ hội việc làm nếu thiếu giải pháp hỗ trợ. Tuy nhiên, với AI tạo sinh, người dùng có thể tương tác bằng ngôn ngữ tự nhiên mà không cần kiến thức lập trình. Phụ nữ trung niên hoàn toàn có thể thích ứng nếu vượt qua tâm lý e ngại ban đầu.
Để duy trì lợi thế cạnh tranh, anh Phong khuyến nghị phụ nữ tập trung vào ba nhóm kỹ năng: Sử dụng AI gắn với tư duy phản biện; Phát huy trí tuệ cảm xúc, khả năng giao tiếp và thấu cảm; Đồng thời duy trì tinh thần học tập, thích ứng liên tục.
Người lao động không nhất thiết phải tham gia các khóa đào tạo dài hạn mà có thể dành 15-20 phút mỗi ngày thực hành AI thông qua những tình huống cụ thể trong công việc.
Điều quan trọng không phải cạnh tranh về tốc độ với máy móc mà là biết sử dụng công nghệ để nâng cao năng lực và giá trị bản thân. Tuy nhiên, nỗ lực của mỗi cá nhân là chưa đủ. Theo anh Phong, doanh nghiệp cần tổ chức đào tạo kỹ năng AI ngay trong giờ làm việc, phù hợp với từng vị trí, thay vì để người lao động tự học ngoài giờ.
Các doanh nghiệp công nghệ cũng cần phát triển công cụ đơn giản, dễ sử dụng. Trong khi đó, cơ quan quản lý và các tổ chức xã hội cần đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số, ưu tiên phụ nữ trung niên, lao động tại khu công nghiệp và khối hành chính; đồng thời có chính sách hỗ trợ đào tạo lại, chuyển đổi nghề nghiệp.
“Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ tạo thêm cơ hội phát triển cho con người, thay vì khiến những nhóm lao động dễ bị tổn thương bị bỏ lại phía sau” - anh Phong nhận định.
Trong kỷ nguyên AI, khả năng thích ứng ngày càng trở thành yếu tố quyết định cơ hội nghề nghiệp. Để phụ nữ không bị bỏ lại phía sau, cùng với sự chủ động của mỗi người, cần có sự đồng hành của doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ thiết thực, bảo đảm cơ hội tiếp cận công nghệ bình đẳng cho lao động nữ.