Tính đến cuối tháng 5, tăng trưởng tín dụng chỉ gần 6%, là ở mức thấp. Theo ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), nghịch lý này cho thấy tiền trong thị trường rất nhiều song vòng quay thì chậm.
“Câu hỏi ở đây không phải nền kinh tế có thiếu tiền hay không mà là có chỗ để giải ngân tiền hay không?” – ông Nguyễn Duy Linh đặt vấn đề.
Theo ông, 5 tháng đầu năm thu ngân sách 53% kế hoạch, tương đương 1,3 triệu tỷ đồng, song chi ngân sách chỉ đạt 22% dự toán. Điều này có nghĩa tiền thuế hút từ doanh nghiệp và người dân về nhanh hơn nhiều tiền chi ra, số dư đọng tại kho bạc rất lớn và mỗi đồng nằm đó là một đồng rút khỏi vòng quay.
Một nguyên nhân nữa, theo ông, đến từ câu chuyện tài sản thanh khoản kém ở chu kỳ xử lý trái phiếu trước đây, chưa giải quyết hết các vấn đề về mặt pháp lý. Đặc biệt, yếu tố quan trọng nhất là niềm tin của doanh nghiệp chưa có vì thị trường vẫn còn quá nhiều biến số, như xung đột thương mại nên doanh nghiệp phòng thủ nhiều hơn.
Cũng lo ngại về vòng quay tiền chậm, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho biết, theo số liệu công bố, trước đây tiền mặt ngoài hệ thống ngân hàng chiếm khoảng 9% tổng phương tiện thanh toán, nhưng thời gian qua đã tăng đột biến lên 11% (tăng thêm 2%, tương đương khoảng 13 tỷ USD).
Điều này cho thấy người dân và tổ chức đang có xu hướng giữ tiền mặt ngoài hệ thống nhiều hơn. Nguyên nhân có thể đến từ tâm lý bất ổn, các cú sốc về chính sách thuế hoặc lo ngại trách nhiệm khai báo thuế trong các giao dịch.
Về chính sách tài khóa, dù thu thuế vẫn ở mức cao nhưng chi tiêu đầu năm lại chậm, dẫn đến số dư trong kho bạc rất lớn. Hiện nay, một phần số dư này đang được chuyển sang gửi sang các ngân hàng thương mại để tái tạo thanh khoản cho hệ thống, song thanh khoản vẫn chưa hết "căng", một phần do cấu trúc tiền gửi hiện nay có nhiều thay đổi đáng chú ý.
Cụ thể, trước đây, tiền gửi của tổ chức và cá nhân trong hệ thống ngân hàng thường xấp xỉ nhau. Tuy nhiên, hiện nay tiền gửi cá nhân đã cao gấp 1,1 lần tiền gửi tổ chức. Các tổ chức không còn giữ nhiều tiền mặt (đặc biệt là tiền gửi không kỳ hạn) mà chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn hoặc dòng tiền dịch chuyển sang cá nhân để hưởng mức lãi suất hấp dẫn hơn. Điều này cũng phản ánh khó khăn về thanh khoản của các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Câu hỏi đặt ra là vì sao Ngân hàng Nhà nước không bơm tiền bù vào chỗ hụt? Theo ông Thành, câu trả lời nằm ở tỷ giá. Nhà điều hành đang kiểm soát cung tiền rất chặt, vì kinh nghiệm cho thấy nếu tăng thanh khoản quá mức sẽ gây áp lực lớn lên tỷ giá, trong khi dư địa dùng dự trữ ngoại hối để hỗ trợ tỷ giá hiện không còn nhiều.
Trong khi sức ép từ bên ngoài chưa hạ nhiệt. Không chỉ khả năng Fed chưa thể cắt giảm lãi suất trong năm nay, mà thậm chí đến quý 4 còn xuất hiện khả năng tăng thêm 25 điểm cơ bản nếu áp lực lạm phát tiếp tục duy trì. Do đó, bơm tiền lúc này đồng nghĩa đặt cược vào tỷ giá, điều mà Hàn Quốc và Indonesia đang trả giá khi đồng nội tệ mất giá và vốn ngoại rút ra liên tục từ đầu năm.
Thế trận vì vậy thành một vòng lặp. Tiền không quay về nên không huy động được; không huy động được nên LDR (dư nợ cho vay/tổng tiền gửi) căng; LDR căng nên lãi suất phải cao và tín dụng phải chậm; còn van bơm tiền từ Ngân hàng Nhà nước thì bị tỷ giá giữ chặt. Lãi suất huy động tăng đột biến.
Vòng lặp này không phải trục trặc kỹ thuật. Nó là cái giá đang trả để giữ tỷ giá ổn định.
Lối ra, theo ông Thành, là mỗi biến số phải gánh một phần: Chúng ta có thể phải chấp nhận đồng VND điều chỉnh, sắp tới phải mất giá một phần để không quá thắt chặt quá mức, nhưng vẫn phải duy trì một mức lãi suất có thể chỉ đạo hành chính với các tổ chức tín dụng. Mức lãi suất tiền gửi, dù sao, vẫn phải đủ hấp dẫn để người dân giữ tiền đồng. Bởi trong cấu trúc hiện nay, tiền gửi cá nhân đang là trụ đỡ chính của nguồn vốn tín dụng.
“Thách thức hiện nay của nhà điều hành là vừa phải tăng trưởng tín dụng để hỗ trợ kinh tế, vừa phải kiểm soát nguồn cung tiền để ổn định vĩ mô và tỷ giá. Trong 5 tháng đầu năm, tín dụng tăng 5,72% nhưng tôi ước tính tổng cung tiền chỉ tăng kịch trần khoảng 2,5% - 2,6%” – ông nói.
Với những thách thức trên, các chuyên gia cho rằng, tăng trưởng tín dụng năm nay sẽ chậm hơn năm trước. Để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, cần phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, chứ không phải tiếp tục dựa vào những động lực tăng trưởng có thể gây bất ổn vĩ mô.
