Lợi nhuận giảm tốc
Lợi nhuận trước thuế của các ngân hàng trong danh mục theo dõi của SSI Research đạt 89,1 nghìn tỷ đồng trong quý III/2026, tăng 18,9% so với cùng kỳ nhưng giảm 6,9% so với quý trước. Mức giảm so với quý trước chủ yếu do nền cao tại nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước (NHTMNN), khi nhóm này giảm tới 16,5%.
Cụ thể, lợi nhuận trước thuế của Vietcombank đi ngang so với cùng kỳ và giảm tới 36% sau quý 2 đột biến. Trong khi BIDV tăng 39% so với cùng kỳ và VietinBank tăng 29%, vẫn tăng trưởng tốt.
Do chi phí dự phòng bất thường trong quý 3, Vietcombank nhường vị trí dẫn đầu ngành về lợi nhuận trước thuế cho VietinBank.
Ở khối tư nhân, TPBank tăng trưởng tới 57% so với cùng kỳ; tiếp đến là MBB (+42%), MSB (+27%) và Techcombank (+26%), vượt mức trung bình ngành. Trong khi HDBank tăng 9% so với cùng kỳ nhưng giảm 27% so với quý trước, cho thấy tăng trưởng lợi nhuận chững lại dù có tốc độ tăng trưởng tín dụng thuộc nhóm cao nhất (+29% so với đầu năm).
Nhìn chung, SSI Research đánh giá, động lực chính của các nhà băng vẫn là thu nhập lãi thuần nhờ tín dụng tăng mạnh (+12,8% so với đầu năm), dù chất lượng tài sản suy giảm rõ rệt. Việc đa dạng hóa nguồn thu sang mảng phí dịch vụ tiếp tục là điểm sáng, tạo bộ đệm lợi nhuận ngày càng lớn bên cạnh hoạt động cho vay.
Tín dụng dịch chuyển từ cho vay chủ đầu tư bất động sản sang xây dựng
Huy động vốn tại các ngân hàng tiếp tục phục hồi. Tại các ngân hàng trong danh mục theo dõi, tổng huy động đạt gần 13,5 triệu tỷ đồng tăng 12,8% so với đầu năm, trong đó, tiền gửi khách hàng tiếp tục chiếm phần lớn với khoảng 11,6 triệu tỷ đồng, tăng 10%.
Song song đó, phát hành giấy tờ có giá diễn ra sôi động tại hầu hết các ngân hàng trong 9 tháng đầu năm, bao gồm chứng chỉ tiền gửi tăng 350 nghìn tỷ đồng (tương ứng tăng 41% so với đầu năm) và trái phiếu tăng 112 nghìn tỷ đồng (+21%).
Việc các ngân hàng đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi là do không bị áp trần lãi suất và được hỗ trợ bởi lộ trình Basel III. Hiện, tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng bị áp trần lãi suất 4,75%/năm. Để giữ chân khách hàng tốt, các ngân hàng khuyến khích khách hàng chuyển sang mua chứng chỉ tiền gửi với lãi suất bình quân 6,5–8,5% cho kỳ hạn dưới 6 tháng.
Ở chiều cho vay, tín dụng quý III tăng 3,4% so với quý trước và tăng 12,8% từ đầu năm, được dẫn dắt bởi các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) có hạn mức tín dụng cao. Đáng nói, tín dụng mới dịch chuyển khỏi bất động sản, cho vay mua nhà và dịch vụ tài chính sang xây dựng và bán lẻ, nhờ hỗ trợ từ đầu tư công.
Theo tính toán, trong quý II/2026, các ngân hàng quay lại cho vay chủ đầu tư bất động sản, chiếm khoảng 44% tín dụng mới. Tuy nhiên, sang quý III, dư nợ cho vay chủ đầu tư đi ngang , tại một số ngân hàng giảm như Techcombank (-5,4%), VPBank (-1,6%), MSB (-5,7%) và VIB (-6,4%). Thay vào đó, tín dụng mới chảy vào lĩnh vực xây dựng khi tăng 17,0% so với cùng kỳ và tăng 40,4% so với đầu năm, chiếm khoảng 24% tín dụng mới.
Đây được cho là sự tiếp nối xu hướng dịch chuyển dọc chuỗi giá trị bất động sản sang giai đoạn triển khai dự án và hạ tầng, được hỗ trợ bởi tiến độ giải ngân đầu tư công tăng tốc từ tháng 6.
Tốc độ dịch chuyển khác nhau giữa các ngân hàng, tùy thuộc vào vị trí của từng ngân hàng trong chu kỳ dự án, trong đó, Techcombank đi đầu với dư nợ xây dựng tăng mạnh 50% so với cùng kỳ và tăng 140% so với đầu năm.
Lãi suất cao bào mòn khả năng trả nợ của khách hàng
Chất lượng tài sản tiếp tục suy giảm, áp lực dịch chuyển sang nhóm NHTMCP quy mô vừa và nhỏ. Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tăng lên 2,09% trong quý III, từ mức 1,97% trong quý II. Mức tăng tập trung tại nhóm NHTMCP với tỷ lệ nợ xấu đạt 2,83% (tăng 19 điểm cơ bản so với quý trước), dẫn đầu bởi HDBank (+63 điểm cơ bản).
Trong khi đó, tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm còn 77%, từ mức 83% trong quý II, trong đó nhóm NHTMCP chỉ đạt 55% so với mức 152% của nhóm NHTMNN. Nợ nhóm 2 cũng tăng lên 1,63% (+17 điểm cơ bản so với quý trước, diễn ra tại hầu hết các ngân hàng. Theo SSI Research, lãi suất cao đang bào mòn khả năng trả nợ của người vay, đặc biệt là khách hàng cá nhân, hộ gia đình, SMEs và doanh nghiệp siêu nhỏ.
“Chúng tôi cho rằng phần lớn các khoản vay mua nhà sẽ được điều chỉnh lên mức lãi suất 12–15%/năm từ quý III/2026 trở đi. Do đó, nợ xấu cho vay mua nhà nhiều khả năng sẽ lộ diện rõ hơn trong các quý tới, gây thêm áp lực lên chi phí dự phòng của các ngân hàng” – báo cáo của SSI Research nhận định.
Biên lãi ròng (NIM) phân hóa, nhích nhẹ tại nhóm NHTMNN nhưng thu hẹp tại các NHTMCP tăng trưởng nhanh do chi phí vốn tăng nhanh hơn lợi suất tài sản. Các ngân hàng còn lại vẫn mở rộng NIM nhờ chuyển hầu hết phần tăng chi phí vốn sang lãi suất cho vay và điều chỉnh lãi suất cho vay mua nhà.
Thu nhập ngoài lãi ổn định (tăng 25% so với cùng kỳ nhưng giảm 2% so với quý trước), thu nhập phí dịch vụ và lãi từ kinh doanh ngoại hối tăng mạnh bù đắp cho mảng chứng khoán kém khả quan và tiến độ xử lý tài sản bảo đảm còn chậm. Tăng trưởng phí dẫn dắt bởi tài trợ thương mại (L/C), tư vấn và phân phối TPDN, cùng thanh toán và thẻ.
SSI Research cho rằng cùng với nỗ lực của Chính phủ nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026, các NHTM sẽ hỗ trợ nền kinh tế bằng cách giảm cả lãi suất huy động và cho vay, qua đó gây áp lực lên NIM trong ngắn hạn.
Do đó, các chuyên gia dự phóng lợi nhuận trước thuế quý IV/2026 của các ngân hàng trong danh mục theo dõi đạt 96,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ và tăng 8,5% so với quý III. Trong đó, nhóm NHTMNN dự báo tăng 1,8% so cùng kỳ và tăng mạnh 11,9% so với quý III, được dẫn đầu bởi Vietcombank.Nhóm NHTMCP được dự báo lợi nhuận tăng 23% so với cùng kỳ và tăng 6,3% so với quý trước, chủ yếu do nền so sánh thấp của quý IV năm ngoái.
