Trao giải Quả cầu Vàng 2026 - Mở lối cho khoa học trẻ giải bài toán đời sống

ANTD.VN - Vừa qua, tại trường Đại học VinUni (Hà Nội), 10 nhà khoa học trẻ đã vinh dự nhận Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu Vàng và 20 nữ sinh viên nhận Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026. Phía sau những chiếc cúp là câu chuyện về quãng đường đưa nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, nơi sự kiên nhẫn của người làm khoa học cần gặp niềm tin dài hạn của doanh nghiệp.

anh-tri-an-don-vi-dong-hanhjpg.jpg
Ban Tổ chức tặng hoa, giấy chứng nhận tri ân các đơn vị đồng hành giải thưởng, trong đó có đại diện Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Tân Hiệp Phát

Tham dự buổi lễ có các đồng chí: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương Phạm Tất Thắng; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ; Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính; Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Bí thư Thường trực Trung ương Đoàn, Chủ tịch Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam Nguyễn Minh Triết; Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng các giải thưởng, Trưởng ban Tổ chức Giải thưởng năm 2026 Nguyễn Tường Lâm; Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) Nguyễn Trung Kiên; Giám đốc Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng các giải thưởng năm 2026 Trịnh Minh Thái.

Cùng dự buổi lễ có đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương, các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, đơn vị có tài năng trẻ đạt giải và các đơn vị đồng hành, trong đó có: Tiến sĩ Lê Mai Lan - Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học VinUni; ông Nguyễn Duy Hưng - Thành viên Hội đồng Quản trị Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Tân Hiệp Phát; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Minh Hoàng - Trưởng khoa Khoa học Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Trường Công nghệ (Đại học Kinh tế Quốc dân).

Từ phòng thí nghiệm đến bục vinh danh

TS Lê Hữu Thọ (sinh năm 1991), giảng viên Khoa Hóa học, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh có gần 15 năm gắn bó với một nhóm nghiên cứu mạnh về hóa dược. Anh và các thành viên gọi phòng thí nghiệm của mình bằng một câu tiếng Anh nửa đùa nửa thật: Lab be like home (Phòng thí nghiệm là ngôi nhà thứ hai). Ở ngôi nhà ấy, 80 - 90% thời gian là những phép thử nối tiếp nhau mà chưa có kết quả ngay. Anh nhận Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu Vàng năm 2026 ở lĩnh vực Công nghệ y sinh, dược và sinh học ứng dụng, với công trình “Xây dựng dữ liệu hóa thực vật và hoạt tính sinh học từ dược liệu Việt Nam định hướng phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe”, đã công bố trên 5 tạp chí khoa học quốc tế. Nói cho dễ hình dung, nhóm của anh tìm trong cây thuốc bản địa những hợp chất có ích cho người mắc bệnh mạn tính và ung thư đường tiêu hóa, hướng tới quy trình chiết xuất và chế phẩm thử nghiệm. “Với tôi, giải thưởng là một điểm neo để nhìn lại chặng đường đã qua” - TS Lê Hữu Thọ nói. Anh kể về may mắn, về đồng đội, bạn bè, các em sinh viên, học viên: “Điều may mắn nhất không phải là đi nhanh một mình, mà sau bao thăng trầm vẫn chọn đi cùng nhau”.

Cùng buổi chiều, Lê Thị Hậu (sinh năm 2003), sinh viên năm thứ 5 ngành Kỹ thuật hóa học, trường Kỹ thuật, Đại học Phenikaa, nhận Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 ở nhóm ngành Công nghệ hóa học, vật liệu, luyện kim và môi trường. “Đến khi cầm trên tay chiếc cúp vinh danh Nữ sinh Khoa học Công nghệ Việt Nam năm 2026, em vẫn chưa hết hồi hộp, không tin được mình lại may mắn nhận được giải thưởng này” - Lê Thị Hậu nói.

Ở tuổi 23, Hậu có 3 bài báo trên tạp chí khoa học quốc tế thuộc nhóm Q1, trong đó 2 bài em là tác giả chính. Q1 là nhóm 1/4 số tạp chí đứng đầu mỗi chuyên ngành theo xếp hạng quốc tế. Lê Thị Hậu còn là tác giả chính một báo cáo poster tại hội nghị quốc gia và đồng tác giả một đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường đoạt giải Ba. Phòng thí nghiệm của em đang tham gia các nghiên cứu ứng dụng về năng lượng mới, một trong những hướng nghiên cứu chiến lược của đất nước.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính - đồng Trưởng ban Tổ chức, Giải thưởng Quả cầu Vàng năm nay mở rộng từ 5 lên 10 lĩnh vực xét chọn, gắn với danh mục công nghệ chiến lược theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 21/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Từ 77 hồ sơ, Hội đồng công bố 17 ứng viên, thu hút hơn 211.000 lượt tiếp cận, trước khi chọn ra 10 gương mặt xuất sắc và 7 gương mặt tiêu biểu. Giải thưởng Nữ sinh nhận 132 hồ sơ từ 40 trường đại học, học viện.

Lật danh sách người đoạt giải, có thể thấy người trẻ Việt Nam đang có mặt ở những vùng khó nhất của khoa học. TS Nguyễn Đông Nhật (Tổ chức Nghiên cứu khoa học ứng dụng Hà Lan) làm thiết bị giúp vệ tinh cỡ nhỏ truyền dữ liệu về mặt đất bằng tia laser. ThS Vũ Thị Hạnh (Học viện Viettel) chủ nhiệm đề tài phần mềm trí tuệ nhân tạo nhận dạng hành vi con người qua video, độ chính xác từ 95% trở lên. Công nghệ này đã chạy trong hệ thống camera giám sát an ninh thông minh ở một số tỉnh, thành phố. TS Dương Ngọc Thanh (Đại học Phenikaa) góp phần tạo ra vật liệu bán dẫn chỉ dày 3 lớp nguyên tử, dùng làm chíp nhớ ghi xóa trong 16,5 nano giây. Loại bộ nhớ phổ biến trong điện thoại, máy tính hiện nay cần khoảng 1 mili giây cho cùng việc đó.

Thung lũng giữa ống nghiệm và kệ hàng

Phát biểu tại buổi lễ, Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng các giải thưởng năm 2026 Nguyễn Tường Lâm gửi tới người đoạt giải một kỳ vọng: Hai giải thưởng không dừng ở việc tôn vinh thành tích, mà phải trở thành điểm khởi đầu cho những hành trình nghiên cứu dài lâu, để người trẻ mạnh dạn đi vào những lĩnh vực khó, những bài toán lớn đất nước đang cần lời giải. Giá trị của một công trình nằm ở khả năng tạo ra công nghệ, sản phẩm hữu ích cho sản xuất và đời sống, chứ không chỉ ở bài báo hay danh hiệu.

anh-trao-giai-nu-sinh-7827jpg.jpg
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Tạ Văn Hạ (bên phải) và ông Nguyễn Duy Hưng - Thành viên Hội đồng Quản trị Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Tân Hiệp Phát (bên trái) trao Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026

TS Lê Hữu Thọ nhìn giải thưởng bằng con mắt của người trong cuộc. Theo anh, giải thưởng tạo ra những thứ năng lực cần để trưởng thành. Đó là chuẩn mực, khi tiêu chí đặt vào sản phẩm thực chất thay vì số lượng bài báo. Đó là mạng lưới, khi người giỏi ở nhiều lĩnh vực ngồi chung một không gian. Và đó là niềm tin, thứ uy tín ban đầu để nhà khoa học trẻ bước vào phòng họp với doanh nghiệp, quỹ nghiên cứu hay địa phương, nơi họ thường mất rất lâu mới chứng minh được năng lực. Ở lĩnh vực của anh, bài toán lớn là chủ động nguồn dược liệu, giảm phụ thuộc vào tân dược ngoại nhập. Việc ấy cần người làm hóa dược, người làm công nghệ sinh học, người làm vật liệu nano, người làm dữ liệu và cả người làm chính sách. “Quả cầu Vàng chính là hạt nhân để tập hợp những người đó lại” - anh nói.

Cùng khát vọng đưa nghiên cứu vào đời sống, Lê Thị Hậu nói niềm vui lớn nhất của người làm nghiên cứu là thấy kết quả của mình được ứng dụng vào thực tế. Như nhiều sinh viên khác, khó nhất với em là tiếp cận nguồn dữ liệu học thuật quốc tế, và em vượt qua nhờ thầy hướng dẫn cùng những người bạn đang học ở nước ngoài. Theo Hậu, một giải thưởng dành riêng cho nữ sinh giúp các bạn nữ có thêm động lực và cơ hội để làm khoa học. “Nghiên cứu khoa học là cả một quá trình rất dài và nhiều gian nan” - Lê Thị Hậu nói, rồi ví hành trình ấy với cây tre phải nuôi bộ rễ thật lâu trước khi vươn cao.

Thời gian vàng

Kết luận số 105-KL/TW ngày 15-10-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV khẳng định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia. Tại buổi lễ, Thứ trưởng Trần Trung Tính nhấn mạnh, tôn vinh tài năng phải đi đôi với tạo môi trường và cơ hội phát triển. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ cùng Trung ương Đoàn kết nối các gương mặt được vinh danh với nhóm nghiên cứu mạnh, mở rộng cơ hội tiếp cận phòng thí nghiệm và xây dựng chương trình hợp tác giai đoạn 2027 đến 2030. “Mục tiêu của chúng ta không chỉ dừng lại ở việc trao giải thưởng mà là tin tưởng, giao việc để các bạn phát huy năng lực, cống hiến thực chất. Không phải công trình nào cũng có thể thương mại hóa ngay. Chính những phát hiện cơ bản hôm nay tạo nền tảng vững chắc cho đột phá của tương lai” - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nói.

Ở góc nhìn của nơi đào tạo, TS Lê Mai Lan - Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học VinUni, đưa ra một gợi ý cụ thể: Qua 23 năm, Việt Nam đã có hơn 200 người nhận Quả cầu Vàng. Phần lớn trong số họ đang ở độ tuổi 30 - 45, quãng sung sức nhất của một đời làm khoa học, được bà ví như “thời gian vàng”. Một mạng lưới kết nối họ sẽ biến những cá nhân tỏa sáng ở từng trường, từng viện thành tài sản lớn của quốc gia.

“Phát hiện và tôn vinh tài năng là cần thiết, nhưng bồi dưỡng, kết nối và phát huy tài năng sau khi được tôn vinh mới là nhiệm vụ lâu dài” - Bí thư Trung ương Đoàn Nguyễn Tường Lâm nói. Quy chế mới của Quả cầu Vàng cam kết đồng hành với người đoạt giải trong 3 năm sau giải thưởng.

10 NHÀ KHOA HỌC TRẺ NHẬN GIẢI THƯởNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ QUẢ CẦU VÀNG 2026

1. ThS Vũ Thị Hạnh (sinh năm 1992), Học viện Viettel, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội. Lĩnh vực công nghệ số. Phần mềm trí tuệ nhân tạo nhận dạng hành vi con người qua video, độ chính xác từ 95%, đã dùng trong camera an ninh thông minh.

2. TS Hy Trường Sơn (sinh năm 1993), Đại học Alabama tại Birmingham (Hoa Kỳ). Lĩnh vực công nghệ số. Phương pháp học sâu dự đoán tính chất phân tử, giúp sàng lọc nhanh, hỗ trợ tìm thuốc và vật liệu mới.

3. TS Nguyễn Thị Vân Anh (sinh năm 1992), Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội. Lĩnh vực robot và tự động hóa. Bộ điều khiển giúp robot giữ ổn định, chính xác khi thông số thay đổi trong lúc vận hành.

4. TS Thái Mai Thành (sinh năm 1993), Trường Đại học VinUni. Lĩnh vực robot và tự động hóa. Robot mềm in sinh học 3D qua đường nội soi, phục hồi mô ngay trong cơ thể, giảm xâm lấn.

5. TS Lương Xuân Huy (sinh năm 1991), Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Lĩnh vực y sinh, dược, sinh học ứng dụng. Hạt nano lipid mới làm “vỏ bọc” đưa mRNA vào tế bào, hướng tới vaccine và liệu pháp gen.

6. TS Lê Hữu Thọ (sinh năm 1991), Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Lĩnh vực y sinh, dược, sinh học ứng dụng. Dữ liệu hóa thực vật và hoạt tính sinh học từ dược liệu Việt Nam, định hướng sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

7. PGS.TS Đinh Viết Cường (sinh năm 1991), Đại học Xây dựng Hà Nội. Lĩnh vực môi trường, phát triển bền vững. Công nghệ điện hóa DIVION xử lý nước, khử mặn; 4 dòng thiết bị đã kiểm chứng hiện trường, thương mại hóa.

8. TS Cao Lê Anh Kiệt (sinh năm 1992), Đại học Hiroshima (Nhật Bản). Lĩnh vực năng lượng, vật liệu tiên tiến. Biến lignin, phụ phẩm ngành giấy, thành carbon xốp cho siêu tụ điện và thu giữ CO2.

9. TS Dương Ngọc Thanh (sinh năm 1992), Trường Kỹ thuật Phenikaa, Đại học Phenikaa. Lĩnh vực chip bán dẫn. Bộ nhớ từ vật liệu bán dẫn dày ba lớp nguyên tử, ghi xóa trong 16,5 nano giây, bền trên 10 triệu chu kỳ.

10. TS Nguyễn Đông Nhật (sinh năm 1991), Tổ chức Nghiên cứu khoa học ứng dụng Hà Lan. Lĩnh vực hàng không và vũ trụ. Thiết bị truyền dữ liệu bằng laser tốc độ 1 Gbit/giây cho vệ tinh nhỏ, đã thử nghiệm trên quỹ đạo.

52eb3ce6-be55-4447-8701-453d5b7a8632.jpg

Nếu phòng thí nghiệm là nơi ươm tri thức thì doanh nghiệp là cánh cửa đưa tri thức ấy tới bữa ăn, ly nước, lọ thuốc của người dân. Trên phông sân khấu, dưới dòng chữ “Đơn vị tài trợ” là logo THP Group. Hơn 15 năm qua, Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Tân Hiệp Phát đã bền bỉ đồng hành cùng Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu Vàng. Trong bài phát biểu, Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng các giải thưởng, Trưởng ban Tổ chức Giải thưởng năm 2026 Nguyễn Tường Lâm dành lời cảm ơn đặc biệt tới Tân Hiệp Phát cùng Khoa Khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế quốc dân) và Đại học VinUni. Đó là sự chung tay của doanh nghiệp, nhà trường trong bồi dưỡng nguồn nhân lực trẻ tài năng.

Ông Nguyễn Duy Hưng - thành viên Hội đồng Quản trị Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Tân Hiệp Phát mở đầu chia sẻ bằng một quan niệm giản dị: “Khoa học và công nghệ bắt đầu từ cuộc sống và mục tiêu cũng là để phục vụ cuộc sống”. Hơn 30 năm làm đồ uống có lợi cho sức khỏe người tiêu dùng, Tân Hiệp Phát hiểu rằng muốn có sản phẩm chất lượng cao, giá thành hợp lý, được người tiêu dùng tin dùng và kinh doanh hiệu quả, điều quan trọng nhất là phải dựa vào khoa học công nghệ. Doanh nghiệp mong đề tài của nhà khoa học trẻ sớm đi vào thực tế, mang lại giá trị cho cộng đồng và đó cũng là động lực để người trẻ tiếp tục phát huy tài năng. Ông Nguyễn Duy Hưng cho rằng, khoa học, công nghệ và đội ngũ nhà khoa học trẻ sẽ giữ vai trò then chốt, quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam thời gian tới. “Tân Hiệp Phát mong muốn các nhà khoa học trẻ sẽ đến gần hơn với cuộc sống, đến với các doanh nghiệp, đến với người nông dân, đến với các cơ sở y tế, với các địa bàn có nhu cầu cần giải quyết các vấn đề về công nghệ” - ông chia sẻ. Niềm tin các nhà khoa học trẻ sẽ đóng góp quan trọng cho sự phát triển của đất nước là lý do Tân Hiệp Phát gắn bó với chương trình hơn 15 năm qua. Doanh nghiệp tiếp tục đồng hành cùng giải thưởng giai đoạn 2026 đến 2030.

Từ phía người nhận giải, TS Lê Hữu Thọ nói anh thật sự trân trọng sự đồng hành này. Đầu tiên, điều thấy rõ nhất là sự tin tưởng. Thứ hai là sự chuyển dịch về cơ chế. Sau 15 năm, quan hệ giữa doanh nghiệp và nhà khoa học đã đi từ chỗ “xin tài trợ” sang “đồng tạo giá trị”. Doanh nghiệp mang tới bài toán thật, tiêu chuẩn thật, thị trường thật. Nhà khoa học mang phương pháp và bằng chứng. Quan hệ ấy bình đẳng hơn, bền hơn và cùng nhau tạo tác động cho xã hội. Thứ ba là sự bền bỉ. 15 năm kiên nhẫn của doanh nghiệp với khoa học cũng chính là cách anh phải kiên nhẫn trong phòng thí nghiệm, nơi phần lớn thời gian là những phép thử chưa cho kết quả ngay. “Sự bền bỉ ấy là bài học và cũng là động lực để người trẻ như tôi tiếp tục làm đúng việc mỗi ngày. Một giải thưởng làm 1 năm thì dễ, nhưng để đồng hành 15 năm thì là niềm tin vào giá trị lâu dài chứ không phải vào thành tích ngắn hạn. Với người làm khoa học, niềm tin ấy quý hơn quy mô vì nghiên cứu của chúng tôi đo bằng năm” - anh nói

Tin cùng chuyên mục

Xin chào,
Tôi là Chatbot của
An ninh Thủ đô
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
An Ninh Thủ Đô nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!
5 điểm nghẽn của Hà Nội
giải pháp xử lý điểm nghẽn của Thủ đô
50 năm Báo An ninh Thủ đô
Công an Thủ đô Anh hùng