Thị trường chứng khoán 5 tháng đầu năm diễn biến tương đối tích cực về điểm số, với VN-Index đã tăng 4,4%. Sau khi có thời điểm vượt mốc 1.900 điểm vào cuối tháng 1, VN-Index điều chỉnh mạnh xuống 1.591 điểm vào ngày 23/3. Từ vùng đáy này, chỉ số đã tăng lên 1.863 điểm vào ngày 29/5, tương đương mức phục hồi 17,1% (xấp xỉ 272 điểm) chỉ trong hơn 2 tháng.
Chỉ số tăng nhưng số mã giảm vẫn áp đảo
Theo các chuyên gia SSI Research, diễn biến trên cho thấy lực cầu nội địa vẫn duy trì khả năng chống chịu khá tốt.
Tuy nhiên, đà phục hồi mang tính tập trung cao, với nhóm bất động sản dẫn dắt mức tăng (+51,8%), chủ yếu nhờ VIC, VHM và VPL, trong khi nhóm tài chính tăng hơn 10%.
Đáng lưu ý, nếu loại trừ các cổ phiếu dòng Vingroup, VN-Index chỉ tăng khoảng 5,4% từ đáy tháng 3 và giảm 1,1% tính từ đầu năm.
Xét trên chu kỳ rộng hơn kể từ vùng đáy tháng 11/2022, thị trường đã ghi nhận nhịp tăng mạnh khoảng 120% tới đỉnh tháng 5/2026, tiệm cận mức tăng khoảng 130% từng xuất hiện trong các chu kỳ đi lên trước đó (2016-2018 và 2020-2022).
Sau khi Nghị quyết số 79-NQ/TW được ban hành vào tháng 1/2026 hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị và hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, dòng vốn có xu hướng ưu tiên các ngành và cổ phiếu thuộc khu vực Nhà nước.
SSI Research cho rằng sự dịch chuyển này đồng thời phản ánh một thay đổi đáng kể trong cấu trúc thị trường. Trong năm 2025, diễn biến chỉ số chủ yếu được dẫn dắt bởi các chính sách hỗ trợ khu vực tư nhân, qua đó thúc đẩy mạnh vốn hóa của nhóm doanh nghiệp tư nhân và làm giảm tỷ trọng của nhóm DNNN trong VN-Index.
Tuy nhiên, trong 5 tháng đầu năm 2026, xu hướng này đã phần nào đảo chiều: nhóm DNNN ghi nhận mức tăng vốn hóa 11,2%, cao hơn mức tăng của VN-Index (+4,4%), qua đó nâng tỷ trọng trong chỉ số lên khoảng 24% và bù đắp một phần mức thu hẹp của năm trước.
Dù đã xuất hiện sự luân chuyển giữa các nhóm ngành, độ rộng thị trường vẫn ở mức yếu. Trên HOSE, chỉ có 133 mã tăng giá so với 288 mã giảm trong giai đoạn này, cho thấy mức tăng của chỉ số vẫn chủ yếu được dẫn dắt bởi một nhóm tương đối hẹp các cổ phiếu thay vì phản ánh sự cải thiện đồng đều trên diện rộng.
Định giá thị trường đang ở mức hấp dẫn
Về triển vọng thị trường nửa cuối năm 2026, SSI Research đưa ra hai kịch bản. Theo đó, mục tiêu cơ sở cho VN-Index ở mức 1.920 điểm và kịch bản tích cực ở mức 2.120 điểm, phản ánh sự cân bằng giữa các yếu tố hỗ trợ từ nền tảng vĩ mô và các động lực cấu trúc với những trở lực ngắn hạn đến từ thanh khoản thắt chặt hơn và bất định về lãi suất.
Các yếu tố hỗ trợ chính cho triển vọng 6 tháng cuối năm 2026 bao gồm: Chính sách hỗ trợ tài khóa cho tăng trưởng kinh tế; Áp lực chi phí đầu vào hạ nhiệt do giá dầu hạ nhiệt có thể góp phần giảm bớt lo ngại về lạm phát; Cổ phiếu tiếp tục duy trì sức hấp dẫn tương đối do sự chững lại của các kênh đầu tư khác…
Cùng với đó, định giá thị trường trở nên hấp dẫn hơn. Nếu loại trừ nhóm cổ phiếu liên quan đến Vingroup, mặt bằng định giá của thị trường ở khoảng 10,3x, cho thấy cơ hội vẫn hiện hữu ở nhiều nhóm ngành và cổ phiếu riêng lẻ, đặc biệt trong bối cảnh dòng tiền tiếp tục xoay vòng trong thị trường thay vì rút ra khỏi thị trường.
Nhóm phân tích cũng chỉ ra một số rủi ro như: Mặt bằng lãi suất duy trì cao; Chất lượng tài sản có dấu hiệu suy yếu; Nợ margin tiếp tục gia tăng và rủi ro khi đà tăng của chỉ số chỉ tập trung vào một số cổ phiếu…
Tuy nhiên, các chuyên gia SSI Research cho biết, lịch sử cho thấy các giai đoạn chịu áp lực vĩ mô và biến động mạnh của thị trường thường lại mở ra những chu kỳ đầu tư có mức sinh lời hấp dẫn nhất. Cả năm 2011 và 2022 đều ghi nhận áp lực hệ thống ở mức cao, bao gồm lạm phát tăng mạnh, thắt chặt tiền tệ, rủi ro địa chính trị gia tăng và thanh khoản suy giảm.
Tuy nhiên, ở cả hai chu kỳ, nhịp phục hồi sau đó đều rất đáng kể: VN-Index tăng 60-80% trong cả hai giai đoạn 2012-2014 và 2023–2025, qua đó tạo mức gia tăng tài sản đáng kể cho các nhà đầu tư tích lũy vị thế trong giai đoạn điều chỉnh.
Bối cảnh năm 2026 hiện mang nhiều đặc điểm bất lợi quen thuộc của các chu kỳ trước, bao gồm lãi suất gia tăng, áp lực lạm phát và bất định địa chính trị quốc tế ở mức cao.
Dù vậy, nền tảng vĩ mô hiện tại được đánh giá có sức chống chịu tốt hơn đáng kể so với các giai đoạn trước, nhờ gánh nặng nợ công thấp hơn rõ rệt, cấu trúc nền kinh tế đa dạng hơn và tiến trình cải cách pháp lý cũng như thị trường vốn tiếp tục được duy trì.
Do đó, các chuyên gia cho rằng, đối với nhà đầu tư có tầm nhìn trung và dài hạn, năm 2026 có thể trở thành một giai đoạn tích lũy quan trọng, khi biến động ngắn hạn đang che lấp các vùng định giá hấp dẫn hơn. Dư địa tăng giá có thể dần mở ra khi điều kiện tiền tệ bớt thắt chặt, tăng trưởng lợi nhuận trở lại quỹ đạo bình thường hơn và các động lực cấu trúc, bao gồm chu kỳ nâng hạng thị trường, bắt đầu phát huy tác động rõ nét hơn.
