Sơn La sắp có show thực cảnh đưa du khách “nhập Mường”

Đánh thức tiềm năng du lịch từ bản sắc văn hóa

Mường Cơi là xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La, có diện tích trên 19.000ha, dân số hơn 19.000 người, với 4 dân tộc chủ yếu là Mường, Dao, Mông và Kinh. Trong đó, đồng bào Mường chiếm trên 80% dân số. Những câu hát Đang, điệu múa Mợi, nhịp đâm đuống, lời Mo cùng các phong tục, tập quán được lưu giữ qua nhiều thế hệ đã tạo nên bản sắc riêng của vùng đất này.

Theo ông Đinh Đức Thắng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi, địa phương này tuy còn nhiều khó khăn nhưng có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, đời sống văn hóa và sự đa dạng trong bản sắc các dân tộc. Đây cũng là những nguồn lực mà chính quyền xã mong muốn khai thác để phát triển du lịch, đồng thời tạo điều kiện bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống.

Đại diện lãnh đạo xã Mường Cơi cho rằng, sức hấp dẫn của một điểm đến không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở những giá trị văn hóa và con người. Vì vậy, địa phương định hướng gắn các hoạt động văn hóa với quảng bá nông sản, tiềm năng du lịch, trong đó “Hồn Mường Thức Giấc” được kỳ vọng trở thành điểm nhấn. Qua chương trình, Mường Cơi mong muốn lan tỏa bản sắc truyền thống, khuyến khích trao truyền di sản cho thế hệ trẻ, đồng thời từng bước biến tiềm năng văn hóa thành nguồn lực phát triển du lịch và cải thiện sinh kế cho người dân.

Để tạo nên sức hấp dẫn cho điểm đến, ban tổ chức đã phát triển cánh đồng hoa quy mô hàng chục héc-ta tại khu vực Suối Chiếu, phục vụ nhu cầu tham quan, thưởng ngoạn và chụp ảnh. Cùng với cảnh quan hồ và núi rừng, không gian này được kỳ vọng mở rộng thời gian trải nghiệm của du khách trước khi bước vào chương trình nghệ thuật chính.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là “Nhập Mường” – không gian trải nghiệm lấy cảm hứng từ văn hóa tâm linh và chất liệu Mo Mường. Thông qua sự kết hợp của bóng tối, âm thanh, ánh sáng và những tình huống dàn dựng, du khách sẽ được dẫn vào hành trình khám phá mang màu sắc huyền bí, gợi mở thế giới quan, ký ức tổ tiên và những niềm tin dân gian được lưu giữ trong đời sống cộng đồng.

Đặc biệt, theo tiết lộ từ ban tổ chức, không gian này được định hướng là trải nghiệm "cảm giác mạnh" nên sẽ có những yếu tố gây hồi hộp, bất ngờ, không phù hợp với người sợ bóng tối hoặc quá nhạy cảm với các tình huống có thể gây giật mình. Sau hành trình này, du khách tiếp tục đi qua những không gian sinh hoạt và diễn xướng dân gian với tiếng Đang, nhịp đâm đuống, điệu múa Mợi cùng sự hiện diện của nghệ nhân, người dân địa phương trước khi bước vào chương trình thực cảnh.

Kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ thực cảnh

Đối với "Hồn Mường thức giấc", khán giả sẽ không ngồi yên một chỗ để thụ động thưởng thức như các sân khấu biểu diễn thông thường. Chúng tôi đưa quý vị vào một không gian mở mà ở đó, quý vị phải vừa đi vừa xem, vừa trải nghiệm và thực sự "nhập Mường", hóa thân thành một phần của đời sống nơi đây

Đạo diễn văn hóa Trần Trung

Đạo diễn văn hóa Trần Trung cho biết, cơ duyên đưa anh đến với Mường Cơi bắt đầu từ những hoạt động thiện nguyện xây dựng nhà tình thương. Trong hai năm, anh cùng các câu lạc bộ thiện nguyện đã tham gia xây dựng 11 căn nhà cho những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại địa phương. Quá trình tiếp xúc với người dân, tìm hiểu đời sống và văn hóa bản địa đã thôi thúc anh cùng êkíp thực hiện một chương trình nghệ thuật mang đậm dấu ấn vùng đất này.

Theo Trần Trung, thách thức lớn nhất không nằm ở việc tạo ra những hiệu ứng trình diễn hoành tráng, mà là tìm được cách chuyển tải văn hóa Mường vừa hấp dẫn công chúng, vừa không làm sai lệch bản sắc. Các yếu tố công nghệ như ánh sáng, màn nước chỉ đóng vai trò hỗ trợ, trong khi phong tục, diễn xướng và những thực hành văn hóa truyền thống cần được nghiên cứu, đối chiếu cùng nghệ nhân và người am hiểu địa phương.

“Văn hóa xuất phát từ đâu? Văn hóa xuất phát từ con người; chỉ khi có con người mới có văn hóa." - đạo diễn Trần Trung bày tỏ.

Trong chương trình, đạo diễn Trần Trung phụ trách định hướng việc đưa chất liệu văn hóa bản địa vào tác phẩm, còn đạo diễn Mai Long đảm nhiệm phát triển ngôn ngữ thực cảnh, xây dựng tuyến nhân vật và tổ chức các đại cảnh cộng đồng. Thay vì chuyển thể một tích truyện dân gian hoàn chỉnh, êkíp quyết định lựa chọn mối quan hệ giữa hai cha con làm sợi dây xuyên suốt, qua đó kết nối những chất liệu văn hóa Mường thành câu chuyện về cội nguồn và trách nhiệm trao truyền di sản.

Hành trình thực cảnh “Hồn Mường Thức Giấc” gồm 3 chương:

• “Tiếng gọi bản Mường”: Tái hiện nhịp sống thường ngày của người Mường qua cảnh lên nương, làm nghề, nhóm bếp, hát giao duyên; đồng thời mở ra câu chuyện về sự khác biệt trong suy nghĩ giữa hai thế hệ cha con trước việc gìn giữ, tiếp nối tri thức tổ tiên.
• “Ngọn lửa ngàn đời”: Qua câu chuyện người cha qua đời khi lời truyền dạy còn dang dở và tích đi tìm lửa, chương này khắc họa hành trình con người học cách tạo ra lửa, trao truyền tri thức và gìn giữ sức sống cộng đồng.
• “Hồn Mường thức giấc”: Người con tìm về với các nghệ nhân để học lại tiếng nói, câu hát của cha ông. Trong ngày cưới của đôi trẻ, câu hát được nối tiếp bởi nhiều thế hệ, trở thành hình ảnh biểu tượng cho sự tiếp nối di sản trong đời sống hôm nay.

Đạo diễn Mai Long cho biết, nguồn cảm hứng sáng tạo để anh và êkip xây dựng nên chương trình còn đến từ những trải nghiệm thực tế của anh tại Mường Cơi. Trong đó, hình ảnh một em học sinh nhỏ bé, đi đôi dép đã mòn, đeo chiếc cặp nhỏ, lầm lũi vượt qua những quả đồi để tới trường khiến anh đặc biệt trăn trở. Từ hình ảnh ấy, đạo diễn nghĩ đến tương lai của văn hóa bản địa khi những người trẻ trưởng thành, rời quê hương để học tập, làm ăn, trong khi các nghệ nhân cao tuổi ngày một ít đi.

Về ý tưởng dàn dựng, Mai Long lựa chọn chính thung lũng, triền đồi và không gian bản làng làm sân khấu tự nhiên. Một trong những đại cảnh được hình dung bắt đầu bằng tiếng gà gáy sớm, một đốm lửa nhỏ nhen nhóm rồi lan thành hàng trăm bếp lửa, đánh thức cả bản làng. Sự kết hợp giữa ánh sáng, âm thanh và chuyển động của cộng đồng được kỳ vọng tạo nên hiệu ứng thị giác, đồng thời làm nổi bật sức sống của văn hóa Mường.

Để di sản tiếp tục sống trong cộng đồng

Một điểm đáng chú ý khác của “Hồn Mường thức giấc” là sự tham gia trực tiếp của nghệ nhân, người dân và học sinh địa phương thông qua việc trình diễn tiếng Đang, điệu múa Mợi của nghệ nhân Mường bản Thải, nhịp đâm đuống từ các bản Thải, Mỏ, Chiếu cùng nhiều phong tục, sinh hoạt truyền thống được đưa vào các cảnh diễn. Nghệ nhân các dân tộc Dao, Mông và Kinh trên địa bàn cũng góp những nét văn hóa riêng vào chương trình.

Đặc biệt, khoảng 300 học sinh Trường THPT Tân Lang dự kiến tham gia lực lượng diễn viên quần chúng, cùng nghệ nhân và người dân tái hiện đời sống bản làng. Sự hiện diện của thế hệ trẻ không chỉ góp phần tạo nên quy mô cho các đại cảnh mà còn thể hiện tinh thần trao truyền di sản ngay trong quá trình thực hiện tác phẩm.

“Sau 60 phút, sân khấu có thể khép lại, ánh đèn có thể tắt đi. Nhưng nếu một đứa trẻ Mường Cơi biết hỏi ông bà về một điệu múa cổ, một người trẻ biết thêm một câu hát Đang… thì đó mới chính là thành công lớn nhất." - đạo diễn Mai Long chia sẻ.

Từ góc độ phát triển du lịch, “Hồn Mường thức giấc” được kỳ vọng góp phần hình thành sản phẩm văn hóa đặc trưng của Mường Cơi, kết nối cảnh quan thiên nhiên với nghệ thuật trình diễn và đời sống cộng đồng. Những giá trị văn hóa vốn được lưu giữ trong từng nếp nhà, câu hát, phong tục có thêm cơ hội được giới thiệu tới công chúng, đồng thời mở ra khả năng tạo sinh kế từ chính di sản của địa phương.