Món quà nhỏ gắn bó với tuổi thơ
Thuở ban đầu, chuồn chuồn tre ra đời đơn thuần là một món đồ chơi dân dã, gắn liền với tuổi thơ của biết bao thế hệ trẻ em, hay trở thành món quà nhỏ trong những dịp lễ hội truyền thống. Không cầu kỳ, chẳng cần đến những cơ chế phức tạp, chỉ với vài thanh tre được gọt giũa khéo léo, điểm thêm những sắc màu rực rỡ, những chú chuồn chuồn nhỏ bé đã đủ sức níu chân lũ trẻ.
Điều kỳ diệu nằm ở khả năng giữ thăng bằng độc đáo, chỉ cần đặt nhẹ trên đầu ngón tay, cành cây hay bất kỳ điểm tựa nào, chú chuồn chuồn tre cũng có thể đứng vững, mang đến niềm vui thích thú, khơi dậy trí tò mò và trí tưởng tượng trong thế giới trẻ thơ.
Không dừng lại ở hình thù quen thuộc của con chuồn chuồn, đôi bàn tay tài hoa và khối óc sáng tạo của các nghệ nhân làng nghề còn thổi hồn vào những nguyên liệu mộc mạc ấy để mở rộng thế giới sinh động của đồ chơi thủ công.
Từ gốc tre, thân nứa quen thuộc, những nghệ nhân đã khéo léo gọt giũa và cân chỉnh tỷ lệ trọng lực để cho ra đời thêm vô số hình hài ngộ nghĩnh khác như những chú chim nhỏ đang chớm vỗ cánh, hay những cánh bướm rập rờn muôn màu sắc. Mỗi một sản phẩm ra đời đều giữ trọn được nguyên lý giữ thăng bằng kỳ diệu ban đầu, nhưng lại mang đến một diện mạo mới mẻ, phong phú hơn, giúp thế giới đồ chơi dân gian ngày càng rực rỡ và bền bỉ sống cùng năm tháng.
Với những đứa trẻ lớn lên từ làng, chuồn chuồn tre không chỉ là một món đồ chơi bình dị mà còn là một phần ký ức thân thương về những năm tháng hồn nhiên. Những trò chơi dưới bóng tre làng, những ngày tháng vô tư chẳng vướng bận lo toan. Giữa vô vàn món đồ chơi hiện đại ngày nay, chú chuồn chuồn tre mộc mạc vẫn mang trong mình sức hấp dẫn riêng.
Đặc biệt, chuồn chuồn tre Thạch Xá còn là món quà gợi nhắc ký ức cho những người con xa quê. Chỉ cần bắt gặp dáng hình nhỏ bé, đôi cánh nhỏ cùng những gam màu quen thuộc, bao kỷ niệm về đồng ruộng, lũy tre, con đường làng và một miền tuổi thơ dường như lại ùa về. Có lẽ vì thế, món đồ chơi tưởng chừng đơn sơ ấy không chỉ dành riêng cho trẻ nhỏ, mà còn chạm đến cảm xúc của cả những người đã đi qua tuổi thơ từ lâu.
Vượt ra ngoài giá trị của một món đồ chơi, mỗi chú chuồn chuồn tre còn là kết tinh của sự khéo léo, sự sáng tạo và tình yêu nghề của những người nghệ nhân Thạch Xá. Qua từng công đoạn chọn tre, tạo hình, mài giũa và tô vẽ. Những thanh tre được thổi hồn, trở thành sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa làng nghề truyền thống. Để rồi, giữa nhịp sống hiện đại không ngừng đổi thay, những chú chuồn chuồn tre vẫn lặng xuất hiện trong đời sống, mang theo nét duyên quê mộc mạc và nhắc nhớ mỗi người về những giá trị đẹp đẽ của tuổi thơ, của quê hương và của một làng nghề thủ công được gìn giữ qua bao thế hệ.
Tỉ mỉ trong từng công đoạn tạo tác
Chuồn chuồn tre nhìn thì đơn giản, nhưng nhắc đến công đoạn làm là rất cầu kỳ và tốn nhiều thời gian để tạo nên điều đặc biệt khiến mọi người thích thú. Những con chuồn chuồn tre có thể đậu được ở khắp mọi nơi nhờ nguyên lý cân bằng trọng lực. Đầu tiên từ khâu chọn tre cũng phải cẩn thận, phải chọn tre bánh tẻ, không quá già hay quá non. Đặc biệt, nguyên liệu sử dụng phải là tre khô tự nhiên, không được sử dụng tre ngâm, bị mối mọt. Trải qua mỗi công đoạn, từ cào tre, phơi khô, cắt chia từng bộ phận cánh, thân, mỏ, vót thân uốn mỏ cong, lắp ghép cánh vào thân và cuối cùng là sơn vẽ... đều có tầm quan trọng.
Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tái, người cũng đã có hơn 20 năm gắn bó với nghề: “Điều quan trọng nhất trong làm chuồn chuồn tre là sự cân bằng, để có thể cân bằng được cho chuồn chuồn che mỗi kích cỡ của sản phẩm đều phải căn chỉnh và có tỷ lệ chuẩn thì mới làm cho con chuồn chuồn đứng vững mà không bị đổ”.
Một khâu cũng quan trọng không kém đó là tạo hồn cho sản phẩm. Sau khi hoàn thành sản phẩm ở dạng thô, những người thợ mới chính thức tạo “phần hồn” cho chúng.
Để tạo được ấn tượng, những con chuồn chuồn được sơn và trang trí lên rất nhiều hoa văn, họa tiết khác nhau, công đoạn này, người thợ cần khéo léo để sơn, nếu không sẽ bị loang màu, chất liệu sơn ta sẽ giúp cho sản phẩm vừa bền vừa đẹp.
Cũng chính vì sự tỉ mỉ và kỳ công đến vậy nên những cánh chuồn chuồn của làng Thạch Xá đã có mặt ở nhiều nơi trên khắp cả đất nước Việt Nam này.
Giữ hồn làng nghề, kí ức tuổi thơ mãi còn đó
Giữa nhịp sống hiện đại không ngừng đổi thay, khi những món đồ chơi công nghệ ngày càng xuất hiện nhiều trong tuổi thơ của trẻ nhỏ, những chú chuồn chuồn tre Thạch Xá vẫn lặng lẽ hiện diện như một nét bình dị mà đầy sức sống. Đằng sau đôi cánh, dáng đứng chênh vênh mà thăng bằng kỳ diệu ấy là sự khéo léo, tâm huyết và tình yêu nghề của những người thợ đã dành cả cuộc đời để gìn giữ nghề truyền thống.
Không chỉ đơn thuần là một món đồ chơi dân gian, chuồn chuồn tre còn là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, đưa mỗi người trở về với miền ký ức tuổi thơ . Và có lẽ, điều đáng quý nhất không nằm ở giá trị vật chất của những sản phẩm nhỏ bé ấy, mà ở việc chúng vẫn tiếp tục được tạo ra, được nâng niu và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Để rồi mai này, dù cuộc sống có đổi thay đến đâu, tiếng cười bên những chú chuồn chuồn tre vẫn sẽ là một phần ký ức đẹp, góp phần lưu giữ hồn cốt văn hóa của làng quê Việt Nam.
