Theo ông Trần Quốc Tuấn - Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng, lễ hội năm nay dự kiến tổ chức từ ngày 28 đến 30-8 (tức 16, 17, 18 tháng bảy) tại sân vận động xã với một số hoạt động đặc sắc, hấp dẫn, như bóng đá nữ, chấm thi trưng bày gian hàng, trích đoạn đám cưới dân tộc Dao, nhảy lửa dân tộc, bắn pháo bông... Đặc biệt, sáng
30-8, sau phần khai hội, Ban tổ chức sẽ tái hiện “Câu chuyện Pay tái” - câu chuyện về người con gái sau khi đi lấy chồng, cứ tháng bảy (âm lịch) hàng năm lại cùng chồng con sắm lễ vật về tri ân công đức sinh thành của cha mẹ. Tiếp theo là màn múa đồng diễn tái hiện câu chuyện chọc sàn (chuyện hò hẹn của lứa đôi yêu nhau) với sự tham gia của khoảng 300 - 400 người. Bên cạnh đó là nhiều hoạt động mang đậm văn hóa bản địa khác như thi chọi dê, thi bắt vịt dưới nước, thi vấn khăn Tày, thi bóc măng mai, kéo co, chơi quay, hái lộc, đi cà kheo. Ngoài ra, tại lễ hội còn có các gian hàng từ các thôn bản, gồm sản phẩm ẩm thực, trang phục và các đồ dùng, vật dụng thiết yếu mang tính truyền thống để giới thiệu cho du khách.
Được biết, xã Lâm Thượng có 18 dân tộc anh em, trong đó người Tày, Nùng chiếm khoảng 80% dân số; người Dao chiếm hơn 7%. Hiện, “Pái toòng nên duyên - Pay tái nghĩa tình” đều được cộng đồng dân tộc Tày, Nùng, Dao bảo tồn, phát huy rất tốt, góp phần tích cực vào việc nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho nhân dân trong xã, xây dựng quê hương ấm no, hạnh phúc.
Theo ông Triệu Tiến Tiên, 58 tuổi, người dân tộc Dao ở thôn Khiểng Khun, xã Lâm Thượng (nguyên Chủ tịch UBND xã Tân Phượng cũ): “Pái toòng nên duyên” là phong tục bái lạy tổ tiên của cô dâu và chú rể người Dao trong ngày cưới để được nhận chúc phúc của các bậc bề trên. Trước đây lễ cưới của người Dao diễn ra trong 2 ngày 1 đêm, và nghi lễ “Pái toòng” thường kéo dài cả đêm, nhưng nay lễ cưới chỉ diễn ra trong 1 ngày và nghi lễ “Pái toòng” đã được rút gọn chỉ còn vài tiếng. Còn “Pay tái nghĩa tình” là phong tục về tết bên ngoại độc đáo riêng của người Tày và Nùng. Để làm tròn đạo hiếu của người con gái đã đi lấy chồng, lễ vật tết bên ngoại gồm đôi vịt bầu béo, chai rượu ngon, giỏ bánh (thường là bánh gai, hoặc bánh chuối do chính tay người con làm), chai mật mía (hoặc cân đường), cân đậu xanh (hoặc đậu đen). Điểm đặc sắc trong mâm cỗ cúng “Pay tái” là nhất định phải có món thịt vịt luộc và món thính vịt. Theo truyền thống, lễ “Pay tái” được tổ chức vào Rằm tháng bảy.
Theo ông được ông Trần Quang Vinh, dân tộc Tày (63 tuổi) ở thôn Muổi Lay, xã Lâm Thượng, món thính vịt được chế biến từ xương vịt băm nhuyễn, thịt vịt thái nhỏ trộn với mắm, muối, gia vị, hạt dổi, hành, răm… và thính gạo rang. Tất cả được gói lá dong (hoặc lá chuối) rồi hấp chín. Với cách chế biến rất công phu kể trên, món thính vịt đã trở thành ẩm thực đặc sản của đồng bào dân tộc Tày, Nùng vùng cao phía Bắc.
Với những nét đẹp văn hóa độc đáo đó, lễ hội sẽ là nhịp cầu để đưa “Pái toòng nên duyên - Pay tái nghĩa tình” lan tỏa đến gần hơn với du khách, gắn với phát triển du lịch cộng đồng nhằm tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, có sức hấp dẫn, tạo đột phá để địa phương phát triển theo hướng xanh, bản sắc.
