Trước ngày toàn quốc kháng chiến
Sau vụ Ôn Như Hầu, song song với việc truy kích tàn dư Quốc dân đảng, Công an Hà Nội đã truy bắt hàng trăm tên mật thám, quan lại phản động. Đối với những tên nguy hiểm có đầy đủ chứng cứ phạm tội, lực lượng Công an đã lập hồ sơ truy tố trước toà án đặc biệt, toà án quân sự. Lực lượng Công an còn lập danh sách hàng trăm tên đưa vào kế hoạch bắt tập trung khi quân Pháp khởi hấn.
Cuối năm 1946, các lực lượng Công an hoạt động trên địa bàn Hà Nội đã có những kế hoạch phối hợp bảo vệ toàn diện nhằm đối phó với những khả năng xấu nhất. Các cơ quan đầu não của Trung ương và Hà Nội đều bí mật di chuyển ra ngoại thành, việc liên lạc trực tiếp phải có giao thông riêng và có sự giới thiệu chắc chắn.
Ngày 19-12-1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Hưởng ứng Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lực lượng Công an nhân dân đã cùng với quân và dân cả nước nhất tề đứng lên tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.
Với tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, lực lượng Công an xung phong Hà Nội và Công an các địa phương đã tham gia tiến công, tiêu diệt, vây hãm địch, bảo vệ an toàn các cơ quan chính quyền, đoàn thể, bảo vệ vận chuyển tài liệu, kho tàng, tài sản quốc dân và tản cư nhân dân ra khỏi vùng có chiến sự. Hơn 400 cán bộ và trinh sát chính trị đã toả xuống các khu phố bám sát các địa bàn trọng điểm khẩn trương triển khai kế hoạch truy lùng bọn Việt gian, do thám, phản động và phát hiện các nhóm vũ trang bí mật của địch để hướng dẫn các lực lượng vũ trang tiêu diệt khi có hiệu lệnh.
Chiến đấu trong vùng địch tạm chiếm
Trong vùng địch tạm chiếm, lực lượng Công an đã xây dựng cơ sở nắm tình hình, tham gia diệt ác, phá tề, trừ gian, trấn áp bọn mật thám, phản động nguy hiểm, tổ chức nhiều trận đánh ngay trong lòng địch.
Với sự giúp đỡ của nhân dân, lực lượng An ninh đã khám phá hàng trăm tổ chức, ổ nhóm gián điệp, chỉ điểm; trấn áp hàng chục nhóm, tổ chức phản động. Điển hình là tháng 10-1947, Công an Hà Nội đã tiến hành hai vụ trừ gian vang dội: trừng trị Trương Đình Tri, Chủ tịch Hội đồng an dân Bắc Việt và Tô Chân Nho một tên tay sai nguy hiểm của Sở Mật thám liên bang.
Ngày 23-4-1949, Hồ Chủ tịch đã ký Sắc lệnh số 32-SL tặng thưởng Huân chương kháng chiến Hạng nhất cho hai đồng chí Đặng Đình Kỳ và Trần Văn Tích (tức Trần Bình) đã lập được chiến công đặc biệt đó.
Năm 1949, chuẩn bị chiến trường Thủ đô, Công an Hà Nội lại có những chấn chỉnh về mặt tổ chức - Ban Phản gián được thành lập tách khỏi Ban Điệp báo với nhiệm vụ và tổ chức được quy định khá cụ thể, trong đó xác định rõ ràng chức năng hướng dẫn của công an đối với công tác bảo vệ nội bộ và chống nội gián. Đây là bước tiến bộ, trưởng thành mới của Công an Hà Nội.
Những năm 1949, Ban Điệp báo và Ban Chính trị đưa được nhiều cơ sở thâm nhập vào các tổ chức của phòng Nhì, các tổ chức an ninh của quân đội Pháp, Sở Mật thám liên bang và các đảng phái phản động... trong đó có những cơ sở vào được các tiểu khu quân sự và vào các vị trí sát vành đai là những cứ điểm địch sử dụng để tung gián điệp ra vùng tự do.
Đặc biệt, tổ Điệp báo A13 của Ty Điệp báo đã đưa người vào hàng ngũ địch, nắm được nhiều tin tức có ý nghĩa chiến lược phục vụ công tác đánh địch. Ngày 27-9-1950, tại vùng biển Sầm Sơn, Thanh Hóa, Tổ Điệp báo A13 đã sử dụng một khối lượng lớn thuốc nổ đánh đắm Thông báo hạm Amiôđanhvin (Thông báo hạm lớn nhất của Pháp ở Đông Dương lúc bấy giờ), diệt hơn 200 sĩ quan, thủy thủ và binh lính Pháp. Chiến công vang dội đó đánh dấu bước trưởng thành của Công an nhân dân và sự thất bại thảm hại của các cơ quan tình báo, phản gián Pháp, đập tan âm mưu đánh chiếm vùng tự do Khu IV.
Quán triệt Nghị quyết Hội nghị Công an toàn quốc lần thứ VII (tháng 8/1952) và lần thứ VIII (12/1953), cùng với sự chỉ đạo chuyển hướng nhiệm vụ, tổ chức và công tác của Đảng bộ Hà Nội, căn cứ vào nhiệm vụ công tác cụ thể trong tình hình mới, Công an Hà Nội đã triển khai kế hoạch cho toàn lực lượng tham gia chỉnh huấn, chỉnh Đảng, tập trung xây dựng lực lượng, nâng cao chất lượng cán bộ, ổn định tổ chức, chuẩn bị lực lượng, từ đó đẩy mạnh các mặt công tác bảo vệ nội bộ, đấu tranh chống hoạt động gián điệp, đấu tranh chống phản cách mạng, bảo vệ phong trào kháng chiến, tổ chức tốt công tác nắm tình hình, cung cấp thông tin cần thiết cho Trung ương và Đảng bộ Hà Nội để làm cơ sở cho chủ trương và hoạt động của ta trong giai đoạn này.
Bước sang năm 1954, toàn quân và dân tích cực chuẩn bị cho trận quyết chiến chiến lược với địch tại Điện Biên Phủ. Căn cứ vào tình hình thực tế kháng chiến trên địa bàn Hà Nội, với vai trò, vị trí của mình, lực lượng Công an khu Hà Nội tiếp tục bước vào cuộc đấu trí, đấu lực với địch ngay tại sào huyệt của chúng.
Để làm tròn nhiệm vụ bảo vệ, Công an khu Hà Nội đã xây dựng mạng lưới điều tra nội, ngoại tuyến đúng đối tượng, hướng dẫn cán bộ các cấp, các ngành, quân, dân chính, đảng và quần chúng biết cách tự tổ chức, bảo vệ mình và biết thu thập các tin tức về địch từ các nguồn. Chú trọng xây dựng lực lượng bảo vệ cơ quan, xây dựng lực lượng cảnh vệ vũ trang, tăng cường lực lượng trinh sát địa bàn hoạt động điều tra phối hợp với công an các khu, các ty lân cận. Trong công tác tổ chức phát triển cơ sở, Công an khu Hà Nội đảm bảo phương châm, nguyên tắc “Phái khiển nhiều dây, lãnh đạo thống nhất, tinh cán, bí mật, đi sâu vào lòng địch, chú trọng thu nhập nhiều tài liệu về phản gián”.
Qua các cơ sở nội tuyến, lực lượng an ninh đã nắm được việc thay đổi tổ chức của nguỵ quyền Trung ương và nguỵ quyền Hà Nội, tình hình tổ chức do thám của Bộ Tham mưu quân đội bù nhìn Bắc Việt (Phòng 6), việc địch chủ trương tuyển người Hoa và người Thổ để đưa vào chiến trường Điện Biên Phủ. Tổ chức và hoạt động của các đảng phái, phe nhóm phản động như Đại Việt quốc dân đảng, Việt Nam Quốc dân Đảng, Đại Việt Quốc gia liên minh, Đại Việt dân chính, Đại Việt quốc xã, Phục quốc đảng, Duy dân, nhóm phản động Nguyễn Thế Truyền, Hoàng Cơ Bình, Nguyễn Huy Quang... Công an khu Hà Nội cũng sớm phát hiện các hoạt động chiêu hồi tù binh của Phòng chiến tranh tâm lý (B.G.P) trong các trại giam Hà Nội với chiêu bài “trở về với đại gia đình quốc gia”, các hoạt động in tiền ngân hàng của ta để phá hoại nền tài chính kháng chiến, việc nguỵ quyền lập Nghiệp đoàn lao động nhằm lừa mị công nhân.
Những tin tức, tài liệu do Công an Hà Nội thu thập được đã kịp thời báo cáo lên Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố, Bộ Công an, Trung ương Đảng để ta đề ra những chủ trương, đối sách kịp thời, đẩy mạnh phong trào đấu tranh và hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại cho kháng chiến.
Có thể khẳng định, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, với quân số không nhiều (như thời điểm tháng 4-1954, chỉ còn 85 CBCS và nhân viên công an - kể cả 1 trung đội Cảnh vệ 34 CBCS), kinh nghiệm hoạt động chưa nhiều, lại gặp muôn vàn khó khăn do phải đối phó với các tổ chức tình báo, do thám, gián điệp, các tổ chức phản động khác của thực dân Pháp và tay sai, nhưng với ý chí quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ được giao, cán bộ, chiến sĩ Công an khu Hà Nội đã tích cực hoạt động, nắm tình hình, báo cáo Ban Chấp hành Đảng bộ Hà Nội, Bộ Công an và Trung ương Đảng.
Các hoạt động quân sự và binh vận của quân và dân Hà Nội nói chung, của Công an khu Hà Nội nói riêng đã góp phần kìm hãm lực lượng địch, tạo tình trạng bất ổn ngay tại hậu cứ lớn nhất của địch tại miền Bắc Đông Dương, góp phần vào chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, kết thúc 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
