Lần theo các dấu vết vô hình
Cuộc đấu tranh với tội phạm công nghệ cao có một đặc thù là đối tượng có thể không trực tiếp xuất hiện tại nơi xảy ra vụ việc. Công cụ phạm tội có thể được mua từ nước ngoài, giao dịch thực hiện trên mạng xã hội, còn bị hại thì ở một địa bàn rất xa.
Đầu năm 2026, từ vụ việc 16 công dân bị chiếm quyền quản lý thuê bao điện thoại và tài khoản Internet Banking, các cán bộ Công an Thủ đô phải đối mặt với một bài toán không đơn giản. Trong khoảng thời gian từ ngày 7 đến 10-3, các đối tượng này truy cập trái phép vào tài khoản ngân hàng và chiếm đoạt hơn 14 tỷ đồng của bị hại. Câu hỏi đặt ra là: Đối tượng đã vượt qua lớp bảo vệ của ngân hàng số bằng cách nào? Ai cung cấp công cụ? Những kẻ đứng sau đường dây đang ở đâu và còn các mắt xích nào khác? Ban Giám đốc CATP Hà Nội chỉ đạo Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao chủ trì, phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự khẩn trương xác minh, truy vết dòng tiền, làm rõ phương thức, thủ đoạn và các đối tượng.
Từ những dấu vết tưởng chừng rất mơ hồ, một tài khoản Facebook có tên “Lê Thuận” được trinh sát đưa vào tầm ngắm. “Lê Thuận” thường xuyên quảng cáo, chào bán một thiết bị điện tử có khả năng vượt qua yêu cầu xác thực sinh trắc học của nhiều ứng dụng ngân hàng với mức giá khoảng 3,2 triệu đồng. Với người sử dụng mạng xã hội thông thường, một quảng cáo như vậy đôi khi là vô thưởng vô phạt, dễ chìm khuất vào vô số quảng cáo hàng ngày khác. Nhưng với cán bộ nghiệp vụ, đó là một vấn đề cần phải đặt dấu chấm hỏi.
Ngày 27-3-2026, sau quá trình xác minh, lực lượng An ninh mạng phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự đấu tranh, khám phá nhóm do Nguyễn Tiến Sỷ cầm đầu. Qua khám xét, cơ quan công an thu giữ máy tính, điện thoại, thiết bị điện tử, phương tiện lưu trữ dữ liệu và mã nguồn phần mềm. Nhưng đó mới chỉ là một phần của câu chuyện. Tiếp tục lần theo nguồn gốc mã nguồn, các cán bộ điều tra bước đầu xác định Nguyễn Tiến Sỷ mua mã nguồn phần mềm từ một đối tượng người nước ngoài thông qua Telegram, sau đó sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để chỉnh sửa, Việt hóa và hoàn thiện trước khi bán hoặc cài đặt chúng trên thiết bị điện tử cho khách hàng. Một số thiết bị do nhóm này cung cấp được xác định đã sử dụng trong vụ án chiếm đoạt tài sản của 16 bị hại.
Càng đi sâu điều tra, cơ quan công an càng làm rõ một hệ sinh thái phục vụ tội phạm, từ người mua mã nguồn, đối tượng chỉnh sửa phần mềm, kẻ cung cấp thiết bị, người quảng cáo, khách hàng trung gian cho tới những đối tượng trực tiếp sử dụng công cụ để chiếm đoạt tài sản. Các chiến sĩ không chỉ tìm một đối tượng mà còn phải tìm mối liên hệ giữa các dấu vết tưởng như rời rạc, xác định vai trò của từng mắt xích, đồng thời phân biệt đâu là hoạt động bình thường trên môi trường mạng, đâu là dấu hiệu phục vụ hành vi phạm tội. Từ vụ việc ban đầu, trinh sát tiếp tục mở rộng nắm tình hình trên các nền tảng mạng xã hội khác và phát hiện nhiều hội nhóm có dấu hiệu quảng cáo, mua bán phần mềm, thiết bị điện tử phục vụ việc vượt cơ chế xác thực sinh trắc học.
Ngày 22-4-2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra - CATP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố các bị can về tội “Sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật”. Vụ án tiếp tục được mở rộng điều tra. Điều đáng nói, những đối tượng mà lực lượng công an đấu tranh không đứng yên chờ bị phát hiện. Chúng liên tục tận dụng công nghệ mới để che giấu hoạt động. Cuộc đấu tranh vì thế cũng buộc cán bộ công an phải liên tục cập nhật kiến thức, thay đổi cách tiếp cận.
Mặt trận không tiếng súng
Nếu vụ án nói trên cho thấy sự tinh vi của tội phạm trong lĩnh vực tài chính số, thì vụ triệt phá đường dây môi giới mại dâm trên không gian mạng lại cho thấy một dạng tội phạm khác đang lợi dụng Internet để tổ chức hoạt động trái pháp luật.
Qua công tác trinh sát, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát hiện website có dấu hiệu môi giới mại dâm. Website này đăng tải hình ảnh, thông tin của nhiều “người mẫu” và giới thiệu khu vực “hoạt động giao lưu” hay “chăm sóc dịch vụ cá nhân”. Khoảng 14h ngày 8-7-2026, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự và Công an phường Từ Liêm kiểm tra một khách sạn trên địa bàn phường Mỹ Đình, phát hiện một vụ mua bán dâm. Từ lời khai và dữ liệu thu thập được, lực lượng công an làm rõ việc người mua tìm kiếm thông tin trên website, liên hệ qua số điện thoại được đăng tải và chuyển tiền đặt cọc cho đối tượng điều hành trước khi được môi giới. Ngay trong ngày, lực lượng chức năng bắt giữ Vũ Quang Huy, đối tượng trực tiếp vận hành đường dây thông qua nhiều website. Khi dữ liệu hệ thống được trích xuất, một bức tranh rộng hơn dần hiện ra: Khoảng 180 nam giới được xác định có hoạt động mại dâm đồng tính (có cả người Việt Nam và người nước ngoài); đường dây tổ chức kết nối “đi tour” tại nhiều tỉnh, thành phố.
Theo tài liệu điều tra, đường dây này hoạt động từ đầu năm 2023, tổng số tiền thu lời bất chính bước đầu xác định hơn 1 tỷ đồng. Cơ quan công an đã bắt giữ các đối tượng liên quan về hành vi môi giới mại dâm.
Ở vụ án này, một lần nữa, “hiện trường” không phải là địa điểm cụ thể. Nó trải dài trên Internet, từ các website, mạng xã hội, tài khoản liên lạc, dữ liệu giao dịch và những mối liên hệ được tạo lập trên môi trường số. Đối với cán bộ An ninh mạng, mỗi dữ liệu thu được đều là một mảnh ghép. Nhưng để ghép thành bức tranh hoàn chỉnh thì cần sự kiên trì, chính xác và phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng. Công việc ấy thường diễn ra lặng lẽ, không phải lúc nào người dân cũng nhìn thấy. Nhưng kết quả cuối cùng lại hiện hữu bằng những đường dây tội phạm bị bóc gỡ, những thủ đoạn mới được nhận diện và những cảnh báo kịp thời được gửi tới cộng đồng.
Vì nhân dân phục vụ
Ngày 10-7-2026, Thượng tướng Phạm Thế Tùng - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an đã có Thư khen CATP Hà Nội, biểu dương Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cùng Phòng Cảnh sát hình sự trong việc chủ động phát hiện, điều tra, triệt phá các nhóm đối tượng phạm tội, góp phần bảo đảm an ninh, an toàn trên không gian mạng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Nhưng với những người lính chiến đấu trên “mặt trận” này, phá án chỉ là một phần của nhiệm vụ. Quan trọng hơn là sau mỗi vụ án, những phương thức, thủ đoạn mới phải được cảnh báo để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan liên quan có thể chủ động phòng ngừa.
Từ vụ án liên quan đến phần mềm vượt xác thực sinh trắc học, CATP Hà Nội khuyến cáo người dân tuyệt đối không cài đặt phần mềm, ứng dụng không rõ nguồn gốc; không mua bán, sử dụng các thiết bị hoặc phần mềm được quảng cáo có khả năng “vượt sinh trắc học”, “vượt eKYC” hoặc các công cụ tương tự; quản lý chặt thông tin cá nhân, thuê bao di động và tài khoản ngân hàng; không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin đăng nhập cho bất kỳ ai; thường xuyên kiểm tra biến động tài khoản, kích hoạt các phương thức xác thực đa yếu tố và liên hệ ngay với ngân hàng, nhà mạng hoặc cơ quan công an khi phát hiện bất thường. Đó không chỉ là những khuyến cáo mang tính kỹ thuật. Đây còn là yêu cầu về ý thức pháp luật khi tham gia môi trường số. Một lượt chia sẻ, một lần nhấp vào đường link, một ứng dụng được cài đặt hay một thông tin cá nhân được cung cấp đều có thể tạo ra những hệ quả mà người dùng không lường trước. Vì vậy, sử dụng mạng xã hội đúng quy định pháp luật, biết kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ động thông báo cho lực lượng chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường chính là cách mỗi người góp phần bảo vệ không gian mạng.
