Mở rộng cánh cửa đưa sách Việt Nam đến với độc giả quốc tế

+ PV: Thưa ông, trong quá trình chuẩn bị và triển khai đưa các ấn phẩm này lên Amazon, đâu là những khó khăn, thách thức lớn nhất mà Nhà xuất bản phải giải quyết. Đặc biệt, trong việc hoàn thiện nội dung, bản dịch, bản quyền, hình thức xuất bản và đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm duyệt của một nền tảng phân phối toàn cầu?

+ Ông Nguyễn Thái Bình – Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập NXB Chính trị Quốc gia Sự thật: Đưa 7 cuốn sách đầu tiên lên Amazon là một bước đi mà Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã có sự chuẩn bị khá kỹ lưỡng. Chúng tôi mong muốn thông qua những nền tảng phát hành quốc tế như Amazon, các tác phẩm có giá trị của Việt Nam có thể đến gần hơn với bạn đọc trên thế giới, góp phần giới thiệu lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh và những thành tựu xây dựng, phát triển đất nước.

Để triển khai, Nhà xuất bản đã phối hợp với Omega Plus thực hiện nhiều công việc, từ lựa chọn những tác phẩm có giá trị, phù hợp với nhu cầu tìm hiểu Việt Nam của bạn đọc nước ngoài đến rà soát nội dung, chất lượng bản dịch, bản quyền và hình thức thể hiện. Đồng thời, chúng tôi phải chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu giới thiệu sách và các điều kiện kỹ thuật theo yêu cầu của Amazon. Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng khi bắt tay vào thực hiện mới thấy có khá nhiều vấn đề phải giải quyết.

Khó khăn đầu tiên là làm sao vừa bảo đảm tính chính xác, chuẩn mực của nội dung, vừa giúp bạn đọc thuộc những nền văn hóa khác nhau có thể tiếp cận và hiểu đúng tác phẩm. Với sách lịch sử, chính trị, lý luận, dịch đúng ngôn ngữ thôi chưa đủ. Người dịch và người biên tập còn phải am hiểu bối cảnh lịch sử, hệ thống khái niệm, thuật ngữ và những sắc thái biểu đạt của nguyên tác. Có những khái niệm rất quen thuộc với bạn đọc Việt Nam nhưng lại cần được giải thích rõ hơn đối với người đọc nước ngoài. Vì vậy, bản dịch phải trung thành với nguyên tác nhưng cũng cần có cách diễn đạt rõ ràng, tự nhiên và nhất quán.

Vấn đề bản quyền cũng cần được xử lý chặt chẽ. Khi đưa một tác phẩm ra thị trường quốc tế, phải xác định đầy đủ quyền đối với tác phẩm gốc, bản dịch và các thành phần sử dụng trong sách như hình ảnh, tư liệu, bản đồ; đồng thời làm rõ phạm vi ngôn ngữ, lãnh thổ, thời hạn và hình thức khai thác.

Một khó khăn nữa mà chúng tôi gặp phải là quy trình xét duyệt của Amazon. Nền tảng này có những quy trình và tiêu chuẩn xét duyệt khá chặt chẽ. Trong quá trình triển khai, một số cuốn sách phải trải qua nhiều bước xét duyệt, thậm chí phải giải trình, khiếu nại và bổ sung thông tin mới được chấp thuận. Thực tế, việc hoàn tất các thủ tục để đưa một cuốn sách lên Amazon có thể mất hàng tuần, nhất là với những trường hợp phải giải trình hoặc bổ sung thông tin. Điều này khiến tiến độ triển khai kéo dài hơn dự kiến, đồng thời cũng giúp chúng tôi có thêm kinh nghiệm khi làm việc với các nền tảng phát hành quốc tế.

+ PV: Vì sao Nhà xuất bản lựa chọn 7 đầu sách này để mở đầu cho hoạt động phát hành trên Amazon? Nhà xuất bản kỳ vọng những ấn phẩm này sẽ góp phần như thế nào để giới thiệu hình ảnh đất nước, con người và những thành tựu, phát triển của Việt Nam đến bạn đọc quốc tế?

Khi lựa chọn 7 đầu sách đầu tiên để phát hành trên Amazon, chúng tôi mong muốn mang đến cho bạn đọc quốc tế những góc tiếp cận khác nhau về Việt Nam, từ tư tưởng, lịch sử, văn hóa đến công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Đây đều là những chủ đề có giá trị, đồng thời cũng là những lĩnh vực mà Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật có thế mạnh, có nhiều công trình được đầu tư biên soạn, xuất bản công phu.

Mỗi cuốn sách được lựa chọn đều có một câu chuyện riêng để giới thiệu với bạn đọc thế giới. Cuốn sách Chủ tịch Hồ Chí Minh: Tiểu sử và sự nghiệp giúp bạn đọc hiểu thêm về vị lãnh tụ của dân tộc Việt Nam, về tư tưởng, đạo đức và khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân Việt Nam. Các tác phẩm Điện Biên Phủ - Những khoảnh khắc từ lịch sử, Võ Nguyên Giáp - Vị tướng của nhân dân hay Biên bản chiến tranh. 1-2-3-4.75 cung cấp thêm tư liệu, góc nhìn để lý giải ý chí độc lập, tinh thần đoàn kết và sức mạnh làm nên những thắng lợi của dân tộc.

Bên cạnh đó, cuốn sách Ngàn năm văn hiến quốc gia Việt Nam và Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc góp phần giới thiệu chiều sâu lịch sử, những giá trị văn hóa bền vững và sức sáng tạo của con người Việt Nam. Cuốn sách Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng giúp bạn đọc có thêm cơ sở tìm hiểu quyết tâm xây dựng Đảng và Nhà nước trong sạch, vững mạnh, một nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

Như vậy, 7 cuốn sách tuy đề cập đến những chủ đề khác nhau nhưng có sự kết nối, bổ sung cho nhau. Chúng tôi mong muốn bạn đọc quốc tế không chỉ biết đến Việt Nam qua các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, mà còn hiểu sâu hơn về một đất nước có nền văn hóa lâu đời, coi trọng các giá trị nhân văn, đang không ngừng đổi mới, phát triển và chủ động hội nhập quốc tế.

Để bạn bè thế giới hiểu đúng và hiểu đầy đủ về Việt Nam, chúng ta cần chủ động giới thiệu những nguồn tư liệu có giá trị, được biên soạn, nghiên cứu và xuất bản nghiêm túc. Trong bối cảnh thông tin về Việt Nam trên môi trường quốc tế đến từ nhiều nguồn khác nhau, những xuất bản phẩm như vậy có ý nghĩa quan trọng, giúp bạn đọc có thêm cơ sở để tìm hiểu, nghiên cứu và có cái nhìn khách quan hơn về đất nước, con người Việt Nam.

Tất nhiên, đây mới là bước khởi đầu để Nhà xuất bản tiếp tục lắng nghe nhu cầu, phản hồi của bạn đọc, từng bước bổ sung những ấn phẩm có giá trị về thành tựu đổi mới, đời sống đương đại và triển vọng phát triển của Việt Nam.

+ PV: Theo ông, để những cuốn sách lý luận, chính trị, lịch sử và văn hóa Việt Nam thực sự thu hút độc giả nước ngoài, chúng ta cần giải quyết những vấn đề gì? Trong thời gian tới, NXB có kế hoạch mở rộng số lượng đầu sách và ngôn ngữ xuất bản trên các nền tảng quốc tế không?

Đưa sách lên Amazon – một nền tảng thương mại điện tử hàng đầu thế giới mới chỉ là bước đầu tạo điều kiện để bạn đọc quốc tế tiếp cận các ấn phẩm của Nhà xuất bản. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để những cuốn sách ấy thực sự được tìm đọc, đón nhận và có sức sống lâu dài. Muốn vậy, chúng ta phải hiểu bạn đọc nước ngoài cần gì, quan tâm đến những vấn đề nào và gặp những trở ngại gì khi tìm hiểu về Việt Nam.

Theo tôi, việc lựa chọn đề tài cần có sự kết hợp giữa những nội dung Việt Nam có thế mạnh, có nhu cầu giới thiệu với những vấn đề bạn đọc quốc tế quan tâm. Bên cạnh các tác phẩm nền tảng về tư tưởng, lịch sử và văn hóa, cần chú trọng những cuốn sách giúp lý giải Việt Nam đương đại, từ công cuộc đổi mới, con đường phát triển đến những chuyển biến trong đời sống xã hội và kinh nghiệm giải quyết các vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Mỗi cuốn sách cũng cần xác định tương đối rõ đối tượng bạn đọc, bởi nhu cầu của một nhà nghiên cứu sẽ khác với một sinh viên hay một người lần đầu tìm hiểu về Việt Nam.

Chất lượng dịch thuật là một trong những yếu tố quyết định. Với sách lý luận, chính trị, lịch sử, dịch đúng về ngôn ngữ là cần thiết nhưng chưa đủ. Bản dịch còn phải chuyển tải được nội dung tư tưởng, bối cảnh lịch sử và những đặc trưng văn hóa của Việt Nam, đồng thời có cách diễn đạt tự nhiên, dễ hiểu đối với người đọc nước ngoài. Vì vậy, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa người dịch, chuyên gia am hiểu lĩnh vực và biên tập viên thành thạo ngôn ngữ đích. Về lâu dài, Nhà xuất bản cũng cần xây dựng được đội ngũ dịch giả, cộng tác viên có thể đồng hành thường xuyên với hoạt động xuất bản quốc tế.

Cách thức thể hiện tác phẩm cũng rất quan trọng. Có những vấn đề, sự kiện lịch sử hay khái niệm rất quen thuộc với người Việt Nam nhưng lại khá xa lạ với độc giả nước ngoài. Khi đó, những lời giới thiệu, chú giải, niên biểu, bản đồ, hình ảnh hoặc bảng tra cứu được bổ sung phù hợp sẽ giúp người đọc tiếp cận tác phẩm thuận lợi hơn. Với một số đề tài, có thể nghiên cứu những ấn phẩm có dung lượng vừa phải, tập trung vào những vấn đề cụ thể, giúp bạn đọc có điểm khởi đầu trước khi tìm hiểu các công trình chuyên sâu.

Và có một điều rất thực tế là dù nội dung tốt, bản dịch tốt nhưng nếu không được giới thiệu đúng cách thì cuốn sách vẫn rất khó đến được với bạn đọc. Vì vậy, hoạt động truyền thông, tiếp thị và phát hành cần được tính toán ngay từ khi lựa chọn, tổ chức xuất bản tác phẩm. Bên cạnh việc chuẩn bị thông tin giới thiệu sách bằng ngoại ngữ, nội dung đọc thử, từ khóa và phân loại phù hợp trên các nền tảng, cần tăng cường kết nối với các nhà xuất bản, đơn vị phát hành, thư viện, trường đại học, viện nghiên cứu và những cộng đồng quan tâm đến Việt Nam. Những hoạt động giới thiệu sách, trao đổi học thuật, hội chợ sách quốc tế cũng là những kênh quan trọng để đưa tác phẩm đến đúng đối tượng bạn đọc.

Về kế hoạch mở rộng trong thời gian tới, từ kinh nghiệm triển khai 7 đầu sách đầu tiên, Nhà xuất bản sẽ tiếp tục lựa chọn những tác phẩm có giá trị, đồng thời chủ động chuẩn bị các điều kiện về bản thảo, dịch thuật, bản quyền và phương thức phát hành để từng bước mở rộng danh mục sách trên các nền tảng quốc tế. Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến những cuốn sách giới thiệu thành tựu đổi mới, văn hóa, con người và thực tiễn phát triển của Việt Nam, bên cạnh những lĩnh vực vốn là thế mạnh của Nhà xuất bản.

Mục tiêu lâu dài là từng bước xây dựng được một danh mục sách ngoại ngữ có chất lượng, được bổ sung thường xuyên và có khả năng tiếp cận bạn đọc lâu dài. Bởi suy cho cùng, hiệu quả của việc phát hành quốc tế không chỉ nằm ở số lượng đầu sách được đưa lên các nền tảng, mà còn ở việc những cuốn sách ấy có thực sự được tìm đọc, được sử dụng và phát huy giá trị hay không.

"Đưa sách lên Amazon – một nền tảng thương mại điện tử hàng đầu thế giới mới chỉ là bước đầu tạo điều kiện để bạn đọc quốc tế tiếp cận các ấn phẩm của Nhà xuất bản. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để những cuốn sách ấy thực sự được tìm đọc, đón nhận và có sức sống lâu dài. Muốn vậy, chúng ta phải hiểu bạn đọc nước ngoài cần gì, quan tâm đến những vấn đề nào và gặp những trở ngại gì khi tìm hiểu về Việt Nam..."- Nguyễn Thái Bình, PGĐ-PTBT Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

+ PV: Một trong những mục tiêu được đặt ra là đưa sách Việt Nam tiếp cận hệ thống thư viện đại học toàn cầu, các nhà nghiên cứu, học giả và tổ chức quốc tế. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật sẽ triển khai những giải pháp cụ thể nào để xúc tiến hoạt động này?

Đây là một hướng đi mà chúng tôi rất quan tâm, bởi đối với sách lý luận, chính trị, lịch sử và văn hóa, hệ thống thư viện đại học, viện nghiên cứu và các cơ sở học thuật quốc tế là những địa chỉ có nhu cầu sử dụng tương đối phù hợp. Một cuốn sách được bổ sung vào thư viện, được sử dụng trong nghiên cứu, giảng dạy có thể tiếp tục phát huy giá trị trong nhiều năm, tiếp cận nhiều thế hệ sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu.

Tuy nhiên, để sách Việt Nam thực sự có mặt trong các thư viện đại học quốc tế, chỉ phát hành trên Amazon là chưa đủ. Nhà xuất bản cần chủ động tiếp cận các cơ sở học thuật và đáp ứng những yêu cầu riêng của hoạt động thư viện, từ nội dung, thông tin thư mục đến phương thức cung cấp và sử dụng xuất bản phẩm.

Theo tôi, để tiếp cận hiệu quả hệ thống thư viện đại học quốc tế, trước hết cần xây dựng danh mục sách theo từng nhóm chủ đề, gắn với nhu cầu của các trường đại học, viện nghiên cứu, nhất là những cơ sở có chương trình nghiên cứu về Việt Nam, Đông Nam Á và các lĩnh vực liên quan. Mỗi đầu sách cần có thông tin giới thiệu bằng ngoại ngữ rõ ràng, gồm nội dung chính, tác giả, mục lục, đối tượng sử dụng và giá trị tham khảo. Đây là những thông tin giúp cán bộ thư viện và giới nghiên cứu đánh giá mức độ phù hợp của tác phẩm trước khi quyết định bổ sung hoặc sử dụng.

Bên cạnh đó, các thông tin thư mục như tên tác giả, tên sách, chủ đề, từ khóa, năm xuất bản và định dạng phải được chuẩn hóa, bảo đảm thuận lợi cho việc tra cứu, biên mục và quản lý trong hệ thống thư viện. Đồng thời, cần có đầu mối tiếp nhận yêu cầu, phương thức đặt mua, thanh toán, giao nhận và chính sách sử dụng phù hợp. Những công việc này có vẻ mang tính kỹ thuật, nhưng lại rất quan trọng để một thư viện có thể tiếp cận và bổ sung sách của Nhà xuất bản.

Đối với sách điện tử, Nhà xuất bản có thể nghiên cứu các hình thức cung cấp quyền truy cập phù hợp với hoạt động của thư viện, chẳng hạn theo từng đầu sách, bộ sưu tập, thời hạn sử dụng hoặc số lượng người đọc đồng thời. Điều quan trọng là tạo thuận lợi cho thư viện và bạn đọc, đồng thời bảo đảm bản quyền và khả năng khai thác lâu dài của Nhà xuất bản.

Cùng với việc hoàn thiện các điều kiện cung cấp sách, cần chủ động kết nối với các thư viện, trung tâm nghiên cứu, khoa và bộ môn có quan tâm đến Việt Nam; đồng thời tìm kiếm sự hợp tác với những đơn vị chuyên cung ứng sách cho hệ thống thư viện quốc tế. Có thể bắt đầu từ một số đối tác phù hợp, tìm hiểu nhu cầu thực tế, giới thiệu danh mục và từng bước xây dựng quan hệ hợp tác thường xuyên.

Trong quá trình đó, sự hỗ trợ của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các cơ sở đào tạo và mạng lưới học giả sẽ rất có ý nghĩa. Đây là những cầu nối giúp Nhà xuất bản tiếp cận đúng đối tác, đúng đối tượng bạn đọc. Hoạt động giới thiệu sách cũng nên gắn với các chương trình trao đổi học thuật, tọa đàm với tác giả, dịch giả, chuyên gia; cung cấp bản đọc thử hoặc tài liệu phục vụ đánh giá theo điều kiện bản quyền.

Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là đưa được sách vào danh mục của các thư viện, mà còn tạo điều kiện để các công trình có giá trị của Việt Nam thực sự được tiếp cận, nghiên cứu, sử dụng và trích dẫn trong môi trường học thuật quốc tế. Khi đó, những xuất bản phẩm của Nhà xuất bản sẽ có thêm cơ hội phát huy giá trị lâu dài, đồng thời góp phần đưa tri thức Việt Nam tham gia sâu hơn vào các hoạt động nghiên cứu và trao đổi học thuật trên thế giới.

+ PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!