Những “điểm nghẽn” chí mạng như “thương mại hóa”, “giật tít câu view”, hay lệch chuẩn trong truyền thông chính sách được phân tích trong kỳ trước đã gõ vang hồi chuông báo động đỏ. Sự suy thoái đạo đức trong bộ phận ngành báo, sự cẩu thả trong nghiệp vụ báo chí không chỉ làm xói mòn niềm tin công chúng, mà còn gây ra “khoảng trống truyền thông” vô cùng nguy hiểm, tiếp tay cho các thế lực thù địch, phản động phá hoại nền tảng tư tưởng của Đảng.
Tuy nhiên, để trừ bỏ tận gốc những khối u ác tính này, báo chí cách mạng không thể chỉ dừng lại ở việc kiểm điểm, răn đe, loay hoay mãi trong thế phòng ngự bị động. Đất nước đang bước vào “Kỷ nguyên vươn mình” rực rỡ của dân tộc, đòi hỏi mặt trận văn hóa tư tưởng phải có những đột phá mạnh mẽ. Quán triệt định hướng chiến lược của Đảng, công tác thông tin, tuyên truyền của báo chí cần phải được đổi mới toàn diện, đẩy mạnh thế “chủ động tấn công, định hướng dư luận”.
Báo chí phải thực sự trở thành “trụ cột tư tưởng”, “lực lượng xung kích kiến tạo niềm tin”[8], làm chủ mặt trận thông tin. Muốn thế, không thể chỉ dựa vào hô vang khẩu hiệu, mà phải có những giải pháp căn cơ, toàn diện: Từ đẩy mạnh trách nhiệm giám sát, kỷ luật của Đảng, đổi mới tư duy đào tạo “chiến sĩ trên mặt trận thông tin” cho đến xây dựng mô hình “tòa soạn hội tụ” và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên không gian mạng.
Báo chí là mặt trận tư tưởng vô cùng quan trọng, liên quan trực tiếp đến vấn đề an ninh chính trị, an ninh quốc gia. Bởi vậy, việc tăng cường vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với báo chí là nguyên tắc không thể bàn cãi, không thể thay đổi, càng là yêu cầu cấp bách khách quan trong bối cảnh cuộc chiến trên không gian mạng ngày càng khốc liệt. Sự lãnh đạo này phải được xuyên suốt từ việc xây dựng phương châm chính sách, đến việc kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm báo chí luôn đi đúng đường, đúng hướng, thiết thực, hiệu quả phục vụ Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Muốn giải quyết triệt để tình trạng “thương mại hóa” và vấn nạn “giật tít câu view”, cần phải bắt đầu từ việc siết chặt kỷ cương đối với cơ quan chủ quản và người đứng đầu cơ quan báo chí. Phải kiên định chấp hành Quy định 101-QĐ/TW ngày 28/2/2023 về trách nhiệm, quyền hạn và việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật lãnh đạo cơ quan báo chí, đây chính là “vũ khí sắc bén” để khắc phục triệt để tình trạng quản lý lỏng lẻo, “khoán trắng” trang nội dung cho các đối tác liên kết hoặc các văn phòng đại diện.
Lãnh đạo cơ quan báo chí phải là người gánh trách nhiệm chính trị cao nhất, trực tiếp nhất đối với hoạt động báo chí. Theo Quy định 101-QĐ/TW, kỷ luật Đảng trong lĩnh vực báo chí không có vùng cấm, không có ngoại lệ: nếu “để cơ quan báo chí vi phạm Luật Báo chí và các văn bản quy phạm pháp luật đến mức bị cơ quan có thẩm quyền xử phạt 2 lần trong nhiệm kỳ” thì lãnh đạo cơ quan báo chí sẽ phải nhận văn bản nghiêm khắc nhắc nhở hoặc kỷ luật khiển trách; nếu hậu quả gây ra ở mức nghiêm trọng hơn hoặc tái phạm, lãnh đạo cơ quan báo chí thậm chí sẽ bị cách chức, khai trừ ra khỏi Đảng.
Ngoài ra, chỉnh đốn kỷ luật trong báo chí cũng được đặt dưới bối cảnh công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng gắn kết chặt chẽ với tinh thần Nghị quyết 05-NQ/TW ngày 07/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng. Khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, trùng giẫm hoặc bỏ trống, bỏ sót giữa Kỷ luật Đảng và Pháp luật của Nhà nước trong quản lý truyền thông.
Các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí cần tiếp tục đẩy mạnh các đợt thanh tra, kiểm tra toàn diện, thực chất; chuyển đổi tư duy từ hậu kiểm, kiểm tra theo kế hoạch sang giám sát thường xuyên. Kiên quyết xử lý nghiêm hành vi vi phạm nguyên tắc, tôn chỉ, mục đích, lợi dụng chức năng, nhiệm vụ “sách nhiễu” người dân, doanh nghiệp. Chỉ có môi trường chấp hành nghiêm quy định của pháp luật, kỷ luật của Đảng, báo chí cách mạng mới có thể tập hợp được sự ủng hộ của quần chúng nhân dân, giành chiến thắng trên mặt trận tư tưởng.
Bên cạnh việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương của Đảng, để giải quyết tận gốc “áp lực sinh tồn”, chúng ta không thể né tránh vấn đề kinh tế báo chí. Báo chí trong thời đại mới muốn thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình không thể tách rời sự ủng hộ của kinh tế; báo chí thiếu kinh tế sẽ không thể đầu tư công nghệ, bảo vệ bản quyền, thu hút nhân tài, bồi dưỡng nhân lực.
Song song đó, các cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực thông tin, truyền thông cần phải phát huy vai trò "kiến tạo" hành lang pháp lý, là "điểm tựa vững chắc" để bảo vệ và hỗ trợ các cơ quan báo chí chính thống phát triển. Nguyên nhân lớn khiến báo chí thất thu là do tình trạng xử lý vi phạm bản quyền trong lĩnh vực báo chí còn đang bị buông lỏng, các vụ việc đơn lẻ nhìn như không ảnh hưởng lớn nhưng được thực hiện nhiều lần tạo thành ảnh hưởng lớn đến sự vững mạnh của kinh tế báo chí.
Do đó, các cơ quan chức năng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Bộ Công an phải quyết liệt triển khai công tác quản lý, bảo vệ bản quyền tác phẩm báo chí trên không gian mạng theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP và Nghị định 367/2026/NĐ-CP. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật và chế tài xử phạt đối với các trang thông tin tổng hợp, mạng xã hội xuyên biên giới có hành vi "xào xáo" tin bài, "ăn cắp" chất xám báo chí chính là điểm tựa vững chắc để bảo vệ quyền lợi và tăng nguồn thu chính đáng cho các toà soạn.
Từ đó, kinh tế báo chí phải phục vụ sứ mệnh của báo chí cách mạng, không đánh đổi tính cách mạng lấy lợi ích kinh tế. Cơ quan báo chí phải tích cực khai thác, tìm kiếm nguồn thu mới, chính đáng từ lượt đặt mua, bản quyền, dữ liệu và các nội dung báo chí chuyên sâu. Nếu không thể xây dựng kinh tế báo chí số lành mạnh, báo chí sẽ mất năng lực đầu tư cho các nội dung chất lượng phục vụ công tác tuyên truyền, đấu tranh, phản bác.
Trên mặt trận không tiếng súng, nếu người làm báo chỉ rèn luyện kỹ năng, nghiệp vụ báo chí thì tuyệt đối không thể giành được thắng lợi. Cần phải thay đổi thực chất về tư duy chiến lược từ đào tạo “người làm báo” cung cấp tin tức thành đào tạo “chiến sĩ trên mặt trận thông tin” gắn liền với bảo vệ nền tảng tư tưởng theo tinh thần Nghị quyết 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị khóa XII; cơ quan quản lý cần phối hợp các nhà trường, học viện nghiên cứu, định hướng học phần “Đạo đức báo chí” theo hướng “Đạo đức báo chí cách mạng” với đặc thù riêng phù hợp với bối cảnh kinh tế, chính trị nước ta.
Người làm báo cần phải thường xuyên rèn luyện đạo đức người làm báo cách mạng, giữ vững “bút sắc, lòng trong, tâm sáng”, lấy 10 Điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam là giới hạn, là vinh dự, tự trọng của người cầm bút.
Trong bối cảnh mới ngày này, người làm báo càng phải thêm khắc ghi lời dạy chí lý của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết"[1] và Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Trước khi đăng một tác phẩm báo chí, người làm báo cần trả lời ba câu hỏi: có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không?”[10]. Đây chính là phương thuốc đặc trị cho lối viết cẩu thả, giật tít câu view mù quáng, vì lợi ích kinh tế mà chạy theo thị hiếu tầm thường. Có như thế, báo chí mới giữ vững được niềm tin của công chúng và sức ảnh hưởng của mình, góp phần thực hiện sứ mệnh phê phán cái xấu, cái sai phạm, phản bác các thông tin xuyên tạc, bóp méo của các thế lực thù địch.
Cùng với đó, trong thời đại cách mạng công nghiệp, người làm báo cũng cần phải có khả năng tư duy số, hiểu biết về dữ liệu lớn (Big Data), thuật toán phân phối nội dung, và trí tuệ nhân tạo (AI), trên cơ sở đó đề xuất các phương pháp ứng phó các vấn đề phức tạp, nguy cơ trên không gian mạng và làm chủ, kiểm soát nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Để thực hiện mục tiêu “chủ động tấn công”, báo chí cần phải nắm được vũ khí kỹ thuật của thời đại. Đẩy mạnh việc thi hành Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 06/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Mục tiêu chiến lược là phải tổ chức mô hình báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; giữ vững vai trò tiên phong, định hướng dư luận, đảm bảo vai trò của báo chí quốc gia.
Các cơ quan báo chí cần phải làm chủ không gian số, chủ động khai thác các nền tảng toàn cầu, nhưng đồng thời phải xây dựng được kênh, cộng đồng độc giả, dữ liệu và thương hiệu riêng để không bị lệ thuộc vào thuật toán bên ngoài. Bên cạnh có, định hướng xây dựng nền báo chí đối ngoại số mạnh, đa ngôn ngữ, đa phương tiện, đa nền tảng, chủ động công tác tuyên truyền thành tựu phát triển của Việt Nam, đẩy lùi quan điểm sai trái, thù địch trên trường quốc tế.
Báo chí cần chủ động vận dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong phân tích dư luận, dự báo xu hướng, nhận diện từ khóa nhạy cảm. Chủ động xây dựng dữ liệu, hệ thống nhân lực, quản trị dữ liệu, làm cơ sở tăng sức thuyết phục, tăng khả năng phát hiện vấn đề từ sớm; chuyển trạng thái từ bị động đối phó các vấn đề, sang chủ động đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, sai sự thật ngay từ khi mới phát hiện, qua đó nắm lấy quyền chủ động trên mặt trận thông tin.
Trong thời đại vươn mình của dân tộc, phương pháp dẫn đường cho dư luận hữu hiệu nhất chính là cung cấp thông tin chính thống kịp thời, không để gây ra “khoảng trống thông tin”. Báo chí phải gắn với hiện thực, “bắt đúng mạch nguồn, thấu từng nhịp đập”[10]của đời sống nhân dân, quán triệt lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Nghe dân nói, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin”[2].
Để khắc phục “điểm nghẽn”, báo chí chủ lực phải thực hiện có hiệu quả phương châm “lấy cái đẹp, dẹp cái xấu”, thông qua việc lan tỏa câu chuyện nhân văn, chủ trương đúng đắn, báo chí từng bước “phủ xanh” không gian mạng, đưa thông tin chính thống thành thông tin chủ đạo, không để đất sống cho những thông tin xuyên tạc, sai sự thật.
Đỉnh cao trong bảo vệ nền tảng tư tưởng là việc xây dựng “thế trận lòng dân” trên không gian số. Thế trận lòng dân là cơ sở, là trụ cột tinh thần, là “tấm chắn” ngăn cản mọi thông tin xuyên tạc, thù địch. Muốn được như vậy, báo chí không thể chỉ là kênh thông tin một chiều, mà phải làm sao để tăng “sức miễn dịch” cho mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân. Khi mỗi một người dân đều hiểu sâu, hiểu rõ, lúc đó mỗi một tài khoản mạng xã hội đều có thể trở thành một “viên gạch” vững chắc tạo nên nền tảng tư tưởng của Đảng.
Nhìn lại loạt bài 3 kỳ, từ truyền thống vinh quang của nền báo chí cách mạng (Kỳ 1), đến việc dũng cảm nhìn thẳng vào những điểm nghẽn, hạn chế mang tên “thương mại hóa”, “giật tít câu view” (Kỳ 2), cuối cùng đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ, toàn diện, chấn chỉnh đạo đức báo chí cách mạng, nâng cao kinh tế báo chí số, năng lực số (Kỳ 3). Tất cả tạo nên một chuỗi luận điểm chặt chẽ, toàn bộ những vấn đề này, là cơ sở để báo chí tiếp tục giữ vững vai trò “chủ động tiến công, định hướng dư luận”, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
