Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số mang lại những thời cơ, thuận lợi chưa bao giờ có. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội, phát triển cũng mang lại những khó khăn, thách thức mang tính sống còn, đặc biệt là vấn đề an ninh phi truyền thống, đặt ra yêu cầu phải bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đề cao nhận thức, tính cảnh giác của quần chúng nhân dân trước những luận điệu xuyên tạc, sai trái, thù địch, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên cả thực địa và không gian mạng, tạo cơ sở đưa đất nước tiến mạnh trong “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc.
Trước sứ mệnh lịch sử ấy, hơn bao giờ hết, Báo chí cách mạng Việt Nam cần phải nhận thức sâu sắc rằng, báo chí không đơn thuần là phương tiện thông tin đại chúng, không đơn thuần là phương tiện giải trí thông thường, mà báo chí là kênh cổ động, tập hợp quần chúng nhân dân, là công cụ đấu tranh xã hội, đấu tranh dân tộc, đấu tranh giai cấp, là vũ khí cách mạng sắc bén trên mặt trận tư tưởng, là lợi khí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chặt phá mọi luận điệu xuyên tạc, sai trái, thù địch.
Vai trò của Báo chí cách mạng, được thể hiện sâu sắc trong di sản lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đối với Người, người làm báo chưa bao giờ là một công việc đơn thuần để theo đuổi danh lợi. Người từng thẳng thắn phê bình một số tư tưởng hám danh, hám lợi của một bộ phận người cầm bút: “Có người chỉ muốn làm cái gì để “lưu danh thiên cổ” cơ. Muốn viết bài cho oai, muốn đăng bài mình lên các báo lớn. Cái đó cũng không đúng. Những khuyết điểm đó đều do chủ nghĩa cá nhân đẻ ra. Họ không thấy rằng: làm việc gì có ích cho nhân dân, cho cách mạng đều là vẻ vang”. Người coi báo chí là vũ khí sắc bén của cách mạng: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”.
Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt yêu cầu tin tức phải đảm bảo tính trung thực, tuyệt đối khách quan: “Viết để nêu những cái hay, cái tốt của dân ta, của bộ đội ta, của cán bộ ta, của bạn ta. Đồng thời để phê bình những khuyết điểm của chúng ta, của cán bộ, của nhân dân, của bộ đội. Không nên chỉ viết cái tốt mà giấu cái xấu. Nhưng phê bình phải đúng đắn. Nêu cái hay, cái tốt thì phải có chừng mực, chớ phóng đại. Có thế nào, nói thế ấy”. Người dặn: “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”. Những lời dạy ấy là kim chỉ nam cho nền báo chí chính thống, phản ánh sự thật phải song hành với trách nhiệm xây dựng và giá trị nhân văn; tuyệt đối không vì mục đích kinh tế mà đi ngược lại lợi ích quốc gia, dân tộc.
Sứ mệnh lịch sử không chỉ thể hiện trên góc độ lý luận, mà càng thể hiện rõ trên thực tế. Năm 1925, Người Thanh niên yêu nước Nguyễn Ái Quốc sáng lập tờ báo “Thanh niên”, đánh dấu sự ra đời của nền báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí sinh ra đã gắn liền với vận mệnh Quốc gia. Trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, báo chí thực sự trở thành “binh chủng đặc biệt” trên mặt trận tư tưởng, không quản ngại hy sinh gian khổ, không ngừng định hướng cho nhân dân trên con đường cách mạng. Bước vào thời kỳ hòa bình, xây dựng xã hội chủ nghĩa, chức năng của báo chí cách mạng tiếp tục được tăng cường và mở rộng, đặc biệt báo chí đã, đang là nòng cốt trong công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng.
Mốc son chói lọi, huy hoàng nhất cũng như một minh chứng sống động nhất cho sức mạnh này được thể hiện rõ trong kỳ Đại hội VI của Đảng (1986), mở ra công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. Trước khủng hoảng kinh tế, xã hội trầm trọng, cơ chế quan liêu, bao cấp làm thui chột động lực phát triển. Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh lúc bấy giờ đã đưa ra Chỉ thị quyết đoán, lựa chọn báo chí làm “binh chủng đặc biệt” để khởi xướng phong trào đấu tranh chống tiêu cực, quét dọn những vướng mắc của thời đại. Quán triệt nguyên tắc “nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật, đánh giá đúng sự thật”, báo chí trở thành lực lượng tiên phong vạch trần sự trì trệ, bảo thủ. Điển hình là loạt bài viết “Những việc cần làm ngay” với bút danh N.V.L trên báo Nhân dân.
Những bài báo chứa đầy tinh thần thời đại ấy đã giáng những đòn mạnh mẽ vào tư duy bao cấp, kiên quyết chống lại sự “im lặng đáng sợ”, sự im lặng của thói nể nang, bao che tham nhũng, lãng phí và tư lợi cá nhân. Chính sự dũng cảm của báo chí khi ấy, tạo ra một làn sóng dân chủ hóa vô cùng mạnh mẽ, trực tiếp châm ngòi cho cuộc đấu tranh chống lại “giặc nội xâm” đang đe dọa tới sự sống còn của chế độ.
Sự kiện lịch sử ấy để lại một di sản tư tưởng vô cùng quý giá: báo chí là sự kết nối sống động, khách quan và không thể thay thế giữa ý Đảng và lòng dân. Khi báo chí dũng cảm tham gia vạch trần cái xấu, chỉ ra những khuyết điểm và sai phạm của đội ngũ cán bộ, nó không những không làm suy yếu chế độ, mà ngược lại, nó là một liều thuốc để Đảng “tự tinh lọc mình”. Báo chí cung cấp một cơ chế giám sát xã hội cực kỳ hiệu quả, liên tục tạo ra những áp lực vô hình, khiến cho mỗi người cán bộ, đảng viên buộc phải tự soi, tự sửa.
Tinh thần “những việc cần làm ngay” từ Đại hội VI, vẫn luôn được thể hiện rõ ràng, mạnh mẽ trong thời đại mới. Thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII và Kết luận số 21-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương ngày 25/10/2021 về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng, báo chí tiếp tục phát huy vai trò tiên phong lan tỏa quyết tâm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” của Đảng, phòng ngừa từ sớm, từ xa những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Đảng.
Sự mạnh mẽ trong đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, là tiền đề để báo chí bước vào một chiến trường mới, tràn ngập những thách thức: mặt trận không gian mạng trong “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Ở đây, ngày ngày, giờ giờ đều diễn ra những cuộc đấu tranh tư tưởng kịch liệt, không hồi kết. Các thế lực thù địch, phản động ngày đêm lợi dụng tính lan tỏa của mạng xã hội, coi đây là công cụ tán phát luận điệu xuyên tạc, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
Để ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống, củng cố vững chắc mặt trận tư tưởng, Đảng ta đã ban hành những quyết định mang tính bước ngoặt đối với tổ chức bộ máy. Trong đó, quyết định chiến lược nhất là đưa 3 cơ quan báo chí chủ lực quốc gia (Đài Truyền hình Việt Nam - VTV, Đài Tiếng nói Việt Nam - VOV và Thông tấn xã Việt Nam - TTXVN) từ trực thuộc Chính phủ thành trực thuộc Trung ương Đảng. Đồng thời, sáp nhập, giải thể một số cơ quan báo chí nhỏ địa phương; hệ thống các cơ quan báo chí địa phương cũng được định hướng chuyển về dưới sự quản lý trực tiếp của Ban Tuyên giáo và Dân vận, thay vì quản lý của Ủy ban nhân dân như trước đây.
Đây không chỉ là quyết định hành chính đơn thuần, mà là thông điệp khẳng định sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với hệ thống báo chí. Sự điều chỉnh từ Trung ương đến địa phương thể hiện sự thống nhất cao độ, giúp báo chí thoát khỏi những hạn chế hành chính đơn thuần, tập trung tinh thần, lực lượng vào nhiệm vụ chính trị cốt lõi, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Trước thay đổi mang tính chiến lược, báo chí cách mạng không thể chỉ dừng lại ở thế “phòng ngự”, bị động theo đuôi mạng xã hội, bị động giải quyết hậu quả. Quán triệt tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, công tác thông tin, truyền thông báo chí phải được đổi mới toàn diện, duy trì thế “chủ động tấn công, định hướng dư luận”. Báo chí phải khẳng định tính cách mạng, trở thành “trụ cột tư tưởng, lực lượng tiên phong xây dựng niềm tin”, tạo ra sự đồng thuận cao trong toàn xã hội.
“Chủ động tấn công” trong thời đại số cũng có nghĩa là báo chí phải bám sát tình hình thực tế, sử dụng luận cứ khoa học chặt chẽ, rõ ràng, có kiểm chứng, kịp thời giải quyết những vấn đề mà người dân, xã hội quan tâm, không để xuất hiện những “khoảng trống thông tin” để các thế lực thù địch, phản động lợi dụng. Trọng tâm trong “chủ động tấn công” là “lấy cái đẹp, dẹp cái xấu”, phủ xanh thông tin chính thống, từ đó đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, tin giả, tin sai sự thật ngay từ cơ sở, kiến tạo “thế trận lòng dân” vững chắc.
Tựu trung lại, chặng đường lịch sử vẻ vang từ khi tờ báo Thanh niên ra đời đến hệ thống truyền thông đa phương tiện hiện đại đã chứng minh cho một chân lý: Báo chí cách mạng Việt Nam luôn giữ vững bản chất giai cấp, kiên định với lý tưởng của Đảng, phụng sự lợi ích cao nhất của Nhân dân. Vị trí, vai trò của “binh chủng đặc biệt” trên mặt trận tư tưởng của Báo chí cách mạng là không thể phủ nhận, không thể thay thế. Sự quan tâm lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện của Đảng bằng cách kiện toàn bộ máy, chuyển các cơ quan báo chí chủ lực về dưới sự quản lý trực tiếp của Ban Chấp hành Trung ương càng củng cố cơ sở vững chắc để báo chí phát huy sức mạnh, phát huy thế “chủ động tấn công, định hướng dư luận” trong thời đại số.
Tuy nhiên, thực tiễn bức tranh truyền thông hiện đại không chỉ mang những gam màu sáng. Dưới áp lực của nền kinh tế thị trường và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới, sứ mệnh cao cả của báo chí đang gặp những thách thức nghiêm trọng. Một bộ phận không nhỏ cơ quan báo chí và người làm báo đang bộc lộ những “điểm nghẽn” nguy hiểm. Những căn bệnh “thương mại hóa”, vấn nạn “giật tít câu view” bất chấp đạo đức, hay sự sa đà vào việc bóp méo thông tin, khai thác thông tin tiêu cực... đã và đang làm xói mòn niềm tin của công chúng, đi ngược lại lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Sự lệch chuẩn, thiếu chuyên nghiệp và suy thoái đạo đức nghề nghiệp không chỉ đơn thuần vi phạm quy định về báo chí, mà càng tạo ra những “khoảng trống” khổng lồ về mặt tư tưởng. Các thế lực thù địch, phản động không ngừng lợi dụng những khoảng trống này hoạt động chống phá, kích động, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Thực trạng nhức nhối ấy đòi hỏi những người làm báo cách mạng cần phải lần nữa thổi lên ngọn lửa dũng khí, “nhìn thẳng vào sự thật” của thời kỳ đổi mới, tiến hành một cuộc “đại phẫu” toàn diện trước những khuyết tật mang tính hệ thống này...
(còn tiếp)
