Chiều 11-11, thảo luận tại Quốc hội về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đa số ý kiến đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đều nhấn mạnh, an toàn thực phẩm (ATTP) không chỉ là chuyện miếng ăn hàng ngày mà chính là sức khỏe của nhân dân, nòi giống của dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước. Do vậy, việc sửa đổi luật này có ý nghĩa rất quan trọng.
Về nội dung cụ thể, đa số ý kiến đại biểu đề nghị cần thống nhất đầu mối quản lý, kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều 63 dự thảo luật lần này quy định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP. Các điều khác tiếp tục phân định trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương.
Tán thành với chủ trương này, song đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn Đồng Nai) đề nghị, cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý ATTP với Công an, Hải quan, Quản lý thị trường; cơ chế chia sẻ thông tin, cảnh báo vi phạm, chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm, công khai thông tin vi phạm và ngăn chặn tái phạm.
Đại biểu Tạ Đình Thi (đoàn Hà Nội) cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc "một sản phẩm, một chuỗi, một đầu mối chịu trách nhiệm chính". Trong đó, cần bổ sung quy định về cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu thực chất giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương. Mục đích là tránh tình trạng cát cứ, chồng chéo trong phân công, đặc biệt là tại các điểm giao thoa như cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối, hay thực phẩm tươi sống đóng gói sẵn.
Về mô hình tổ chức quản lý ATTP tại các tỉnh, thành phố, hiện nay cả nước chỉ có TP.HCM có Sở ATTP, các địa phương khác đều giao ngành y tế phối hợp với các sở, ngành thực hiện nhiệm vụ này.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TP.HCM, cũng là Giám đốc Sở ATTP TP.HCM) nêu thực trạng, phần lớn các vụ việc vi phạm về ATTP bị công an, thanh tra phát hiện thời gian qua đều sở hữu bộ hồ sơ tiền kiểm, cấp phép rất đầy đủ, hợp thức hóa theo đúng quy định. Thậm chí, không loại trừ trường hợp nảy sinh tiêu cực để "chạy" bằng được giấy phép hay số đăng ký.
Trong khi đó, việc kiểm tra ATTP theo kế hoạch thực tế còn kém hiệu quả, tỷ lệ phát hiện sai phạm rất thấp. Chưa kể, dự thảo luật quy định kiểm tra "không quá 1 lần/năm". Theo đại biểu Phong Lan, quy định này có thể sẽ tạo tâm lý ỷ lại cho cơ sở và khiến lực lượng chức năng bị "trói tay, trói chân".
Vì thế, Giám đốc Sở ATTP TP.HCM kiến nghị, phải chuyển trọng tâm sang khâu hậu kiểm, tăng cường kiểm tra đột xuất, bãi bỏ quy định khống chế tần suất kiểm tra tối đa 1 lần/năm.
Về chế tài xử phạt, đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn TP.HCM) bày tỏ băn khoăn khi trong bản dự thảo luật trình Quốc hội hôm nay có 4 trường hợp được rút khỏi danh mục bị thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP, gồm: dùng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả, bị xử phạt từ hai lần trong 12 tháng và để xảy ra ngộ độc.
“Nếu làm giả một tờ giấy thì bị thu hồi, còn làm giả cả lô thực phẩm, để cả bếp ăn phải đi cấp cứu thì luật không còn coi là căn cứ thu hồi” - ông Nhân đặt vấn đề.
Cuối phiên thảo luận, phát biểu tiếp thu, giải trình làm rõ các ý kiến ĐBQH nêu, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Luật ATTP được ban hành năm 2010, đến nay đã gần 16 năm.
Quá trình xây dựng, sửa đổi luật được xác định là nhiệm vụ khó khăn bởi lĩnh vực này có hàm lượng chuyên môn sâu, phạm vi quản lý rộng và nguy cơ mất ATTP có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào. Vì vậy, cơ quan soạn thảo đã tập trung lắng nghe ý kiến chuyên gia, các cơ quan, ban, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân để hoàn thiện dự thảo.
Bộ trưởng Bộ Y tế nêu rõ, công tác quản lý ATTP cần đổi mới tư duy sang chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa, thay vì chỉ bị động xử lý hậu kiểm khi sản phẩm kém chất lượng, bị thổi phồng công dụng đã lưu hành trên thị trường và gây hại cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với tạo thêm rào cản hành chính. Việc xây dựng luật phải chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học, phân tích nguy cơ và phù hợp thông lệ quốc tế; vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch cho doanh nghiệp.
Do vậy, về phương thức quản lý sản phẩm thực phẩm, dự thảo luật lần này được thiết kế theo hướng cải cách, hạn chế tối đa xáo trộn hoạt động của doanh nghiệp, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và ngăn chặn các hành vi trục lợi trên sức khỏe người dân.
Về mô hình quản lý nhà nước, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, thực hiện kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế được giao làm cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tại địa phương, UBND các cấp thực hiện quản lý thống nhất một đầu mối.
Tuy nhiên, các bộ chuyên ngành vẫn tiếp tục thực hiện chức năng quản lý theo chuỗi. Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý các khâu ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ; Bộ Công Thương quản lý lưu thông, phân phối theo thẩm quyền. Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối thống nhất và quy định các ngưỡng giới hạn an toàn đối với tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất...
Lý do quy định theo hướng này, theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, trong bối cảnh đẩy mạnh tinh giản biên chế, không thể thành lập bộ máy riêng cồng kềnh mà cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các bộ, ngành và chính quyền các cấp.
