Tại Kết luận thanh tra số 769/KL-TTCP thanh tra diện rộng về kinh doanh xăng dầu, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều dấu hiệu sai phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, trong đó có sai phạm liên quan đến quỹ bình ổn giá xăng dầu.
Cụ thể, có 1 doanh nghiệp đã trích lập và chi sử dụng sai kỳ tính Quỹ bình ổn giá so với kỳ điều chỉnh giá với số tiền khoảng 6,63 tỷ đồng, vi phạm khoản 1 Điều 4 Thông tư số 103/2021/TT-BTC. Tại thời điểm thanh tra, Công ty đã khắc phục nộp số tiền vào Quỹ bình ổn giá.
Hành vi vi phạm nêu trên bị xử phạt từ 60.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng theo quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều 7 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định tại khoản 6 Điều 7 Nghị định số 87/2024/NĐ-CP.
Thanh tra Chính phủ đã lập Biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính nêu trên của các doanh nghiệp và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định.
Bên cạnh đó, có 20 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối đã thực hiện việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá không theo quy định tại khoản 26 Điều 1 Nghị định số 95/2021/NĐ-CP; mà trích lập, chi sử dụng tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng theo khoản 2 Điều 3 Thông tư số 103/2021/TT-BTC và Thông tư số 19/2026/TT-BCT, để được chi Quỹ bình ổn giá với số tiền khoảng 2.209 tỷ đồng, mặc dù lượng xăng dầu chưa tiêu thụ; chưa xác định được lỗi (cố ý, vô ý) và thiệt hại cụ thể.
Theo Thanh tra chính phủ, những hạn chế, bất cập nêu trên có một phần nguyên nhân do quy định về sản lượng trích lập, chi Quỹ bình ổn giá chưa thống nhất và chưa có quy định cụ thể về phương pháp tính sản lượng để trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá.
Khoản 26 Điều 1 Nghị định số 95/2021/NĐ-CP quy định tính sản lượng trích, chi Quỹ bình ổn giá tính theo “sản lượng thực tế tiêu thụ”. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 3 Thông tư số 103/2021/TT-BTC và Thông tư số 19/2026/TT-BCT lại hướng dẫn tính theo “sản lượng tiêu thụ nội địa” tại thời điểm lập hóa đơn nhưng không hướng dẫn cụ thể cách xác định “sản lượng tiêu thụ nội địa”, dẫn đến các doanh nghiệp đã hiểu và vận dụng khác nhau, trong đó một số doanh nghiệp đã lập hóa đơn bán cho công ty con để được chi Quỹ trong khi số lượng xăng dầu đã xuất hóa đơn nhưng chưa ra khỏi hệ thống doanh nghiệp.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương, Bộ Tài chính phối hợp nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác.
Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền đối với các dấu hiệu vi phạm hành chính về điều kiện kinh doanh xăng dầu, dự trữ xăng dầu bắt buộc, găm hàng, công khai thông tin về Quỹ bình ổn giá, bán xăng dầu ngoài hệ thống phân phối và các vi phạm khác.
Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền đối với các dấu hiệu vi phạm hành chính về kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường, vi phạm về việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá và các dấu hiệu vi phạm khác.
Tại Kết luận 769/KL-TTCP, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra dấu hiệu vi phạm quy định về dự trữ tối thiểu xăng dầu, xác định có dấu hiệu găm hàng tại thời điểm tháng 3/2026, dấu hiệu vi phạm và hạn chế, bất cập trong quy định về kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường…
Nhằm hạn chế, ngăn chặn các dấu hiệu vi phạm nêu trên, đồng thời xây dựng thị trường xăng dầu lành mạnh, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương, Tài chính củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống; tập trung phát triển các thương nhân đầu mối có quy mô lớn, tiềm lực tài chính và tài sản thực chất, mạng lưới phân phối rộng, chất lượng dịch vụ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng hai con số;
Hạn chế tối đa hoặc chỉ cho phép duy trì số ít thương nhân phân phối ở các địa bàn kinh tế cần thiết; sắp xếp lại khâu phân phối để giảm chi phí trung gian, tập trung nguồn lực cho thương nhân đầu mối và mạng lưới đại lý, cửa hàng bán lẻ; cho phép các đại lý, cửa hàng được mua từ nhiều thương nhân đầu mối đảm bảo tính cạnh tranh và đảm bảo nguồn cung có giá phù hợp.
Xây dựng cơ chế giá xăng dầu vận hành theo thị trường có sự quản lý của Nhà nước; nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở. Thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán trên cơ sở giá thị trường quốc tế và các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.
Đồng thời, cần duy trì và nâng cao mức dự trữ bắt buộc đối với thương nhân đầu mối; tăng cường dự trữ quốc gia thông qua hệ thống kho, bể có dung tích lớn;
Bắt buộc ứng dụng công nghệ thông tin để công khai, cập nhật giá bán trong toàn hệ thống từ thương nhân đầu mối đến cửa hàng bán lẻ, bảo đảm minh bạch và quyền lựa chọn của người tiêu dùng.
