Tiếp nối từ Kỳ 1, khi “thế trận lòng dân” được xác định là nền tảng của sức mạnh quốc gia và là “lá chắn” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, thì trong bối cảnh hiện nay, việc nhận diện những yếu tố đang tác động, thậm chí làm suy giảm niềm tin xã hội trở nên đặc biệt quan trọng.
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ trong thời đại công nghệ 4.0, Internet và mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản môi trường thông tin của xã hội. Nếu như trước đây, thông tin chủ yếu được truyền tải theo chiều dọc, có kiểm chứng, thì ngày nay, bất kỳ ai cũng có thể trở thành “nguồn phát tin”. Bên cạnh những lợi ích to lớn về kết nối và chia sẻ tri thức, không gian mạng cũng trở thành môi trường để tin giả, thông tin sai lệch lan truyền với tốc độ nhanh chóng và phạm vi rộng lớn.
Chính những yếu tố này đang đặt ra thách thức không nhỏ đối với việc duy trì và củng cố niềm tin của một bộ phận người dân.
Đặc trưng lớn nhất của môi trường số là tốc độ lan truyền thông tin. Theo báo cáo “Digital 2024 Vietnam” của We Are Social, tính đến đầu năm 2024, Việt Nam có đến 78,44 triệu người dùng Internet và khoảng 72,7 triệu người dùng mạng xã hội[8]. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ trong thời gian rất ngắn, một thông tin chưa được kiểm chứng có thể tiếp cận hàng triệu người.
Điều đáng lo ngại là tin giả thường được xây dựng theo hướng giật gân, đánh vào tâm lý đám đông nên dễ gây chú ý và lan rộng nhanh hơn thông tin chính thống.
Điển hình, tháng 09/2025, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an thành phố Hà Nội đã phát hiện và xử phạt một trường hợp có hành vi sử dụng mạng xã hội Facebook để đăng tải thông tin sai sự thật về công tác tổ chức Lễ Kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh (02/9/1945-02/9/2025). Sau khi được đăng tải, nội dung trên đã thu hút rất nhiều lượt tương tác, chia sẻ, gây hoang mang cho người dân, thậm chí bị các đối tượng lợi dụng, xúc phạm Đảng, Nhà nước, kích động phân biệt vùng miền.
Ngoài ra, nhiều tin giả liên quan đến thiên tai, dịch bệnh hoặc chính sách đã từng gây ra những tác động tiêu cực. Chẳng hạn, trong các đợt mưa lũ, không ít thông tin sai lệch về tình hình thiệt hại hoặc công tác cứu trợ đã khiến người dân hoang mang. Hay trong giai đoạn dịch COVID-19, Công an thành phố Hà Nội cũng cho biết đã phát hiện và xử lý hàng loạt trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật liên quan đến dịch bệnh, gây hoang mang trong dư luận. Tương tự, những tin đồn liên quan đến chính sách đất đai, thuế, hay quy hoạch nếu không được kiểm chứng kịp thời có thể dẫn đến tâm lý bất ổn trong cộng đồng.
Không chỉ dừng lại ở việc gây nhiễu loạn thông tin, tin giả còn trực tiếp tác động đến niềm tin xã hội. Khi người dân tiếp cận quá nhiều thông tin trái chiều mà thiếu công cụ kiểm chứng, họ dễ rơi vào trạng thái hoài nghi, thậm chí mất phương hướng trong việc tiếp nhận thông tin.
Một trong những nguy cơ đáng chú ý khác là việc các thế lực thù địch lợi dụng triệt để không gian mạng để khai thác, thổi phồng những vấn đề nhạy cảm trong xã hội. Những lĩnh vực như đất đai, dân tộc, tôn giáo hay phòng, chống tham nhũng thường bị lựa chọn làm “điểm nóng”, bởi đây là những vấn đề gắn trực tiếp với quyền lợi, đời sống và tâm lý của người dân, dễ tạo ra sự quan tâm và phản ứng trong dư luận.
Không ít vụ việc phức tạp trong xã hội khi xuất hiện trên không gian mạng đã bị bóp méo, cắt ghép hoặc diễn giải theo hướng tiêu cực. Các đối tượng xấu thường sử dụng thủ đoạn lấy một phần thông tin có thật, sau đó thêm thắt chi tiết chưa được kiểm chứng hoặc cố tình xuyên tạc bản chất sự việc nhằm dẫn dắt dư luận theo hướng có lợi cho mục đích của mình. Theo cảnh báo của Bộ Công an, nhiều trang mạng và tài khoản ẩn danh đã đăng tải thông tin sai lệch, đặc biệt liên quan đến các vụ việc đất đai, khiếu kiện hoặc các vấn đề xã hội nhạy cảm, nhằm gây hoang mang và kích động dư luận.
Bên cạnh đó, các thế lực thù địch còn tận dụng các nền tảng mạng xã hội để lan truyền nhanh chóng những nội dung xuyên tạc. Theo Báo Công an Nhân dân, các đối tượng chống phá thường tập trung vào việc khai thác các vụ việc tiêu cực, thổi phồng hạn chế, khuyết điểm trong quản lý để quy kết thành bản chất của chế độ, từ đó tạo ra tâm lý hoài nghi trong xã hội.
Đáng chú ý, mục tiêu của những hoạt động này không chỉ dừng lại ở việc gây nhiễu loạn thông tin, mà còn hướng tới làm suy giảm niềm tin của người dân đối với Đảng và Nhà nước. Khi niềm tin bị lung lay, các đối tượng xấu tiếp tục đẩy mạnh các luận điệu kích động, nhằm tạo ra sự chia rẽ trong nội bộ xã hội, làm suy yếu khối đại đoàn kết toàn dân tộc - yếu tố cốt lõi của “thế trận lòng dân”.
Thực tế trong thời gian qua, một số vụ việc khiếu kiện phức tạp đã bị các đối tượng xấu lợi dụng để kêu gọi tụ tập đông người, lan truyền thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Trong năm 2021, Bộ Công an đã gỡ bỏ, ngăn chặn hàng nghìn trang web có nội dung xấu, độc, cũng như các tài khoản, bài viết, video có nội dung vi phạm pháp luật.
Những hành vi này đi ngược lại với tinh thần của Nghị quyết 35-NQ/TW, đó là nhấn mạnh yêu cầu chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Nếu không có sự cảnh giác và nhận diện kịp thời, những thông tin xuyên tạc này có thể tác động tiêu cực đến nhận thức của một bộ phận người dân.
Một thách thức khác không kém phần quan trọng trong việc củng cố “thế trận lòng dân” hiện nay chính là khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận thông tin của người dân. Trên thực tế, nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là đúng đắn, hướng tới lợi ích lâu dài của xã hội. Tuy nhiên, nếu quá trình truyền tải thông tin chưa kịp thời, chưa rõ ràng hoặc chưa phù hợp với từng nhóm đối tượng, thì người dân có thể chưa hiểu đúng, hiểu đủ. Điều này đặc biệt rõ ở cấp cơ sở, nơi mà điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế hoặc phương thức truyền thông chưa thực sự đa dạng, linh hoạt.
Theo Báo cáo Chỉ số hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI), một bộ phận người dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin về chính sách. Khoảng trống thông tin này vô hình trung trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho tin đồn và thông tin sai lệch phát triển. Khi người dân không có đầy đủ thông tin chính thống, họ dễ bị tác động bởi những nguồn tin không kiểm chứng trên mạng xã hội, từ đó hình thành những nhận thức chưa chính xác, thậm chí lệch lạc.
Qua đó có thể thấy, việc ban hành chính sách đúng là rất cần thiết, nhưng chưa đủ. Truyền thông chính sách hiệu quả mới là điều kiện đủ để chính sách thực sự đi vào cuộc sống. Nếu không làm tốt khâu này, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn sẽ ngày càng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân.
Bên cạnh yếu tố thông tin, những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội cũng có thể tác động trực tiếp đến “thế trận lòng dân”. Trong một số trường hợp, khi thông tin không được minh bạch hoặc việc xử lý chưa kịp thời, các vụ việc tiêu cực có thể trở thành tâm điểm chú ý và bị lan truyền theo nhiều chiều hướng khác nhau.
Theo báo cáo của Thanh tra Chính phủ, khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực đất đai chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số vụ việc, cho thấy đây là lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh vấn đề. Các vụ việc khiếu kiện kéo dài, tranh chấp đất đai hay những biểu hiện tiêu cực trong quản lý nếu không được giải quyết dứt điểm sẽ dễ tạo ra tâm lý bức xúc trong một bộ phận người dân. Khi những vấn đề này bị “khuếch đại” trên không gian mạng, tác động của chúng càng trở nên sâu rộng hơn.
Có thể khẳng định, niềm tin xã hội không phải là yếu tố bất biến. Nó có thể được củng cố qua những chính sách đúng đắn, nhưng cũng có thể bị ảnh hưởng nếu những vấn đề tồn tại không được xử lý kịp thời, minh bạch. Do đó, việc giải quyết hiệu quả các vấn đề xã hội không chỉ là nhiệm vụ quản lý, mà còn là yếu tố quan trọng trong việc giữ vững “thế trận lòng dân”.
Từ những thách thức trên có thể thấy, trong thời đại số, “thế trận lòng dân” đang chịu tác động từ nhiều phía: từ không gian mạng, từ các vấn đề xã hội đến khoảng cách thông tin. Điều này khẳng định rằng việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể tách rời nhiệm vụ củng cố niềm tin của Nhân dân.
Để làm được điều đó, cần phải có những giải pháp đồng bộ, từ nâng cao hiệu quả truyền thông, tăng cường minh bạch thông tin đến phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong việc xây dựng niềm tin.
(Còn tiếp)
