Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) cảnh báo hoạt động cháy đang gia tăng nhanh, với diễn biến ban đầu tương tự mùa cháy đặc biệt nghiêm trọng năm 2015.
Hình ảnh do thiết bị quang phổ MODIS trên vệ tinh Aqua của NASA ghi lại ngày 2-9 cho thấy nhiều cột khói xám bốc lên từ các đám cháy trên đảo Borneo, đặc biệt tại khu vực Kalimantan của Indonesia.
Cháy than bùn được xem là một trong những loại cháy nguy hiểm và khó xử lý nhất. Khi lớp đất ngập nước giàu vật chất hữu cơ bị khô, ngọn lửa có thể âm ỉ ở nhiệt độ thấp và lan sâu dưới lòng đất.
Do không phải lúc nào cũng có ngọn lửa xuất hiện trên bề mặt, các đám cháy có thể kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, đồng thời tái bùng phát sau khi lực lượng cứu hỏa tưởng rằng chúng đã được dập tắt.
Theo một nghiên cứu được NASA dẫn lại, cháy than bùn tạo ra lượng bụi mịn cao gấp khoảng 3 lần so với các vụ cháy rừng nhiệt đới khác.
Loại cháy này còn phát thải lượng sulfur dioxide cao gấp 5 lần, carbon hữu cơ cao gấp 3 lần, trong khi lượng khí methane và carbon monoxide cao gấp đôi.
Đây là những chất có thể gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hệ hô hấp và làm gia tăng phát thải khí nhà kính.
Indonesia đặc biệt dễ tổn thương do sở hữu khoảng 36% diện tích đất than bùn nhiệt đới của thế giới.
Trong điều kiện bình thường, các vùng đầm lầy tại Kalimantan, Sumatra và Papua chứa đủ nước để ngăn lửa lan rộng. Tuy nhiên, hạn hán kéo dài khiến mực nước hạ thấp, biến những lớp than bùn giàu carbon thành nguồn nhiên liệu dễ cháy.
Nhà nghiên cứu Robert Field thuộc Đại học Columbia (Mỹ) nhận định, Indonesia mới bước vào mùa cháy khoảng 3 tuần nhưng hoạt động cháy đã tăng rất nhanh, đi theo quỹ đạo tương tự năm 2015.
Theo ông, các đám cháy trên bề mặt còn có thể kiểm soát, nhưng khi lửa lan vào lớp than bùn dưới lòng đất, chúng rất khó dừng lại và có thể tiếp tục âm ỉ cho tới khi mưa lớn xuất hiện vào khoảng tháng 10 hoặc tháng 11.
Năm 2015, các đám cháy kéo dài hơn 3 tháng tại Indonesia đã thải ra lượng khí nhà kính tương đương khoảng 1,75 tỷ tấn.
Tính đến ngày 2-9, các vụ cháy năm 2026, sau khoảng 1 tháng, đã tạo ra lượng phát thải tương đương gần 10% tổng mức ghi nhận trong thảm họa năm 2015.
Bộ Lâm nghiệp Indonesia sử dụng dữ liệu từ các cảm biến MODIS và VIIRS của NASA và Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương Mỹ để theo dõi điểm cháy gần như theo thời gian thực. Hệ thống SiPongi của nước này ghi nhận 946 điểm cháy vào ngày 31-8-2026.
Khói từ các đám cháy gây xáo trộn đời sống tại Indonesia và một số khu vực lân cận.
Nhà chức trách cảnh báo một bộ phận lớn dân số đang phải tiếp xúc với không khí nguy hại. Một số trường chuyển sang dạy học trực tuyến, 9 vườn quốc gia tạm thời đóng cửa, trong khi nhiều chuyến bay bị chậm do tầm nhìn hạn chế.
