Sự cố ở một mắt xích có thể làm gián đoạn dịch vụ của hàng triệu người
Tán thành sự cần thiết ban hành Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM) cho rằng, hạ tầng năng lượng, dữ liệu, giao thông, thông tin và các công trình thiết yếu đang liên kết thành một hệ thống. Một sự cố ở một mắt xích có thể làm gián đoạn dịch vụ của hàng triệu người, ảnh hưởng dây chuyền đến sản xuất, đời sống và an ninh quốc gia.
Báo cáo tổng hợp ý kiến đại biểu Quốc hội cho thấy sự đồng thuận cao về nhu cầu có khuôn khổ pháp lý mới, đồng thời cảnh báo những vùng giao thoa với nhiều luật và nhiều lực lượng quản lý. Vì thế, luật phải vừa bảo vệ được công trình, vừa xác định rõ giới hạn quyền và trách nhiệm khi quyết định ấy ảnh hưởng đến người dân, doanh nghiệp.
Để hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu đề nghị thay nguyên tắc “bảo vệ ở mức cao nhất” tại Điều 3 bằng nguyên tắc “đủ mức cần thiết, tương xứng với nguy cơ”. Vì khái niệm “cao nhất” nghe có vẻ an toàn, nhưng không phải chuẩn pháp lý có thể kiểm tra. Nó dễ dẫn tới nhiều lớp yêu cầu, tăng chi phí đầu tư và tạo thêm thủ tục mà không chứng minh được hiệu quả an ninh. Luật chuyên ngành cần tiếp tục điều chỉnh an toàn kỹ thuật; luật này bổ sung biện pháp an ninh đặc thù, không làm phát sinh một vòng thẩm định hoặc cấp phép lặp lại.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị sửa Điều 6, 7 về tiêu chí xác định phân loaị công trình, khu an ninh theo hướng luật hóa tiêu chí cốt lõi, không để việc xác định danh mục phụ thuộc vào những cụm từ có nghĩa rộng như “quan trọng” hay “ảnh hưởng lớn”. Luật cần nêu tiêu chí và nguuyên tắc xếp loại như chức năng thiết yếu; số người, ngành và hệ thống phụ thuộc; thời gian gián đoạn tối đa có thể chấp nhận; khả năng thay thế; mức độ lan truyền sự cố; nguy cơ an ninh mạng và hậu quả môi trường...
Còn Dự thảo nghị định đưa ra các ngưỡng cụ thể cho một số nhóm công trình, song vẫn cần tránh một điều khoản “các công trình khác” rộng đến mức tiêu chí khó có khả năng dự báo. Khi danh mục kéo theo hạn chế sử dụng đất, chi phí bảo vệ và nghĩa vụ tuân thủ, tiêu chí phải đủ rõ để doanh nghiệp biết trước mình có thể bị điều chỉnh ra sao.
Ngoài ra, Điều 10 và Điều 28 dự thảo Luật đã giới hạn người quyết định là Thủ tướng, nhưng vẫn cho phép áp dụng biện pháp mà pháp luật chưa quy định trong tình trạng đặc biệt cấp thiết, chưa xác định rõ điều kiện, thời hạn và cơ chế rà soát. Đại biểu đề nghị sửa như sau:
Trường hợp có nguy cơ cụ thể, hiện hữu, đe dọa trực tiếp đến an ninh, an toàn công trình mà các biện pháp tại khoản 1, 2, 3 và 4 Điều này không đủ để ngăn chặn, Thủ tướng Chính phủ quyết định bằng văn bản biện pháp cần thiết, tương xứng với nguy cơ. Quyết định phải nêu căn cứ, biện pháp, phạm vi, đối tượng chịu tác động, cơ quan thực hiện và thời hạn áp dụng; không được làm phát sinh hạn chế quyền con người, quyền công dân ngoài trường hợp do luật quy định.
Thời hạn áp dụng không quá 72 giờ; việc gia hạn phải có quyết định bằng văn bản, nêu rõ căn cứ và thời hạn. Trong 24 giờ kể từ khi quyết định được ban hành, Thủ tướng Chính phủ báo cáo cơ quan có thẩm quyền của Quốc hội và của Đảng. Khi nguy cơ không còn, phải chấm dứt biện pháp”.
Phải bảo đảm điều kiện để lực lượng bảo vệ hoàn thành nhiệm vụ
Về Điều 20, 27 và 29 dự thảo Luật có liên quan trực tiếp đến đất ở, đất sản xuất và hoạt động kinh doanh, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị đưa vào Luật nguyên tắc thông báo trước cho người bị ảnh hưởng; công khai bản đồ, mốc giới và loại hoạt động bị hạn chế, trừ phần bí mật nhà nước; phân biệt hoạt động hợp pháp đã tồn tại với hoạt động mới phát sinh. Không buộc người dân, doanh nghiệp xin lại giấy phép mà luật chuyên ngành đã cấp.
Đặc biệt, đơn vị quản lý công trình, kể cả doanh nghiệp, không nên được đình chỉ hoạt động của người khác theo một tiêu chí chưa rõ. Chỉ được đình chỉ ngay khi có nguy cơ an ninh cụ thể, phải ghi nhận bằng văn bản và chịu kiểm tra kịp thời của cơ quan có thẩm quyền.
Về chế độ chính sách với lực lượng bảo vệ và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến ANQG, đại biểu đề xuất sửa quy định theo hướng “với lực lượng trực tiếp bảo vệ công trình, luật không thể chỉ ghi nhận nhiệm vụ mà phải bảo đảm điều kiện để họ hoàn thành nhiệm vụ và được bảo vệ khi đối mặt với hiểm nguy.
Đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật những chuẩn tối thiểu về huấn luyện, trang bị bảo hộ, bảo hiểm nghề nghiệp và chế độ đối với người bị thương, hy sinh; đồng thời xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và nguồn kinh phí thực hiện.
Theo đại biểu, việc giao những bảo đảm căn bản ấy cho văn bản dưới luật là chưa tương xứng với trách nhiệm mà lực lượng đang gánh vác.
