Châu Âu dưới cái nắng chưa từng thấy
Đợt nắng nóng đang quét qua châu Âu được giới khí tượng đánh giá là một hiện tượng thời tiết cực đoan hiếm gặp cả về cường độ lẫn thời gian kéo dài. Nhiều quốc gia liên tiếp ghi nhận các mức nhiệt kỷ lục trong tháng 6, thời điểm vốn chưa phải cao điểm mùa hè.
Tại Anh, nơi người dân vốn quen với những ngày hè mát mẻ, nền nhiệt tại miền Nam đã lên tới 34 độ C và được dự báo có thể chạm ngưỡng 40 độ C trong những ngày tới. Nếu điều này xảy ra, nước Anh sẽ phá vỡ kỷ lục nhiệt độ tháng 6 tồn tại suốt nửa thế kỷ kể từ năm 1976. Cơ quan khí tượng nước này đã phát đi cảnh báo nắng nóng ở mức cao nhất đối với nhiều khu vực miền Trung và miền Nam.
Tại Pháp, tình hình thậm chí còn nghiêm trọng hơn. Nhiệt độ trung bình toàn quốc đạt mức cao kỷ lục đối với tháng 6. Chính quyền đã mở rộng cảnh báo đỏ về nắng nóng tới 54 trong tổng số 96 tỉnh, thành phố trên đất liền, ảnh hưởng tới gần 39 triệu người dân. Hơn 1.350 trường học buộc phải đóng cửa hoặc điều chỉnh lịch học nhằm bảo đảm an toàn cho học sinh và giáo viên.
Nắng nóng cũng đang cướp đi sinh mạng của nhiều người. Tại vùng ngoại ô Bordeaux, 3 người cao tuổi từ 80 đến 95 tuổi được cho là đã tử vong do tác động của thời tiết cực đoan. Tại miền Nam nước Pháp, hai trẻ nhỏ được phát hiện tử vong trong xe ô tô của gia đình trong điều kiện nhiệt độ tăng cao. Những con số đau lòng này là lời nhắc nhở về mức độ nguy hiểm của các đợt sóng nhiệt ngày càng khốc liệt.
Không chỉ Pháp và Anh, nhiều quốc gia khác như Tây Ban Nha, Italia, Đức và Bỉ cũng đang phải vật lộn với nền nhiệt bất thường. Tại Đức, ít nhất 5 người đã thiệt mạng trong các vụ tai nạn khi đi bơi giải nhiệt. Nhiều hành khách tại sân bay Frankfurt phải cấp cứu sau khi bị mắc kẹt trên máy bay hơn 1 giờ dưới thời tiết nắng nóng.
Tại Bỉ, cơ quan khí tượng cảnh báo quốc gia này có thể đang trải qua đợt nắng nóng kéo dài và khắc nghiệt nhất trong lịch sử quan trắc. Nhiều thành phố lần đầu tiên phải triển khai các trung tâm tránh nóng và tăng cường các biện pháp hỗ trợ người già, người vô gia cư cùng các nhóm dễ bị tổn thương.
Những hình ảnh người dân chen chúc tại các bãi biển, công viên nước, đài phun nước công cộng hay các trung tâm thương mại có điều hòa đã trở nên quen thuộc trên khắp châu Âu. Điều đó cho thấy mức độ khắc nghiệt của thời tiết hiện nay đã vượt xa khả năng thích ứng thông thường của xã hội.
Thiệt hại nặng nề trên nhiều lĩnh vực
Tác động của nắng nóng không chỉ dừng lại ở lĩnh vực y tế mà đang lan rộng sang nhiều mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Hệ thống giao thông là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Nhiệt độ cao khiến đường ray giãn nở và có nguy cơ biến dạng, buộc các nhà khai thác đường sắt tại Pháp và nhiều nước châu Âu phải giảm tốc độ tàu hoặc điều chỉnh lịch trình. Một số chuyến tàu bị hủy nhằm bảo đảm an toàn cho hành khách.
Các sự kiện văn hóa, thể thao và lễ hội mùa hè vốn là nét đặc trưng của châu Âu cũng phải tạm hoãn hoặc hủy bỏ. Một số địa phương tại Pháp thậm chí áp dụng biện pháp hạn chế tiêu thụ đồ uống có cồn tại nơi công cộng nhằm giảm nguy cơ mất kiểm soát sức khỏe trong điều kiện thời tiết cực đoan.
Ngành năng lượng cũng chịu tác động đáng kể. Nhà máy điện hạt nhân Golfech ở Tây Nam nước Pháp buộc phải tạm dừng một lò phản ứng do nhiệt độ nước sông Garonne dùng để làm mát vượt ngưỡng an toàn. Đây là minh chứng cho thấy ngay cả những cơ sở hạ tầng hiện đại cũng trở nên dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ tăng vọt khiến áp lực lên hệ thống điện ngày càng lớn. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ thiếu điện cục bộ có thể xảy ra nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài trong nhiều tuần tới.
Đáng lo ngại hơn, những thiệt hại kinh tế do nắng nóng cực đoan có thể kéo dài nhiều năm. Nhiệt độ tăng cao không chỉ làm giảm năng suất lao động mà còn tác động tiêu cực đến sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, du lịch và xây dựng.
Một trong những hệ quả đáng chú ý là nguy cơ xuất hiện tình trạng “đình lạm khí hậu”, tức lạm phát gia tăng trong khi tăng trưởng kinh tế suy giảm và thất nghiệp tăng lên. Đây là bài toán đặc biệt khó khăn đối với các ngân hàng trung ương khi phải cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Theo dự báo, thiệt hại thu ngân sách hàng năm có thể lên tới 1,8% tại Pháp, 1,3% tại Italy và Tây Ban Nha, cùng khoảng 0,7% tại Đức. Đối với Pháp, quốc gia vốn đã đối mặt mức thâm hụt ngân sách cao, chi phí phát sinh do nắng nóng có thể tương đương thêm 2,2% GDP.
Dù nhiều quốc gia châu Âu đã xây dựng các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu, song thực tế cho thấy chưa nền kinh tế lớn nào thực sự sẵn sàng trước những tác động toàn diện của nắng nóng cực đoan. Tây Ban Nha được đánh giá có cơ chế bảo vệ người lao động khá hiệu quả, trong khi Pháp dẫn đầu về tiêu chuẩn xây dựng chống chịu nhiệt. Tuy nhiên, chưa quốc gia nào đồng thời bảo đảm đầy đủ khả năng chống chịu về lao động, hạ tầng, tài khóa và an sinh xã hội.
Trong bối cảnh đó, Liên minh châu Âu (EU) vẫn kiên định với mục tiêu cắt giảm ít nhất 55% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 trong khuôn khổ chương trình “Fit for 55”, hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050. Tuy nhiên, những diễn biến hiện nay cho thấy các nỗ lực giảm phát thải cần được đẩy nhanh hơn nữa nếu muốn hạn chế các hiện tượng thời tiết cực đoan trong tương lai.
Bên cạnh các chính sách ở cấp quốc gia và khu vực, mỗi hộ gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc cải thiện khả năng cách nhiệt của nhà ở, đầu tư hệ thống làm mát tiết kiệm năng lượng, mở rộng bảo hiểm rủi ro thiên tai và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ góp phần giảm thiểu tác động của các đợt nắng nóng.
Đợt nắng nóng lịch sử đang diễn ra tại châu Âu không chỉ là một hiện tượng thời tiết bất thường mà còn là lời cảnh báo rõ ràng về những thách thức mà nhân loại phải đối mặt trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu. Khi các quốc gia phát triển hàng đầu thế giới cũng phải “gồng mình” chống chọi với sức nóng chưa từng thấy, thích ứng và giảm phát thải không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách đối với tương lai của toàn cầu.
