Chiều 10-11, Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư 03 Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc: Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum; Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.
Theo tờ trình của Chính phủ, 3 dự án có tổng chiều dài khoảng hơn 430km, được đầu tư theo quy mô 4 làn xe với tốc độ thiết kế 80-100km/h. Tổng mức đầu tư sơ bộ là 162.393 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương 158.342 tỷ đồng (giai đoạn 2026-2030 dự kiến cân đối bố trí 119.398 tỷ đồng); vốn ngân sách địa phương 4.051 tỷ đồng.
Đa số ĐBQH cơ bản thống nhất với chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc nói trên nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, tạo động lực phát triển cho hai vùng khó khăn nhất của cả nước là vùng miền núi phía Bắc và Tây Nguyên; bảo đảm mục tiêu, yêu cầu về kết hợp giữa kinh tế với quốc phòng, an ninh, góp phần bảo vệ vững chắc biên giới quốc gia.
Tuy vậy, Lai Châu, Sơn La, Quảng Ngãi đều là những tỉnh còn nhiều khó khăn. Do đó, một số ĐBQH đề nghị Chính phủ rà soát đầy đủ khả năng cân đối nguồn vốn của địa phương, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho các tỉnh, kể cả phương án Trung ương bảo đảm toàn bộ vốn dự án nếu điều kiện cho phép...
Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (đoàn Ninh Bình) đề nghị, đối với cả 3 dự án này, Chính phủ cần đánh giá kỹ, lấy hiệu quả đầu tư phải là thước đo cao nhất. Cùng đó, bảo đảm kỷ luật ngân sách và kiểm soát chặt các cơ chế đặc thù; phải đặt người dân vào vị trí trung tâm của quá trình đầu tư; ngoài ra phát triển hạ tầng phải gắn với bảo vệ rừng và an toàn môi trường…
Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến các ĐBQH nêu ra, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, đối với 3 dự án cao tốc được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, các phương án thiết kế đều được nghiên cứu trên cơ sở quy hoạch, nhu cầu vận tải, quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
Lý giải về việc cả ba dự án đều được đề xuất quy mô 4 làn xe cao tốc, trong đó có làn dừng xe khẩn cấp, Bộ trưởng Xây dựng cho biết, quy mô này cơ bản phù hợp với quy hoạch chuyên ngành, quy hoạch ngành, kết quả dự báo nhu cầu giao thông và yêu cầu của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc.
Về tốc độ thiết kế, Bộ trưởng cho biết, việc lựa chọn tốc độ không thể áp dụng một mức chung cho tất cả các khu vực mà phải căn cứ vào điều kiện địa hình, độ dốc, tiêu chuẩn thiết kế và yêu cầu bảo đảm an toàn giao thông.
Cụ thể, theo tiêu chuẩn thiết kế đường ô tô, đối với khu vực miền núi, nhất là những nơi có địa hình phức tạp, độ dốc lớn (như đoạn Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có chênh cao trên 1.000m), tốc độ thiết kế quy định là 80km/h để đảm bảo an toàn kỹ thuật. Đối với các đoạn qua vùng đồng bằng, tốc độ thiết kế đạt từ 100 đến 120 km/h.
Bộ trưởng nhấn mạnh, đây là sự khác biệt xuất phát từ điều kiện thực tế, không phải việc hạ thấp yêu cầu chất lượng hay năng lực khai thác của công trình.
Về khả năng cân đối nguồn vốn triển khai 3 dự án cao tốc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, ngân sách Trung ương đã ưu tiên cân đối, bố trí 119.389 tỷ đồng (chiếm khoảng 75% tổng mức đầu tư 3 dự án). Đối với phần vốn còn lại, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu, cân đối trong quá trình thực hiện. Nếu có nguồn vốn dư, Chính phủ có thể xem xét bố trí bổ sung.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng thông tin thêm, hiện có 15 địa phương trên cả nước được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện cao tốc và tất cả đều có vốn ngân sách địa phương tham gia. Nhiều tỉnh miền núi khó khăn ở giai đoạn trước thậm chí đã tự nguyện cam kết bố trí 50-100% kinh phí giải phóng mặt bằng khi thực hiện dự án.
Vì vậy, việc áp dụng cơ chế địa phương cùng tham gia đóng góp vốn là nhằm bảo đảm tính thống nhất và công bằng chính sách giữa các địa phương trên cả nước.
