Tám giờ sáng Chủ nhật đầu tháng 11/2026. Cổng trụ sở Công an xã Sóc Sơn mở rộng, 60 học viên Khóa 3 lục tục kéo vào cho buổi học thứ ba.
Một học viên dựng xe máy ở góc sân, đầu không đội mũ bảo hiểm. Người cán bộ đứng gần đó gọi lại. Giọng anh nghiêm, mà nghe như lời ông chú trong nhà: "Đi đường phải đội mũ vào. Gặp các chú ở đây, dừng lại còn được nhắc nhở. Ra đường gặp đám thanh niên khác rồi bỏ chạy là mang vạ vào thân. Lần cuối đấy nhé, lần sau là xử phạt nghiêm. Cậu gãi đầu vâng dạ, rảo bước vào hội trường, nơi hai dãy bàn gỗ dài đã kín chỗ.
Giữa buổi, cán bộ đứng lớp cho nghỉ mười phút, dặn chỉ đi lại quanh sân, không ra ngoài đường. Bốn năm cậu lặng lẽ dạt về phía cột cờ. Một cậu thò tay vào túi quần, định châm điếu thuốc hút vụng. Người cán bộ công an xã Sóc Sơn đi theo sau bước tới, hỏi thẳng ai đưa thuốc cho hút, rồi tịch thu bao thuốc, vứt ngay vào sọt rác cùng lời cảnh báo nghiêm khắc...
Sáng ấy, đứng lớp cùng chỉ huy Công an xã là anh Nguyễn Văn Chinh, cán bộ Tổ phòng chống tội phạm. Anh gác giáo án sang một bên, cầm micro đi dọc lối nhỏ giữa hai hàng bàn, dừng lại trước một cậu cao lớn ngồi bàn dưới.
Đó là Đ.Q.H., 17 tuổi. Học hết lớp 9, H. nghỉ học, gần hai năm nay đi làm thời vụ cho một công ty ở Bắc Ninh. Được hỏi về công việc, H. đứng dậy, lễ phép thưa mỗi tuần đi làm đều đặn được 2,7 đến 2,8 triệu đồng.
Ngồi dưới có không ít em lớp 6, lớp 8 vẫn đang được bố mẹ cho từng đồng ăn sáng. Anh Chinh nói với cả lớp về sự tự lập của H., về cách cậu ăn nói đĩnh đạc, tự lo được cho bản thân. Anh nhắc rằng khi có việc chính đáng để làm, người ta chẳng còn thì giờ la cà quán bi-a, tiệm điện tử rồi rủ nhau ra đường lạng lách, đánh võng.
Ra góc hành lang nói chuyện riêng, H. thật thà kể ở nhà cậu không lấy xe đi lượn đêm, chỉ hay theo nhóm bạn cũ đi chơi cả ngày. Bố mẹ lo nên đăng ký cho con vào lớp. Đi làm từ năm 15 tuổi, va chạm ngoài đời chẳng ít, vậy mà phải ngồi trong hội trường Công an xã, cậu mới nhìn lại những cuộc vui của mình.
"Có nhiều việc ở ngoài đời con không biết, cứ nghĩ thế là bình thường. Ngồi nghe các chú giảng qua ba buổi học, con mới nhận ra những hành vi đó là sai trái, mà ở tuổi 17 của con bây giờ có vô số hành vi đã phải chịu trách nhiệm hình sự rồi", H. nói.
Ranh giới tuổi ấy, cán bộ Tổ phòng chống tội phạm - Công an xã Sóc Sơn minh họa bằng một vụ việc vừa xảy ra trên địa bàn. Trên đường đôi Hoàng Dương, hai nữ sinh không hề quen biết ngoài đời đã hẹn nhau ra đánh nhau, sau những lời qua tiếng lại trên TikTok quanh một bình luận chê ảnh "không xinh". Đoạn video quay cảnh ấy từng được chia sẻ rất nhiều. Hai cô gái chỉ hơn kém nhau vài ngày tuổi, người đã đủ 16, người chưa.
Vụ việc cho thấy chỉ một hành vi bồng bột cũng có thể kéo theo những hệ quả pháp lý khác nhau, tùy vào tính chất, mức độ hành vi và độ tuổi của người thực hiện tại thời điểm xảy ra sự việc. Với người chưa thành niên, việc xem xét trách nhiệm pháp lý phải căn cứ chính xác vào độ tuổi, vai trò và các quy định dành riêng cho nhóm đối tượng này.
Theo thống kê của Công an xã Sóc Sơn, từ tháng 7/2025 đến ngày 15/10/2026, trên địa bàn xã xảy ra 11 vụ việc thanh thiếu niên gây rối trật tự công cộng, làm nhục người khác, liên quan tới 100 đối tượng. Trong đó, 66 đối tượng bị xử lý hình sự, 6 trường hợp bị xử lý hành chính.
Trung tá Hoàng Đình Thư, Phó Trưởng Công an xã Sóc Sơn, nhớ lại những ngày đầu đơn vị vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi Hà Nội sắp xếp lại các xã từ ngày 1/7/2025. Anh cùng Thượng tá Nguyễn Ngọc Tuấn, Trưởng Công an xã, đi xuống từng ngõ nhỏ ở khắp 62 thôn xóm để nắm tình hình và lắng nghe nhân dân.
Những gì họ nghe được là chuyện của ban đêm. Ở các khu giáp ranh, trên những tuyến đường đôi mới mở, cứ chập tối lại có từng tốp thanh thiếu niên từ 5 xã lân cận thuộc vùng Sóc Sơn cũ kéo sang. Xe tháo biển, kẹp ba kẹp bốn, phóng tốc độ cao, có nhóm mang theo dao, tuýp sắt. Có nhóm còn gom sẵn vỏ chai bia ở đầu đường để ném vào người đi đường.
Tuần tra, mật phục có thể ngăn chặn khi vụ việc đã xảy ra. Nhưng nếu chỉ chờ đến lúc ấy, nhiều thiếu niên sẽ phải đối diện với trách nhiệm pháp lý, còn nhiều gia đình thêm gánh nặng lo âu về con cái. Từ trăn trở đó, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Công an xã Sóc Sơn xây dựng mô hình "Gia đình đồng hành, Công an giúp đỡ, Chính quyền hỗ trợ". Trên phông lễ khai giảng, tên đầy đủ của lớp là Lớp học quản lý, giáo dục, bồi dưỡng kỹ năng cho thanh thiếu niên trên địa bàn xã Sóc Sơn.
Cái tên "Ba nhất" bắt nguồn từ phong trào thi đua "Ba nhất: Kỷ luật nhất, Trung thành nhất, Gần dân nhất" của Công an thành phố Hà Nội. Triển khai kế hoạch của Cụm Thi đua số 13, Công an xã Sóc Sơn cụ thể hóa phong trào ấy thành mô hình đồng hành cùng gia đình trong quản lý, giám sát, giáo dục, cảm hóa thanh thiếu niên có biểu hiện vi phạm pháp luật. Mục tiêu là thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của các em.
Danh sách học viên được lập từ nhiều phía. Cảnh sát khu vực rà soát trên địa bàn những em có biểu hiện vi phạm pháp luật, bỏ học sớm, không có việc làm ổn định, thường tụ tập đêm khuya hoặc đăng tải nội dung xấu trên mạng xã hội, rồi đến từng nhà vận động. Nhà trường rà soát, đề xuất thêm. Phụ huynh trực tiếp đăng ký cho con. Em nào vào lớp cũng phải được gia đình đồng ý.
Học viên được chia thành các nhóm từ 10 đến 13 em, năm sinh từ 2008 đến 2013. Mỗi em có 4 đến 6 cán bộ trực tiếp phụ trách, gồm Tổ trưởng phòng chống tội phạm, Cảnh sát khu vực, cán bộ tổng hợp, lực lượng an ninh cơ sở và đại diện nhà trường, dưới sự chỉ đạo của Thượng tá Nguyễn Ngọc Tuấn và Trung tá Hoàng Đình Thư.
Ba khóa học diễn ra vào thứ Bảy hoặc Chủ nhật, tùy tình hình thực tế, để không ảnh hưởng lịch học văn hóa của các em. Ở Khóa 1, đơn vị cho học viên ăn cơm, nghỉ trưa ngay tại trụ sở.
"Bây giờ một cháu ở nhà bố mẹ quản lý đã khó, đưa hơn sáu mươi cháu về đây ăn nghỉ buổi trưa lại càng vất vả, thời gian làm Khóa 1 tôi và các đồng chí công an xã mất ngủ nhiều đêm liền", Trung tá Hoàng Đình Thư kể.
Anh nhớ có em mới học lớp 7, lớp 8, ở nhà bố mẹ nói không nghe. Được gia đình đưa lên trụ sở đi học, vừa đến nơi, em đã cầm điện thoại gọi về, to tiếng vặc lại cả bố mẹ bằng những lời rất khó nghe...
Ở Khóa 2, phần lớn học viên là những thiếu niên từng có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi liên quan. Phụ huynh ở các xã lân cận, cách trụ sở 7 đến 8 cây số, cũng chủ động xin cho con sang học. Gần một chục em từ xã khác được bố mẹ đưa đến, nhờ Công an xã Sóc Sơn điểm danh, kiểm diện hằng tuần.
Với Khóa 3, Công an xã phối hợp với các thôn và nhà trường rà soát sau kỳ nghỉ hè, vận động những học sinh có biểu hiện thiếu tập trung trong học tập hoặc cần bổ sung kỹ năng tự bảo vệ, phòng ngừa vi phạm tham gia lớp.
Chuyện viết bài về lớp học, phóng viên Báo An ninh Thủ đô cũng phải thuyết phục mãi. Ngồi trong phòng làm việc, Trung tá Hoàng Đình Thư vẫn ngập ngừng.
"Tôi có bàn với đồng chí Tuấn Trưởng Công an xã rằng anh em mình làm việc này là vì địa bàn, cốt sao giảm thiểu vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên ở xã chứ không phải làm để lấy thành tích hay lấy hình ảnh tuyên truyền. Việc cảm hóa các cháu rất khó, mình cứ tập trung làm thật chắc, giữ được cháu nào tốt lên là mừng cho gia đình cháu đó", anh nói.
Điều gì khiến những học viên từng to tiếng, vặc lại cả bố mẹ chịu ngồi yên nghe giảng, rồi tự muốn thay đổi? Trung tá Thư bảo, nếu chỉ đọc văn bản pháp luật một chiều trên bục, các cháu chán ngay từ buổi đầu. Nguyên tắc đầu tiên ở lớp học này là để các em được mở lời, nói hết những điều giấu kín trong lòng.
"Các chú công an chỉ đấu tranh với người vi phạm pháp luật, còn với các con ở đây là tình yêu thương. Mục tiêu của các chú chỉ có ba điều. Thứ nhất là học xong lớp này về các con phải tự tin hơn trong giao tiếp với thầy cô, bạn bè, lên đây có thể ôm ấp, trò chuyện với các chú thoải mái. Thứ hai là phải biết yêu thương bố mẹ, gia đình mình. Và thứ ba là tránh xa các tệ nạn xã hội", anh nói với học viên trong giờ lên lớp sáng Chủ nhật.
Giữa giờ, người cán bộ mặc sắc phục đứng ở lối đi, dõng dạc bắt nhịp "Rừng núi dang tay, hai ba!". Hàng chục thiếu niên đứng thẳng bên dãy bàn gỗ, đồng thanh hát Nối vòng tay lớn.
Xen giữa các chuyên đề do chú Tuấn, chú Luyện, chú Minh truyền đạt về nhận diện ma túy, thuốc lá điện tử tẩm chất cấm và tội phạm đường phố là những giờ điều lệnh đội ngũ. Các em học từng động tác nghiêm, nghỉ, chào, quay, rồi tự tay gấp chăn màn vuông vắn.
Thượng tá Nguyễn Ngọc Tuấn, Trưởng Công an xã Sóc Sơn, cũng trực tiếp đứng lớp. Anh chọn cách kể chuyện thay vì đọc điều luật.
"Nếu chỉ trích dẫn điều luật thì rất nhàm chán. Chúng tôi lựa chọn những tình huống thực tế, từ chính những câu chuyện, vụ việc đã xảy ra với thanh thiếu niên trên địa bàn xã và Thủ đô để kể, để phân tích, để đưa các em vào tình huống phải lựa chọn cách làm đúng, và vì sao phải làm như thế. Hơn cả là để các em nói ra những tâm tư, nguyện vọng với gia đình, bố mẹ, để những tâm lý tuổi bồng bột không đi quá xa, không biến thành những hậu quả đáng tiếc", Thượng tá Tuấn nói.
Mỗi khóa học, cả lớp cầm chổi quét lá, dọn vệ sinh, đứng nghiêm chào cờ và dâng hương ở nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Sau đó, xe đưa các em đến Trung tâm cai nghiện ma túy số 02 Thành phố Hà Nội và Phân trại tạm giam đóng tại Sóc Sơn.
Ở cơ sở cai nghiện, các em đi qua khu cắt cơn, khu lao động, khu nhà ăn. Ở phân trại, các em đi qua phòng y tế, phòng kỷ luật và khu buồng tạm giam. Những điều nghe trên lớp, đến đây, các em tận mắt nhìn thấy.
Trở về hội trường, bế giảng lớp học, mỗi em được phát giấy bút, viết cảm tưởng và một lá thư gửi bố mẹ. Những trang giấy kiểm tra, giấy vở ô ly ấy vẫn còn lưu ở Công an xã Sóc Sơn, có chỗ gạch xóa, có chỗ sai chính tả.
Trên tờ giấy đề "Bài phát biểu" đọc tại lễ bế giảng, D.Q.D., một học sinh lớp 8, viết bằng bút bi xanh, những lỗi ngây ngô như "phi phạm phát luật", "rọn dẹp sạch sẽ", "khi học song" còn nguyên. D. kể trước khi vào lớp, các em chưa hề biết vi phạm pháp luật sẽ bị xử lý ra sao. Ở đây, chú Tuấn dạy từ kỹ năng phòng chống đuối nước, phòng chống đua xe, đến chuyện về nhà phải vâng lời cha mẹ, kính trọng người già, "cai nghiện điện thoại".
Về chuyến đi, D. ghi lại rằng ở cơ sở cai nghiện, những người đang cai nghiện sinh hoạt trong những căn phòng chật hẹp và tham gia lao động. Ở phân trại, các em thấy 3 thanh niên đang bị tạm giam liên quan đến hành vi gây rối trật tự công cộng.
Ở một trang vở ô ly khác, N.M.Đ., học viên Khóa 1, tả tỉ mỉ cơ sở cai nghiện chia làm ba khu gồm khu cắt cơn, khu lao động và khu nhà ăn. Em viết về những người bị giam giữ phải ngủ trên bệ giường bê tông, sinh hoạt trong không gian chật chội.
"Em thường tự nhủ rằng biết ma túy nhưng không được thử dù chỉ một lần và không dính vào các cuộc chơi vi phạm pháp luật. Em thấy những nội dung huấn luyện về điều lệnh và tác phong không đơn thuần là những bài thể chất, mà là trường học đầu tiên rèn luyện nên một con người kỷ luật. Bài thu hoạch này giúp em nhìn nhận lại chặng đường nỗ lực của bản thân, những tác phong và các kiến thức này sẽ là hành trang theo em suốt đời", Đ. viết.
Lễ tổng kết mỗi khóa, bố mẹ được mời đến ngồi dưới hội trường nghe con nói.
Anh Minh, người học viên vẫn gọi là chú Minh, nhớ mãi một cậu từng giấu bố mẹ lấy xe máy theo nhóm bạn vùng khác đi mua hung khí đánh nhau. Nhìn thấy bố mẹ trong hội trường, cậu quỳ xuống, ôm lấy bố mẹ mà khóc. Một học viên khác, theo lời người mẹ kể với công an, từ bé chưa bao giờ dám lại gần ôm mẹ. Sau ngày bế giảng, về đến nhà, em ôm bố mẹ, cảm ơn vì gia đình đã không bỏ rơi mình.
Ngoài hành lang hội trường, có những người mẹ kiên nhẫn đứng đợi con. Trung tá Thư nói về khoảng trống trong nhiều gia đình ở vùng ven đô đang đô thị hóa nhanh, khi bố mẹ làm công nhân ca đêm, từ chiều muộn đến rạng sáng hôm sau.
Chị N.T.H. làm công nhân theo ca, có tuần đi từ 17 giờ đến 1 giờ sáng hôm sau mới về, lúc con đã ngủ. Thầy chủ nhiệm từng báo con trai lớp 9 của chị lén hút thuốc cùng nhóm bạn. Đầu năm học, nhận thông báo mở lớp qua nhóm Zalo của thôn và tin nhắn của cô giáo, trong khi vài phụ huynh khác còn chần chừ, chị đăng ký cho con theo học.
Chị Phan Thị Huyền, khu vực xã Tân Minh cũ, nay thuộc xã Sóc Sơn, đi làm ở khu công nghiệp cách nhà 20 cây số. Con trai chị học lớp 6, mấy năm tiểu học rơi đúng đợt học trực tuyến vì Covid-19 nên hổng kiến thức, lên lớp hay mất tập trung.
"Vợ chồng tôi thống nhất coi lớp học miễn phí này của các chú công an như một lớp rèn kỹ năng sống cho con trải nghiệm thực tế, để con nhìn vào các anh chị từng vi phạm mà tự điều chỉnh ý thức học tập của mình, giúp bố mẹ đi làm xa đỡ phần lo lắng", chị Huyền chia sẻ.
Trở lại thôn Cộng Hòa, chúng tôi tìm gặp N.M.Đ, tác giả trang thu hoạch viết tay ở Khóa 1. Đ. từng nghe bạn bè rủ rê tập hút thuốc vì nghĩ thế là oai, từng tụ tập, đánh nhau, gây mất trật tự ở địa bàn khiến gia đình phiền lòng. Giờ em đã thôi chơi với nhóm bạn cũ và bỏ hẳn thuốc lá.
Chiều đi học về, Đ. mặc chiếc áo cổ bẻ màu đỏ đô, ngồi xổm bên vòi nước ngoài hiên. Hai bàn tay thoăn thoắt gọt vỏ từng khúc bí xanh thả vào rổ nhựa, rồi bê qua chỗ chiếc máy giặt vào bếp phụ mẹ nấu cơm.
Tối xuống, trong căn phòng nhỏ có chiếc giường gỗ, cậu học trò lớp 9 kéo khóa ba lô, lấy sách Ngữ văn 9, Tiếng Anh 9 đặt dưới ngọn đèn bàn màu xanh ngọc. Làm bài xong, em xếp sách vở ngay ngắn trên bàn.
Tháng nào cũng vậy, Cảnh sát khu vực cùng anh Đông Duy Hoàn, Trưởng thôn Cộng Hòa, và thành viên Tổ bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở lại ghé nhà, xem góc học tập, động viên Đ. Theo kế hoạch của Công an xã, sau mỗi khóa học, Cảnh sát khu vực và Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm cùng gia đình, chính quyền địa phương đánh giá từng em. Em nào đã tiến bộ được đưa ra khỏi danh sách quản lý. Em nào tiến bộ chậm tiếp tục được kèm cặp, giáo dục.
Bên bàn nước, người bố nói với cán bộ rằng sang năm học xong lớp 9, có lẽ nhà sẽ cho cháu đi học nghề sớm. Ngồi riêng với phóng viên, Đ. ngẩng lên, nói chắc nịch rằng cháu sẽ thi vào cấp ba. Cháu đang tự ôn lại những phần kiến thức đã bỏ qua, để bù lại quãng thời gian trước kia.
Lần Trung tá Hoàng Đình Thư đến thăm, người mẹ ngồi cạnh con trai trên bộ bàn ghế đá, nắm chặt tay người chỉ huy Công an xã.
"Gia đình quá hạnh phúc và biết ơn các cấp lãnh đạo cùng các chú công an, bởi từ ngày đi học về cháu đã thay đổi, lột xác rõ rệt", chị nghẹn ngào.
Khóa 3 có cả những học sinh học khá, từng tham gia nhiều cuộc thi của địa phương. Như đôi bạn cùng bàn lớp 9 N.H.K.A. và N.K.H., được bố mẹ đăng ký cho đi học để có thêm kỹ năng tự bảo vệ mình.
K.H. kể lúc chưa đến lớp, em thấy chán vì nghĩ ngày nghỉ lại phải lên trụ sở công an ngồi nghe giảng. K.A. thì sợ các chú nghiêm. Chỉ sau hai buổi học với chú Tuấn, chú Luyện, suốt quãng đường bố đèo xe máy về, K.H. ríu rít kể chuyện nhận diện ma túy, phòng chống lừa đảo. Về đến nhà, em kể tiếp cho mẹ và cậu em trai học lớp 5.
Một em mơ học thanh nhạc. Một em mong đỗ trường đại học quân đội. Ngay ở sân trụ sở Công an xã, hai cô bé bàn với nhau một kế hoạch nhỏ.
"Trong lớp con ở trường vẫn còn nhiều bạn mải chơi, nghịch ngợm. Con đã bàn với bạn K.H. cùng bàn là sẽ xin phép cô giáo chủ nhiệm dành riêng một tiết sinh hoạt lớp để hai đứa đứng lên tuyên truyền, chia sẻ lại tất cả những điều các chú Công an xã đã dạy, giúp các bạn tránh xa tệ nạn để ai cũng có một tương lai tốt đẹp", N.H.K.A. nói.
Đó cũng là điều Trung tá Thư cùng anh em Công an xã mong nhất khi mở lớp. Mỗi học viên có thể trở thành một cầu nối lan tỏa kiến thức pháp luật, kỹ năng tự bảo vệ và ý thức phòng ngừa vi phạm trong gia đình, nhà trường.
Theo anh Đông Duy Hoàn, Trưởng thôn Cộng Hòa, từ khi các cháu học xong lớp "Ba nhất" trở về, buổi tối trong thôn không còn cảnh thanh thiếu niên tụ tập ngoài đường.
Chiều xuống, cửa phòng làm việc ở trụ sở Công an xã Sóc Sơn vẫn mở. Thỉnh thoảng, vài học viên Khóa 1, Khóa 2 lại rủ nhau ghé qua thăm chú Thư, chú Tuấn. Các em khoe điểm mới trên lớp, kể chuyện ở nhà đã biết đỡ đần bố mẹ. Các em đến không phải vì một lời nhắc nhở.
Trên khoảng sân trước trụ sở, nơi những sáng Chủ nhật đầu tiên các em lục tục kéo vào lớp, người cán bộ đi trước, ngoảnh lại cười. Phía sau, từng tốp học viên bước theo, áo phông, dép lê, tóc bay trong gió. Trên cao, hai lá cờ vẫn bay. Lần này, chẳng ai phải gọi giật lại.
