Cần có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế
Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.
Khoản 1 Điều 2 định nghĩa công nghiệp văn hóa là các ngành tạo ra sản phẩm “kết hợp yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ”. Báo cáo tiếp thu nêu đã tiếp thu ý kiến đại biểu “không quy định cứng nhắc” việc sản phẩm phải đồng thời có đủ bốn yếu tố, nhưng dự thảo luật vẫn giữ nguyên từ “và”. Như vậy, sản phẩm thủ công truyền thống, nghệ thuật dân gian chưa ứng dụng công nghệ hoặc chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ có thể bị hiểu là nằm ngoài phạm vi điều chỉnh.
“Tôi đề nghị chỉnh lý theo hướng lấy giá trị văn hóa và sáng tạo làm nền tảng; công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ là những công cụ để gia tăng giá trị, không phải điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp” - đại biểu đề xuất.
Cũng theo đại biểu, chính sách phải tạo động lực tăng trưởng có trọng tâm, hiệu quả và phù hợp cam kết quốc tế. Điều 3 dự thảo Luật liệt kê mười nhóm ngành ngang nhau, và khoản 1 Điều 35 mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào.
Đại biểu đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, tránh “quá mở rộng phạm vi” phát triển công nghiệp văn hóa, song đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
Đồng thời, các khoản hỗ trợ từ ngân sách, trong đó có hỗ trợ chi phí sản xuất tại Điều 32, phải gắn với kết quả đầu ra như giá trị gia tăng, việc làm; cơ sở xác định mức trần 30% cũng cần được làm rõ như cơ quan thẩm tra đã đề nghị.
Cần đánh giá bằng mức độ tiếp cận thực tế của người dân
Ngoài các nội dung trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn còn cho rằng, phát triển công nghiệp văn hóa phải làm cho người dân được hưởng thụ văn hóa tốt hơn, nhất là ở vùng khó khăn.
Khoản 3 Điều 27 đã bổ sung chính sách Thẻ văn hóa quốc gia, mở rộng đến đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn. Tuy nhiên, dự thảo có hình thức “hỗ trợ trực tiếp”, trong khi Phụ lục II lại dự kiến thẻ chủ yếu vận hành bằng ưu đãi, giảm giá từ nhà cung cấp, không sử dụng ngân sách hỗ trợ tiêu dùng.
“Tôi đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá nguồn kinh phí, chi phí vận hành và số người dự kiến được cấp thẻ; đến nay hồ sơ vẫn chưa có các số liệu này. Quan trọng hơn, giảm giá không giải quyết được tình trạng thiếu nhà hát, thư viện, và hạ tầng số ở nhiều địa bàn. Tôi đề nghị gắn Điều 27 với phát triển nguồn cung, nền tảng văn hóa số toàn dân theo Nghị quyết 80; đánh giá bằng mức độ tiếp cận thực tế của người dân, không chỉ bằng số thẻ được cấp” - đại biểu nhấn mạnh.
Cho rằng phát triển thị trường phải đồng thời bảo vệ bản sắc và bảo đảm cộng đồng sáng tạo được hưởng lợi, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phân tích, Điều 22 dự thảo đã quy định tiêu chí đánh giá sản phẩm có giá trị, bản sắc văn hóa Việt Nam, về nguyên tắc là tự nguyện; đây là hướng tiếp thu phù hợp.
Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều này, kết quả đánh giá là điều kiện bắt buộc khi đề nghị hưởng chính sách, trong đó có ưu đãi thuế, trong khi tiêu chí do Bộ trưởng quy định và việc công nhận giao cho UBND cấp tỉnh.
“Tôi đồng tình với cơ quan thẩm tra về yêu cầu tránh trục lợi chính sách thông qua cơ chế xin cho đối với nhóm sản phẩm này, đồng thời đề nghị tiêu chí định lượng, minh bạch, phù hợp từng ngành, do Chính phủ quy định, tách bạch giá trị văn hóa với tỷ lệ nhân lực, chi phí trong nước; kết quả công khai và được hậu kiểm” - đại biểu nói.
