Nhật Bản nới lỏng quy định làm thêm giờ để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Chính sách mới được triển khai dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi, người từng tự nhận là “nghiện công việc”.

Hồi tháng 7-2026, chính phủ Nhật Bản đã thông qua chiến lược tăng trưởng mới, trong đó kêu gọi điều chỉnh các quy định liên quan đến thời gian làm việc nhằm tạo điều kiện linh hoạt hơn cho doanh nghiệp.

Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, khoảng 40% doanh nghiệp hiện hoạt động theo các thỏa thuận đặc biệt giữa người sử dụng lao động và người lao động, cho phép nhân viên làm thêm tới 100 giờ mỗi tháng trong những trường hợp nhất định.

Tuy nhiên, trước đây các cơ quan chức năng vẫn khuyến nghị doanh nghiệp không vượt quá ngưỡng 45 giờ làm thêm mỗi tháng và xem đây là tiêu chuẩn cần tuân thủ nghiêm ngặt.

Từ ngày 1-9, các cơ quan thanh tra lao động sẽ không còn gây sức ép đối với những doanh nghiệp vượt ngưỡng khuyến nghị 45 giờ làm thêm mỗi tháng nếu các đơn vị này đã có thỏa thuận lao động hợp pháp.

Chính phủ cho rằng sự thay đổi này sẽ giúp các doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực đang thiếu nhân lực như xây dựng, vận tải và dịch vụ lưu trú, có thêm dư địa để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.

Khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản công bố hồi tháng 5/2026 cho thấy, khoảng 20% doanh nghiệp nhỏ và vừa cho rằng các quy định hiện hành đang hạn chế khả năng hoạt động của họ trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng thiếu hụt nhân công do già hóa dân số.

Tuy nhiên, các tổ chức công đoàn và giới bảo vệ quyền lợi người lao động đã bày tỏ lo ngại. Liên đoàn Công đoàn Quốc gia Nhật Bản cho rằng, quyết định mới đồng nghĩa với việc từ bỏ những nỗ lực nhiều năm qua nhằm rút ngắn thời gian làm việc và cải thiện sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

Nhật Bản từng nổi tiếng với hình ảnh những “chiến binh doanh nghiệp” sẵn sàng cống hiến gần như toàn bộ thời gian cho công việc. Trong nhiều thập niên, nước này phải đối mặt với hiện tượng karoshi - thuật ngữ dùng để chỉ các trường hợp tử vong do làm việc quá sức.

Vấn đề này nhận được sự quan tâm đặc biệt sau vụ một nữ nhân viên 24 tuổi của tập đoàn quảng cáo Dentsu tự sát năm 2015 vì áp lực công việc kéo dài.

Giới quan sát nhận định quyết định mới phần nào phản ánh quan điểm điều hành của Thủ tướng Sanae Takaichi. Khi được bầu làm lãnh đạo đảng cầm quyền vào năm 2025, bà từng tuyên bố sẽ “làm việc, làm việc, làm việc và làm việc”.

Tháng 7 vừa qua, bà cũng gây tranh cãi khi cho biết thời gian ngủ mỗi ngày của mình chỉ từ 0-3 giờ.

Dù vậy, Bộ Lao động Nhật Bản khẳng định việc nới lỏng giám sát không đồng nghĩa buông lỏng bảo vệ người lao động. Cơ quan này cho biết vẫn sẽ theo dõi chặt chẽ những doanh nghiệp có nguy cơ để nhân viên làm việc quá mức và tiếp tục can thiệp nếu xuất hiện rủi ro ảnh hưởng sức khỏe.