Cách đây 2 tháng, liên minh cầm quyền gồm 4 đảng của Romania đã sụp đổ, đẩy quốc gia này vào khoảng trống quyền lực ngay giữa lúc nền kinh tế và xã hội đang khủng hoảng trầm trọng. Trong một động thái đầy bất ngờ hôm 21-6, Tổng thống Nicusor Dan đã đề cử ông Adrian Vestea thuộc đảng Dân tộc tự do (PNL) làm ứng viên Thủ tướng mới, sau khi ứng viên trước đó rút lui. Tuy nhiên, ông Vestea - người đang giữ chức Chủ tịch Hội đồng hạt Brasov - lại có một bản lý lịch không mấy ấn tượng. Ông tốt nghiệp từ một trường đại học có chất lượng học thuật đầy hoài nghi. Ông còn dính không ít bê bối, trong đó có vụ sửa chữa các tuyến đường tiếp cận một căn cứ quân sự trọng yếu của NATO tại Romania.
Đáng nói hơn, Tổng thống Romania đưa ra quyết định bổ nhiệm nói trên mà không hề tham vấn các đảng phái trong Quốc hội theo đúng quy định của Hiến pháp. Vị Tổng thống này còn tự ý đề cử ông Vestea mà không thông qua ban lãnh đạo của chính đảng PNL. Ông Ilie Bolojan - Chủ tịch đảng PNL, cũng là Thủ tướng lâm thời đã thẳng thừng gọi quyết định đề cử ông Vestea là một “hành động thù địch” và là “mưu đồ nhằm chia rẽ nội bộ đảng PNL”. Một số nhà bình luận thậm chí đã cáo buộc Tổng thống Nicusor Dan (người từng là biểu tượng kiên cường bảo vệ nhà nước pháp quyền) đang xem thường các nguyên tắc dân chủ và hiến pháp.
Romania đã bị bủa vây bởi cuộc khủng hoảng chính trị suốt nhiều năm qua với các chính phủ thay đổi liên tục. Từ lâu, nước này đã nằm trong số các quốc gia có tỷ lệ thâm hụt ngân sách cao nhất Liên minh châu Âu (EU), thậm chí vào năm 2024, con số thâm hụt đã vượt quá 9% GDP. Hiện tại, Romania đang đứng trước áp lực phải thực hiện các cải cách triệt để về hành chính, thuế và hệ thống tư pháp. Nếu không triển khai các biện pháp này, Romania có nguy cơ phải đối mặt với nguy cơ mất đi hàng tỷ euro tiền tài trợ từ EU. Thế nhưng, giới tinh hoa chính trị nước này lại tỏ ra vô cùng ngần ngại trước việc thay đổi.
Trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2024, ông Calin Georgescu đã gây chấn động khi giành chiến thắng ngay từ vòng đầu tiên của cuộc bầu cử Tổng thống Romania. Tuy nhiên, ngay sau đó, Tòa án Hiến pháp đã hủy bỏ kết quả bầu cử do các cáo buộc về sự can thiệp từ phía Nga. Cuộc bầu cử Tổng thống mới được tổ chức vào mùa xuân năm 2025 đã gọi tên ông Nicusor Dan - Thị trưởng Bucharest. Trong suốt chiến dịch tranh cử, ông tự khắc họa mình là một người yêu nước tiến bộ, mang tư tưởng hướng về châu Âu, hứa hẹn sẽ dẫn dắt Romania thoát khỏi vũng lầy khủng hoảng chính trị và giữ vững quỹ đạo hội nhập châu Âu bằng mọi giá. Ông cũng cam kết sẽ lắng nghe nguyện vọng của người dân và đảm bảo tính minh bạch cao hơn với khẩu hiệu hành động: “Một Romania liêm chính”.
Sau khi nhậm chức vào tháng 5-2025, ông Nicusor Dan cuối cùng đã thành công trong việc thành lập một liên minh 4 đảng. Thế nhưng “ngày vui ngắn chẳng tày gang”, đảng Dân chủ xã hội (PSD) sớm chuyển sang lập trường đối lập trước tư tưởng cải cách kinh tế quyết liệt của Thủ tướng lâm thời Ilie Bolojan. Chỉ sau vỏn vẹn 10 tháng, vào tháng 4-2026, đảng PSD đã “dứt áo” rời khỏi liên minh, sau đó chính thức lật đổ chính phủ thông qua một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm với sự tiếp tay của phe cực hữu. Kể từ đó, Tổng thống Nicusor Dan đã nỗ lực tìm mọi cách để thành lập một chính phủ mới thân châu Âu nhằm tránh việc phải tổ chức bầu cử sớm - kịch bản mà các đảng cực hữu nhiều khả năng sẽ chiếm được đa số ghế trong Quốc hội.
Một thực tế phũ phàng là, bất kỳ chính phủ nào muốn gạt bỏ phe cực hữu ra ngoài thì đều không thể thành lập nếu thiếu đi cái gật đầu của đảng PSD. Và ông Adrian Vestea được chọn bởi ông thuộc phe thiểu số của PNL bày tỏ sẵn sàng thỏa hiệp với đảng PSD.
