Cấp bách ứng phó khi mặt trái của AI ngày càng rõ
Chưa bao giờ AI phát triển nhanh như hiện nay. Chỉ trong vài năm, các công nghệ AI tạo sinh (Generative AI) đã tạo ra bước nhảy vọt về khả năng xử lý ngôn ngữ, hình ảnh, âm thanh và video. ChatGPT của OpenAI từng lập kỷ lục khi đạt 100 triệu người dùng chỉ trong chưa đầy 3 tháng sau khi ra mắt, mở đầu cho làn sóng ứng dụng AI rộng khắp trong mọi lĩnh vực của đời sống. Tuy nhiên, tốc độ phát triển quá nhanh cũng kéo theo nhiều lo ngại. Các hệ thống AI tiên tiến không chỉ hỗ trợ sáng tạo nội dung hay nâng cao năng suất lao động mà còn có thể bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng tinh vi, phát tán tin giả, thao túng thông tin hoặc xâm phạm quyền riêng tư.
Chính vì vậy, một trong những nội dung nổi bật của Hội nghị G7 năm nay là việc các nước nhất trí xây dựng bộ biện pháp ứng phó với các cuộc tấn công mạng có sử dụng AI. Bộ công cụ này được hoàn thiện trước thềm hội nghị trong bối cảnh ngày càng nhiều cảnh báo cho rằng các mô hình AI tiên tiến có thể trở thành “vũ khí số” mới đối với các tổ chức tài chính, cơ sở hạ tầng trọng yếu và hệ thống quản trị quốc gia.
Những lo ngại này không phải không có cơ sở. Các chuyên gia an ninh mạng nhận định AI có thể giúp tội phạm mạng tự động hóa các cuộc tấn công lừa đảo, tạo ra mã độc phức tạp hơn, đồng thời tăng khả năng vượt qua các hệ thống phòng vệ truyền thống. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, AI có thể làm gia tăng đáng kể các nguy cơ đối với an ninh quốc gia và an ninh kinh tế. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của AI tạo sinh cũng làm dấy lên những tranh luận liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, bản quyền, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Những hình ảnh, âm thanh hay video giả mạo do AI tạo ra ngày càng khó phân biệt với sản phẩm thật, khiến nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch và thao túng dư luận trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết.
Đó là lý do G7 tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận quản trị AI dựa trên rủi ro. Quan điểm chung được các nước thành viên chia sẻ là không ngăn cản đổi mới sáng tạo nhưng phải xây dựng những “hàng rào bảo vệ” phù hợp nhằm bảo đảm công nghệ phục vụ con người thay vì trở thành mối đe dọa đối với xã hội.
Các nguyên tắc mà G7 đề xuất gồm pháp quyền, dân chủ, tôn trọng nhân quyền, quy trình quản trị minh bạch và khuyến khích đổi mới. Đây được xem là nền tảng để hình thành một khuôn khổ quản trị AI toàn cầu trong tương lai.
Một điểm đáng chú ý khác của Hội nghị G7 năm nay là sự tham gia chưa từng có của các lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới. Tổng Giám đốc OpenAI Sam
Altman, Tổng Giám đốc Google DeepMind Demis Hassabis và Tổng Giám đốc Anthropic Dario Amodei đều xác nhận tham dự. Đây là lần đầu tiên 3 công ty AI có ảnh hưởng lớn nhất thế giới cùng hiện diện tại một Hội nghị Thượng đỉnh G7. Bên cạnh đó còn có đại diện của Meta, Salesforce, Mistral AI, Cohere, Synthesia, Sakana AI và nhiều doanh nghiệp công nghệ khác.
Cuộc gặp giữa các nguyên thủ G7 và giới lãnh đạo công nghệ được kỳ vọng sẽ góp phần tìm kiếm sự cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn xã hội. Đây cũng là tín hiệu cho thấy quản trị AI đang dần chuyển từ phạm vi quốc gia sang khuôn khổ hợp tác quốc tế với sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, G7 đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược và hạ tầng số an toàn nhằm giảm thiểu các rủi ro địa chính trị. Điều này cho thấy AI không chỉ là câu chuyện công nghệ mà đã trở thành một vấn đề kinh tế, an ninh và chiến lược toàn cầu.
Hành động để bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội
Nếu AI là chủ đề của tương lai thì việc bảo vệ trẻ vị thành niên trên mạng xã hội chính là vấn đề cấp bách của hiện tại. Lần đầu tiên trong lịch sử, G7 dự kiến thông qua một tuyên bố chung riêng về bảo vệ trẻ em trên môi trường trực tuyến cho thấy nhận thức ngày càng rõ ràng của các nền kinh tế hàng đầu thế giới rằng cùng với những cơ hội to lớn, cuộc cách mạng công nghệ số cũng đang đặt ra nhiều nguy cơ mới đối với an ninh mạng, sự ổn định xã hội và đặc biệt là sự phát triển lành mạnh của thế hệ trẻ. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của các Chính phủ về tác động ngày càng lớn của mạng xã hội đối với thế hệ trẻ.
Trong nhiều năm qua, các nền tảng số đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống thanh thiếu niên. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích về kết nối và tiếp cận thông tin, mạng xã hội cũng bộc lộ nhiều hệ lụy đáng lo ngại. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc tiếp xúc quá mức với các luồng nội dung được cá nhân hóa có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần, khả năng tập trung và sự phát triển tâm lý của trẻ em. Các thuật toán tối ưu hóa thời gian tương tác thường khiến người dùng trẻ tuổi dễ rơi vào tình trạng lệ thuộc hoặc nghiện nội dung số. Đặc biệt, khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào các nền tảng trực tuyến, nguy cơ đối với trẻ em càng trở nên phức tạp hơn. Công nghệ tạo sinh hiện nay có khả năng sản xuất các hình ảnh và video giả với độ chân thực rất cao, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các nội dung độc hại, bao gồm cả những hình ảnh khiêu dâm giả mạo liên quan đến trẻ vị thành niên. Đây là một thách thức hoàn toàn mới mà các hệ thống pháp luật hiện hành chưa theo kịp.
Theo nội dung dự kiến của Tuyên bố chung của Hội nghị Thượng đỉnh, G7 sẽ kêu gọi các nền tảng trực tuyến áp dụng các thiết lập mặc định an toàn cho trẻ em, tăng cường xác minh độ tuổi, hạn chế khả năng tiếp cận nội dung không phù hợp và mở rộng các công cụ kiểm soát của phụ huynh. Mặc dù không áp đặt một giới hạn tuổi chung cho toàn bộ các quốc gia thành viên, G7 muốn thiết lập một khuôn khổ nguyên tắc chung để các nước xây dựng chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của mình.
Văn kiện của các nhà lãnh đạo G7 được cho là sẽ đảm bảo trẻ em có thể sử dụng các ứng dụng chia sẻ video và dịch vụ mạng xã hội một cách an toàn. Trong đó, giải pháp cốt lõi được đưa ra là yêu cầu triển khai các thiết lập kỹ thuật để ngăn chặn trẻ em tiếp xúc với những nội dung không phù hợp với lứa tuổi, còn các quy định cụ thể về giới hạn tuổi sẽ do từng quốc gia tự quyết định.
Văn kiện này cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy các biện pháp ngăn chặn mạnh mẽ những nội dung dẫn đến hành vi lạm dụng hoặc xâm hại tình dục trẻ em, đặc biệt là trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh.
Hiện tại, Liên minh châu Âu (EU) và nhiều quốc gia khác đã bắt đầu xem xét việc áp dụng độ tuổi tối thiểu cho người dùng mạng xã hội khi mối lo ngại về tính chất gây nghiện của các nền tảng này ngày càng tăng cao. Bảy nguyên tắc chung đã được đề xuất bao gồm việc xác minh độ tuổi nghiêm ngặt, các biện pháp hạn chế nội dung lạm dụng tình dục và tăng cường quyền kiểm soát của phụ huynh đối với việc sử dụng thiết bị của con cái. Có thể thấy, G7 đang muốn hướng tới môi trường số an toàn hơn trên toàn cầu. Những nội dung được thảo luận tại Hội nghị G7 phản ánh một thực tế rằng thế giới đang bước vào giai đoạn mới của cuộc chuyển đổi số. Nếu như trước đây trọng tâm là thúc đẩy kết nối và đổi mới công nghệ thì nay yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm sự phát triển đó diễn ra một cách an toàn, có trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm.
