Tìm thấy điểm chung trong một số vấn đề
Đây là cuộc đàm phán trực tiếp ba bên đầu tiên kể từ các cuộc thảo luận tại Geneva, Thụy Sĩ hồi tháng 2, diễn ra trong bối cảnh Mỹ đẩy mạnh nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine. Trong 2 ngày đàm phán, các bên đã thảo luận nhiều vấn đề, trong đó then chốt là việc hình thành một hệ thống an ninh mới cho châu Âu.
Phát biểu với báo giới sau cuộc đàm phán, Trợ lý Tổng thống kiêm Trưởng đoàn đàm phán Nga Vladimir Medinsky thông báo rằng, Nga và Ukraine đã tìm thấy điểm chung trong một số vấn đề, đồng thời cho biết 2 bên đã nhất trí tiến hành một đợt trao đổi tù nhân mới quy mô lớn. Đánh giá về không khí đàm phán, Trưởng đoàn Nga cho rằng, các cuộc gặp diễn ra trong bầu không khí thân thiện và mang tính xây dựng. Ông nhấn mạnh các chi tiết cụ thể của tiến trình sẽ không được công bố trước khi đạt được những thỏa thuận cuối cùng.
Ông Medinsky cho rằng “chủ đề trọng tâm” của các cuộc thảo luận chính là an ninh châu Âu, đồng thời lập luận rằng để chấm dứt xung đột tại Ukraine, cần phải giải quyết những khiếm khuyết trên toàn châu lục. Nhắc lại rằng các mối quan ngại và đề xuất về an ninh của Nga đã bị phớt lờ suốt nhiều thập kỷ qua, ông Medinsky ví von: “Về cơ bản, toàn bộ cơ thể đang bị bệnh, còn Ukraine chỉ là nơi khối áp xe vỡ ra. Vì vậy, cần phải điều trị cho cả cơ thể chứ không thể chỉ dán một miếng băng cá nhân là xong”.
Trong khi đó, Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner đánh giá vòng đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ đã diễn ra nghiêm túc, chi tiết và thẳng thắn, bao trùm tất cả các vấn đề lớn, đồng thời mở ra cơ hội thu hẹp bất đồng và tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột. Viết trên mạng xã hội X, ông Kushner cho rằng, việc đưa Nga và Ukraine trở lại bàn đàm phán ba bên lần đầu tiên kể từ tháng 2 là bước đi quan trọng. Cả hai bên đã đưa ra những đề xuất cụ thể nhằm thu hẹp khác biệt. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng nhận định các cuộc đàm phán mang tính hiệu quả, nhưng cảnh báo rằng vẫn còn rất nhiều việc phải làm.
Về phía Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky đánh giá cuộc đàm phán ba bên diễn ra theo hướng “mang tính xây dựng” và “khá thực chất’. Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X sau cuộc trao đổi với nhóm đàm phán Ukraine, ông Zelensky cho biết, các bên tập trung thảo luận những vấn đề nhân đạo, trong đó có việc trao trả tù binh, cũng như các bảo đảm an ninh cho Ukraine. Trong khi đó, Trưởng đoàn đàm phán Ukraine Rustem Umerov thừa nhận vẫn còn những khác biệt đáng kể, song khẳng định hai bên có cơ hội tiếp tục tiến trình thương lượng.
Các đại diện Tây Âu từ Anh, Đức, Pháp, Italia và Liên minh châu Âu (EU) không được mời tham dự cuộc đàm phán. Thay vào đó, họ đã gặp gỡ các phái đoàn Mỹ và Ukraine ở một địa điểm khác để nắm bắt thông tin về diễn biến đàm phán. Nhận định về các cuộc đàm phán, Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte đánh giá Mỹ, Ukraine và châu Âu có sự đồng thuận và đoàn kết trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột, đồng thời cho rằng Nga cần thể hiện thiện chí hợp tác để thúc đẩy tiến trình này.
Bất đồng gay gắt về vấn đề lãnh thổ
Mặc dù đạt được thỏa thuận về trao đổi tù binh nhưng không có thỏa thuận nào được công bố tại cuộc gặp ba bên về lệnh ngừng bắn, tranh chấp lãnh thổ hay các đảm bảo an ninh dài hạn. Giữa Nga và Ukraine vẫn tồn tại nhiều bất đồng gay gắt.
Về phía Nga, ông Medinsky cho rằng, Mátxcơva và Kiev đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận hòa bình, nhưng kết quả phụ thuộc nhiều vào Ukraine và Mỹ. Ông Medinsky nhấn mạnh Nga chỉ coi đàm phán thành công nếu đạt được chiến thắng và thỏa thuận hòa bình được ký kết theo các điều kiện của Mátxcơva. Ông Medinsky cũng loại trừ khả năng trao đổi lãnh thổ giữa Nga và Ukraine, đồng thời tuyên bố “vùng an ninh” dọc biên giới Nga đang mở rộng và sẽ tiếp tục được duy trì trong khuôn khổ chiến dịch quân sự của Mátxcơva tại Ukraine.
Còn Tổng thống Ukraine Zelensky một lần nữa bác bỏ việc rút lực lượng Ukraine khỏi vùng Donbass. Ông lập luận rằng việc gây áp lực buộc Kiev phải rút quân là cách dễ dàng nhất để Washington đạt được thỏa thuận với Mátxcơva, nhưng ông cho rằng Mỹ nên tìm một “con đường khác”. Đề cập đến vùng Donbas ở miền Đông Ukraine, ông Zelensky cho biết, Washington nhiều lần nêu quan điểm Ukraine cần rút khỏi khu vực này để chấm dứt xung đột nhưng ông đã bác bỏ và khẳng định đây là điều không thể chấp nhận.
Không chỉ về vấn đề lãnh thổ, Nga và Ukraine còn bất đồng về vai trò của châu Âu trong tiến trình đàm phán. Lâu nay, các quan chức Nga phản đối các đại diện châu Âu tham gia đàm phán vì cho rằng châu Âu dành sự ủng hộ mạnh mẽ cho Kiev. Trong khi đó, Ukraine lại mong muốn các đối tác châu Âu đóng vai trò lớn hơn trong việc định hình thỏa thuận hòa bình và bảo đảm an ninh lâu dài. Trái với quan điểm của Nga, ông Zelensky cho biết, ông hoan nghênh việc Mỹ đưa châu Âu tham gia vào các cuộc đàm phán Nga - Ukraine do Mỹ làm trung gian, đồng thời nêu rõ rằng không thể bàn về an ninh châu Âu mà lại thiếu vắng châu Âu.
Nhìn nhận về kết quả đàm phán ba bên, ông Vadim Kozyulin, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế đương đại thuộc Học viện Ngoại giao Nga cho rằng, các bên đã sẵn sàng đàm phán nhưng chưa sẵn sàng nhượng bộ vì có hiểu biết khác nhau căn bản về việc đảm bảo an ninh. Trong khi Kiev tìm kiếm các cam kết vững chắc để bảo vệ Ukraine, Mátxcơva nhấn mạnh rằng an ninh của Ukraine không nên được thực hiện bằng cái giá phải trả là an ninh của Nga.
Ông Ahmed Al-Janabi, nhà phân tích chính trị của UAE, nhận định các cuộc đàm phán là một bước tiến quan trọng hướng tới một giải pháp chính trị, đồng thời giúp khôi phục sự hợp tác ngoại giao giữa Mátxcơva và Kiev. Ông Al-Janabi lưu ý rằng, cuộc xung đột bắt nguồn một phần từ những quan điểm trái ngược về vị trí của Ukraine trong cấu trúc an ninh của châu Âu, mối quan hệ của nước này với NATO và các tranh chấp lãnh thổ với Nga. Theo ông Al-Janabi, bất kỳ thỏa thuận nào nếu không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của xung đột và không đưa ra được các biện pháp an ninh chấp nhận được sẽ vẫn dễ đổ vỡ.
Còn theo ông Alexey Mukhin, Giám đốc Trung tâm thông tin chính trị ở Mátxcơva, các cuộc thảo luận ở Abu Dhabi chủ yếu là cơ hội để các bên đánh giá lập trường của nhau. Ông cho rằng các vòng đàm phán tiếp theo có thể hiệu quả hơn và tiến triển tiếp theo trong tương lai sẽ phụ thuộc vào khả năng của Washington trong việc thu hẹp khác biệt và vào thiện chí thể hiện sự linh hoạt của Mátxcơva và Kiev, đặc biệt là về tranh chấp lãnh thổ và đảm bảo an ninh. Ông nói thêm rằng một giải pháp lâu dài sẽ đòi hỏi sự nhượng bộ lẫn nhau và những đảm bảo rõ ràng để ngăn ngừa các hành động thù địch tái diễn.
Sau cuộc gặp ba bên, ông Kushner và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã đến Mátxcơva để thảo luận với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông Kushner lưu ý rằng hai bên sẽ tìm kiếm thêm tiến triển tại Mátxcơva nếu Tổng thống Putin đồng ý với các yêu cầu của Mỹ về việc chấm dứt chiến tranh. Ngoại trưởng Nga Lavrov cho biết, Tổng thống Putin sẽ quyết định các bước đi tiếp theo của Mátxcơva sau khi lắng nghe ý kiến từ các đặc phái viên Mỹ và nhận báo cáo từ phái đoàn của ông Medinsky. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng Nga vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu của chiến dịch quân sự như đã được ông Putin vạch ra.
Dù bất đồng còn nhiều, Tổng thống Ukraine Zelensky nhận định vẫn có “cửa sổ cơ hội” để đạt được hòa bình trước năm 2027, dù bản thân ông còn hoài nghi về triển vọng này. Theo ông, khả năng đạt tiến triển phụ thuộc vào hình thức đối thoại giữa Mỹ và Nga.
