Tại Dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ Công an đã đề xuất bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự linh hoạt.
Theo đó, bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu để khắc phục hậu quả nhằm tạo ra một tầng xử lý trung gian giữa "truy cứu ngay" và "miễn ngay", chính sách bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS), cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các vi phạm kinh tế.
Đây là quy định hoàn toàn mới, được đề xuất áp dụng cho các hành vi gây thiệt hại nhưng vì mục đích phát triển kinh tế xã hội, mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước, và đặc biệt là không có yếu tố tham nhũng. Điều này nhằm giúp Nhà nước thu hồi tài sản, cứu các dự án đang dang dở, giảm đổ vỡ dây chuyền, đồng thời trao cho doanh nghiệp cơ hội sửa sai có kiểm soát.
Dự thảo cho phép cơ quan chức năng miễn TNHS ngay trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm thay vì phải chờ có quyết định khởi tố vụ án như hiện nay. Nếu người vi phạm tận dụng tốt thời gian tạm hoãn và khắc phục toàn bộ hậu quả, họ có thể được miễn TNHS. Đề xuất này nhằm làm giảm chi phí xã hội, ngăn chặn những tác động tiêu cực đối với uy tín, danh dự và hoạt động sản xuất kinh doanh bình thường của doanh nghiệp, cá nhân.
Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cũng đề xuất đổi mới căn cứ miễn hình phạt, hướng tới tính phục hồi đối với các cá nhân phạm tội về trật tự quản lý kinh tế hoặc môi trường, nếu hành vi vi phạm vì lợi ích chung, không có mục đích thu lợi bất chính, đã áp dụng biện pháp quản lý rủi ro và đã khắc phục, bồi thường toàn bộ thiệt hại, dự thảo đề xuất cho phép họ được miễn hình phạt. Điều này nhằm cụ thể hóa chủ trương "không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự" vào thực tiễn áp dụng. ..
Ngoài nội dung trên, Bộ Công an còn đề xuất hình sự hóa hành vi lừa đảo qua sàn giao dịch ảo, kinh doanh và rửa tiền bằng tiền ảo, phát tán deepfake, thu thập dữ liệu cá nhân trái phép, tấn công mạng, gián điệp mạng; Bổ sung hành vi vi phạm bí mật thương mại, khai thác thủy sản trái phép (IUU), đưa người di cư trái phép, phổ biến và tài trợ vũ khí hủy diệt hàng loạt, tài trợ khủng bố.
Dự thảo đề xuất bổ sung cơ sở xử lý hành vi tận diệt động vật bằng hóa chất/kích điện, gây ô nhiễm tiếng ồn/độ rung/mùi; Vi phạm trong định giá, kiểm toán, đấu giá và sử dụng trái phép quỹ bảo hiểm xã hội.
Đồng thời, dự thảo cũng hoàn thiện trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Trong khi Bộ luật Hình sự hiện hành chỉ quy định pháp nhân chịu trách nhiệm hình sự với 33 tội (chủ yếu môi trường và kinh tế) thì Dự thảo đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với các hành vi vi phạm có tần suất cao như vi phạm thuế, lao động, tài chính, bảo hiểm, đất đai, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, và cho vay lãi nặng.
