Luật Hộ tịch năm 2026 được ban hành không chỉ nhằm sửa đổi, hoàn thiện các quy định về đăng ký, quản lý hộ tịch, mà còn thể hiện bước chuyển căn bản trong tư duy quản lý hành chính nhà nước, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy dữ liệu làm nền tảng quản trị và lấy chuyển đổi số làm động lực đổi mới phương thức quản lý.
Luật Hộ tịch năm 2026 đã tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ.
Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh, so với Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều đổi mới căn bản cả về tư duy lập pháp, mô hình quản lý và phương thức tổ chức thực hiện.
Thứ nhất, Luật Hộ tịch năm 2026 phân quyền triệt để, gắn với nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở, thẩm quyền đăng ký tất cả sự kiện, thông tin hộ tịch trong nước được giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã. Người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ Ủy ban nhân dân cấp xã nào, mà không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.
Thứ hai, Cơ sở dữ liệu hộ tịch được xác định là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.
Thứ ba, Luật quy định đẩy mạnh số hóa dữ liệu hộ tịch và xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định nguyên tắc “người dân chỉ cung cấp thông tin một lần”, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, thay vì yêu cầu người dân cung cấp nhiều loại giấy tờ như trước đây.
Thứ tư, chuyển từ phương thức “quản lý thụ động” sang “phục vụ chủ động”, với các quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Thứ năm, Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân, giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, với việc bổ sung nhiều quy định mới như đăng ký hộ tịch đối với người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh đã được giải quyết ở nước ngoài đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam; bổ sung quy định về giám sát việc giám hộ; hoàn thiện quy định về thay đổi thông tin hộ tịch...
Để bảo đảm việc triển khai Luật Hộ tịch được thống nhất, không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, Luật đã quy định các nội dung chuyển tiếp phù hợp đối với giấy tờ hộ tịch, dữ liệu hộ tịch và các thủ tục đang được giải quyết trước thời điểm Luật có hiệu lực thi hành.
Theo đó, các giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ trước ngày Luật có hiệu lực thì tiếp tục có giá trị sử dụng, các trường hợp đã tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa giải quyết xong thì được tiếp tục thực hiện theo quy định. Đồng thời, phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, Luật giao Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về thể chế, hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực và kinh phí để tổ chúc thi hành hiệu quả, đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn nhằm bảo đảm các quy định mới của Luật được triển khai đồng bộ, thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
