Phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền Thành phố
Tại buổi họp báo, liên quan đến một số nội dung mới tại Luật Thủ đô 2026, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, Luật gồm 9 Chương, 36 Điều, tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Luật sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện một số quy định tại Luật Thủ đô 2024 như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô; giải thích các thuật ngữ bảo đảm rõ ràng, áp dụng thống nhất, trong đó có các thuật ngữ mới như “không gian tầm thấp”, “không gian tầm cao”;
Quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô; giao HĐND Thành phố có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn; sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc.
Luật sửa đổi các quy định theo hướng phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền Thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong các lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố, như tổ chức, bộ máy; thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, trong đó có việc áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô.
Đồng thời, Luật bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền (Điều 4) nhằm bảo đảm việc phân quyền được thống nhất, thông suốt và hiệu quả; gắn phân quyền với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình; bảo đảm an ninh, quốc phòng, kinh tế và phát triển bền vũng, bảo vệ quyền con con người và bản sắc văn hóa.
Thành phố Hà Nội được ban hành VBQPPL quy định biện pháp đặc thù
Đặc biệt, Luật bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Điều 8) của chính quyền Thành phố Hà Nội.
Theo đó, Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) Thành phố được ban hành văn bản để điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đã được quy định tại văn bản của cơ quan cấp trên nhằm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương, bảo đảm yêu cầu cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, không làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ, điều kiện, yêu cầu hoặc kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính; đồng thời, Thành phố được ban hành VBQPPL quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ. Việc ban hành các văn bản này phải tuân thủ trình tự, thủ tục chặt chẽ; đồng thời bảo đảm cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình theo quy định.
Bên cạnh đó, Luật còn bổ sung quy định về thí điểm cơ chế, chính sách (Điều 9) nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới. Theo đó, việc quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định được áp dụng tại Thành phố. Trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND Thành phố ban hành nghị quyết để thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách cụ thể.
Luật quy định một số nội dung và phân quyền cho chính quyền Thành phố chủ động ban hành các quy định nhằm huy động nguồn lực phát triển Thủ đô trên các lĩnh vực quản lý, sử dụng nguồn tài chính, ngân sách; thẩm quyền về đầu tư; quản lý, sử dụng, khai thác tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng; quản lý, bảo vệ, 4 sử dụng tài nguyên; thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực; thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, phát triển doanh nghiệp; phát triển khu kinh tế tự do, thương mại tự do và loại hình kinh tế mới...
Luật quy định các cơ chế vượt trội về liên kết và phát triển vùng theo hướng xác định Hà Nội giữ vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng và động lực phát triển của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và cả nước.
Đồng thời, Luật quy định cơ chế thúc đẩy liên kết, phát triển vùng trên cơ sở đồng thuận, công khai, minh bạch và phù hợp với hệ thống quy hoạch; bổ sung cơ chế đầu tư, quản lý các dự án liên kết vùng theo hướng tăng cường phối hợp liên tỉnh, xác định rõ cơ quan chủ quản, ưu tiên bố trí nguồn lực từ ngân sách trung ương và địa phương, thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô để hỗ trợ đầu tư hạ tầng và xử lý các vấn đề liên vùng.
Không chỉ có vậy, Luật còn quy định các cơ chế về trách nhiệm kiểm tra, thanh tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình của chính quyền Thành phố.
Cùng với đó, Luật quy định chính quyền Thành phố có trách nhiệm chủ động nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trước nhân dân và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, nhất là trong các lĩnh vực trọng yếu như quản lý, sử dụng đất đai, triển khai dự án đầu tư, quản lý ngân sách, tài sản công và giải quyết thủ tục hành chính; các vấn đề lớn có tác động sâu rộng đến lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Luật bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm; đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật và các văn bản liên quan trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại...
