Theo Tờ trình Dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), việc hoàn thiện quy định về hình phạt nhằm thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội; tạo điều kiện để người phạm tội được tiếp tục lao động, cống hiến cho xã hội.
Liên quan đến chính sách trên, cơ quan soạn thảo đưa ra 2 giải pháp: Giải pháp 1: Hoàn thiện quy định của BLHS về hình phạt;
Giải pháp 2: Giữ nguyên hiện trạng của pháp luật hiện hành (không hoàn thiện quy định của BLHS về hình phạt).
Về giải pháp 1 (hoàn thiện quy định của BLHS về hình phạt), đối với hình phạt tử hình, Bộ Công an cho rằng cần tiếp tục thu hẹp phạm vi 10 tội danh còn áp dụng hình phạt tử hình trong BLHS hiện hành, chỉ giữ lại hình phạt tử hình đối với các tội danh có tính chất “tội ác nghiêm trọng”, xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người để phù hợp với xu hướng quốc tế, phù hợp với quy định của Công ước Liên hợp quốc về quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là thành viên; phù hợp với tình hình, diễn biến tội phạm và tình hình kinh tế, xã hội của Việt Nam.
Bên cạnh đó, tiến hành sửa đổi quy định tại khoản 1 Điều 60 BLHS theo hướng nếu hết thời hiệu thi hành án đối với người bị kết án tử hình thì hình phạt tử hình chuyển thành tù chung thân để giải quyết vướng mắc trong thực tiễn thi hành án tử hình, bảo đảm tính chặt chẽ, logic của BLHS.
Về hình phạt tiền, cơ quan soạn thảo đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền đối với một số tội danh để phù hợp với quan điểm của Đảng về tăng cường hình phạt tiền tại Nghị quyết số 49-NQ/TW.
Việc nâng mức phạt tiền nhằm bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe của hình phạt, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, có tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người của người dân ở thời điểm hiện tại so với thời điểm năm 2009 và năm 2015…
Bên cạnh đó, bổ sung quy định về quyết định hình phạt là hình phạt tiền thay vì hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, nếu người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Theo Bộ Công an, nếu lựa chọn giải pháp 1 thì sẽ hoàn thiện quy định của BLHS về hình phạt nhằm thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội; tạo điều kiện để người phạm tội được tiếp tục lao động, cống hiến cho xã hội, đảm bảo tính nhân đạo và thông lệ quốc tế.
Do đó, Bộ Công an đề nghị lựa chọn giải pháp 1 hoàn thiện quy định của BLHS về hình phạt nhằm giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do hoặc tử hình ở một số hướng, đồng thời tăng sức nặng của chế tài phạt tiền, quản lý tại cộng đồng và cơ chế lượng hình gắn với khắc phục hậu quả…
