Đây là các vấn đề được các chuyên gia “mổ xẻ” tại Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” sáng 6/4. Hội thảo do Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức.
Thách thức lớn nhất là chuyển hóa chính sách thành lợi ích
Chia sẻ tại Hội thảo, TS. Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân đã trải qua quá trình thay đổi nhận thức sâu sắc, từ chỗ còn nhiều rào cản đến việc được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Theo ông, Nghị quyết 68 đặt ra yêu cầu cải cách toàn diện và mạnh mẽ hơn, trong đó trọng tâm là đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật; xóa bỏ rào cản hành chính, cơ chế “xin – cho” và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Đáng chú ý, định hướng chính sách cũng nhấn mạnh việc ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế trong xử lý các quan hệ kinh tế; đồng thời xây dựng cơ chế đặc thù để xử lý các dự án tồn đọng kéo dài và bảo đảm nghĩa vụ thanh toán của khu vực công.
Tuy nhiên, theo ông Hiếu, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách, mà ở khả năng triển khai hiệu quả trong thực tiễn, qua đó tạo môi trường kinh doanh thực sự thuận lợi và minh bạch cho khu vực kinh tế tư nhân.
“Chúng ta không thể nhìn vào số lượng văn bản để tự mãn. Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để mỗi thay đổi trong luật pháp phải chuyển hóa thành lợi ích kinh tế cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Chất lượng thể chế sẽ được đo lường bằng sự hài lòng và sự tăng trưởng của chính các bạn” – ông nói.
Cùng với đó, vị chuyên gia cũng chỉ ra các thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp. “Chúng ta cần thẳng thắn với nhau: Khi môi trường kinh doanh trở nên minh bạch và thông thoáng hơn, đó cũng là lúc áp lực đào thải trở nên khắc nghiệt hơn bao giờ hết” – TS Phan Đức Hiếu nói.
Theo ông, trước đây, các quy định phức tạp vô tình trở thành "lá chắn" bảo vệ các doanh nghiệp đã yên vị trên thị trường. Giờ đây, khi rào cản hành chính bị gỡ bỏ, bất kỳ doanh nghiệp mới nào với trí tuệ và công nghệ tốt đều có thể vào cuộc và cạnh tranh sòng phẳng với bạn ngay ngày hôm sau.
Cùng với đó là áp lực cạnh tranh đa chiều. Theo đó, đối thủ không còn chỉ là những doanh nghiệp "quen mặt". Đó là những đơn vị mới với tư duy quản trị tinh gọn, nguồn lực linh hoạt và cách làm sáng tạo. Nếu không tự nâng cấp năng lực quản trị, doanh nghiệp sẽ bị bỏ lại phía sau ngay trên chính sân nhà của mình” – ông nói.
Đa dạng nguồn vốn cho kinh tế tư nhân
Đối với bài toán nguồn lực cho khu vực tư nhân, các đại biểu chỉ ra thực trạng nền kinh tế vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng. Điều này khiến doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất và đổi mới công nghệ.
Do đó, cần chú trọng vai trò của thị trường chứng khoán, tín dụng ngân hàng, công ty chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các kênh tài chính khác trong việc cung cấp nguồn vốn trung – dài hạn cho doanh nghiệp.
Đối với thị trường chứng khoán, bà Lê Thị Việt Nga – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ thị trường vốn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tiếp cận các kênh huy động vốn minh bạch, dài hạn và phù hợp hơn với nhu cầu mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Theo bà Nga, thị trường chứng khoán đã khẳng định vai trò là kênh huy động vốn quan trọng cho doanh nghiệp (không bao gồm trái phiếu Chính phủ). Năm 2025, quy mô thị trường tăng mạnh lên 744.480 tỷ đồng, tăng 42% so với năm 2024.
Thời gian qua, Chính phủ và Bộ Tài chính đã triển khai quyết liệt nhiều giải pháp để nâng tầm thị trường, bao gồm: Hoàn thiện hành lang pháp lý, hiện đại hóa công nghệ (đưa Hệ thống KRX chính thức vận hành từ đầu tháng 5/2025); nâng hạng thị trường; tăng cường năng lực quản trị doanh nghiệp…
Liên quan đến khu vực kinh tế tư nhân, bà Nga nhấn mạnh đây là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán đóng vai trò là bệ đỡ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, đồng thời nâng cao chất lượng quản trị theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.
Định hướng thời gian tới, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tập trung vào 4 trụ cột: Phát triển ổn định, an toàn, lành mạnh, hiệu quả, bền vững và hội nhập; Thúc đẩy hoạt động chào bán cổ phiếu, trái phiếu ra công chúng gắn với niêm yết; Đa dạng hóa sản phẩm tài chính; và nâng cao tính minh bạch, hướng tới phát triển bền vững.
Cần nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp
Ở góc độ dài hạn, các chuyên gia chỉ ra rằng năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khiêm tốn.
Theo các số liệu được nêu, chỉ khoảng 5.000 doanh nghiệp trong tổng số hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động tham gia chuỗi cung ứng, trong đó số doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia là rất hạn chế. Giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu cũng ở mức thấp, trong khi chi phí logistics vẫn ở mức cao so với thế giới.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các tiêu chuẩn ESG ngày càng trở nên phổ biến, doanh nghiệp tư nhân được khuyến nghị cần nhanh chóng nâng cấp năng lực quản trị, đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới không còn nằm ở số lượng lao động, mà ở khả năng thích ứng, học hỏi và làm chủ công nghệ.
