Chuyển từ bị động sang chủ động
Trước đây, công tác quản lý người nước ngoài chủ yếu dựa vào khai báo tạm trú và kiểm tra hành chính định kỳ. Tuy nhiên, với đặc thù địa bàn có nhiều căn hộ dịch vụ, homestay, khách thuê ngắn hạn qua các nền tảng trực tuyến, phương thức này bộc lộ nhiều hạn chế. Trao đổi với phóng viên, Thượng úy Lê Đức Nghĩa - cán bộ Tổ An ninh Công an phường Tây Hồ, người trực tiếp tham mưu xây dựng mô hình, chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất trước đây là tính biến động rất nhanh của người nước ngoài trên địa bàn. Có những trường hợp hôm nay ở địa chỉ này, ngày mai đã chuyển sang địa điểm khác. Nếu chỉ quản lý bằng hồ sơ giấy hoặc kiểm tra thủ công thì không thể theo kịp”. Từ thực tế đó, mô hình “Ba nhất” được xây dựng với trọng tâm là chủ động nắm tình hình ngay từ cơ sở. Công an phường Tây Hồ không còn chờ thông tin từ khai báo mà trực tiếp thiết lập kênh liên lạc với chủ cơ sở lưu trú, Ban quản lý tòa nhà, tổ dân phố để cập nhật thường xuyên biến động cư trú.
Dù mang lại hiệu quả rõ rệt, quá trình triển khai mô hình cũng đặt ra nhiều tình huống thực tế phức tạp. Một trong những khó khăn điển hình là việc quản lý các trường hợp thuê nhà qua nền tảng trực tuyến. “Có trường hợp khách chỉ ở 1 - 2 đêm, chủ nhà không trực tiếp gặp mà giao dịch qua mạng, dẫn đến việc không nắm được đầy đủ thông tin để khai báo, có trường hợp khách chủ động đưa thông tin giả về nhân thân thì chủ cơ sở lưu trú cũng không nắm được. Đây là lỗ hổng dễ bị lợi dụng nếu không kiểm soát chặt” - Thượng úy Lê Đức Nghĩa chia sẻ. Không chỉ vậy, một bộ phận cơ sở lưu trú nhỏ lẻ, hộ kinh doanh cá thể chỉ quan tâm đến lợi nhuận, chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm trong việc khai báo tạm trú. Việc khai báo chậm, sai thông tin hoặc mang tính đối phó vẫn còn xảy ra. Một tình huống khác là sự khác biệt về nhận thức pháp luật của người nước ngoài. “Nhiều người không hiểu rõ quy định của Việt Nam, hoặc cho rằng trách nhiệm khai báo thuộc hoàn toàn về chủ cơ sở lưu trú. Khi phát hiện vi phạm, việc giải thích, hướng dẫn đôi khi mất nhiều thời gian do rào cản ngôn ngữ, văn hóa” - Thượng úy Lê Đức Nghĩa cho biết.
Để xử lý vấn đề này, cán bộ, chiến sĩ Công an phường Tây Hồ không chỉ làm tốt nghiệp vụ mà còn phải linh hoạt trong tuyên truyền, sử dụng các ứng dụng hỗ trợ dịch thuật, thậm chí chuẩn bị sẵn các tài liệu hướng dẫn bằng nhiều ngôn ngữ.
Bài toán phối hợp - yếu tố quyết định hiệu quả
Theo đánh giá từ thực tiễn, hiệu quả của mô hình phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp của các lực lượng và cá nhân liên quan. Thượng úy Lê Đức Nghĩa nhấn mạnh: “Nếu chỉ lực lượng Công an làm thì không thể quản lý hết. Vai trò của tổ dân phố, Ban quản lý tòa nhà và chủ cơ sở lưu trú là rất quan trọng. Những nơi phối hợp tốt thì thông tin được cập nhật nhanh, chính xác, còn nơi nào thiếu phối hợp thì dễ phát sinh sai sót”. Từ đó, Công an phường Tây Hồ đã tăng cường công tác tuyên truyền, ký cam kết với các cơ sở lưu trú, đồng thời thiết lập cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên, kịp thời. Công an phường đã thành lập 2 nhóm Zalo độc lập. Nhóm thứ nhất là nhóm phối hợp giữa Công an phường và Ban Quản lý các toà nhà chung cư trên địa bàn. Nhóm này tập trung trao đổi các nội dung liên quan đến tình hình người Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại các tòa chung cư. Công tác phối hợp quản lý cư trú, bảo đảm an ninh, trật tự và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình quản lý người nước ngoài ở tại chung cư. Nhóm Zalo thứ hai là nhóm phối hợp giữa Công an phường và các chủ cơ sở lưu trú như khách sạn, nhà nghỉ, homestay, căn hộ dịch vụ. Nhóm này tập trung hướng dẫn, nhắc nhở và trao đổi các nội dung liên quan đến việc khai báo tạm trú cho người nước ngoài, chấp hành các quy định của pháp luật về cư trú và xử lý các vướng mắc trong quá trình kinh doanh lưu trú. Việc tách riêng 2 nhóm nhằm bảo đảm nội dung trao đổi đúng đối tượng, đúng tính chất hoạt động, tránh chồng chéo thông tin và giúp Công an phường cũng như các cơ sở lưu trú tiếp cận thông tin một cách dễ hiểu, thiết thực, phù hợp với loại hình kinh doanh, cho thuê của mình.
Hiệu quả bước đầu và hướng đi lâu dài sau thời gian triển khai mô hình “Quản lý người nước ngoài Ba nhất” đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Công tác nắm tình hình được thực hiện sát hơn, việc phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời hơn, giảm thiểu nguy cơ phát sinh các vấn đề phức tạp về an ninh trật tự. Đặc biệt, việc số hóa dữ liệu không chỉ giúp giảm tải công việc mà còn tạo nền tảng để xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, đồng bộ trong tương lai. Trong thời gian tới, Công an phường Tây Hồ xác định tiếp tục hoàn thiện mô hình theo hướng nâng cao chất lượng dữ liệu, mở rộng tích hợp công nghệ, đồng thời tăng cường đào tạo cán bộ về kỹ năng số và ngoại ngữ. “Chúng tôi xác định đây là mô hình lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện từng bước. Mục tiêu không chỉ là quản lý chặt chẽ mà còn tạo môi trường thuận lợi, an toàn cho người nước ngoài sinh sống, làm việc trên địa bàn” - Thượng úy Lê Đức Nghĩa khẳng định.
Có thể thấy, trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, mô hình “Quản lý người nước ngoài Ba nhất - Thông minh nhất, chủ động nhất, số hóa nhất” là hướng đi phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, đồng thời giữ vững an ninh trật tự ngay từ cơ sở.
