Nhiều tháng gần đây, xuất khẩu gạo gặp nhiều thách thức do nhiều yếu tố. Xung đột địa chính trị tại Trung Đông đã tác động mạnh đến chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu, trong đó có ngành hàng lúa gạo và buộc không ít nông dân tại Việt Nam, Thái Lan, Philippines hay Indonesia phải cân nhắc giảm đầu tư đầu vào hoặc điều chỉnh kế hoạch gieo trồng.
Bên cạnh đó, khí hậu cực đoan, chi phí đầu vào tăng, sự gián đoạn của logistics đã tác động trực tiếp lên giá gạo châu Á, trong đó có Việt Nam. Giá gạo trắng Thái Lan có thời điểm tăng gần 10% chỉ trong một tuần của tháng 4/2026; giá gạo 5% tấm của Việt Nam cũng tăng từ 6 - 8%.
Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, chỉ số gạo trắng Oryza (WRI) kết thúc tuần thứ 2 tháng 5/2026 ở mức 406 USD/tấn, tăng 16 USD/tấn so với tháng trước nhưng vẫn thấp hơn 40 USD/tấn so với cùng kỳ năm ngoái.
Diễn biến này phản ánh bức tranh thị trường xuất khẩu gạo đang có sự đan xen giữa áp lực ngắn hạn và kỳ vọng phục hồi trong trung hạn.
Theo các chuyên gia, ngành gạo Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển đổi mạnh mẽ từ xuất khẩu số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo Việt Nam đạt hơn 3,3 triệu tấn với kim ngạch khoảng 1,57 tỷ USD, giảm cả lượng và giá trị so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, từ quý II-2026, nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường đang có dấu hiệu phục hồi trở lại khi lo ngại thiếu hụt nguồn cung gia tăng.
Các chuyên gia nhận định đây là giai đoạn thuận lợi để gạo Việt Nam tái định vị thương hiệu, nhất là ở phân khúc chất lượng cao và phát thải thấp, xu hướng đang được nhiều thị trường ưu tiên.
Đáng chú ý, sau một năm kể từ lô hàng đầu tiên hơn 400 tấn xuất khẩu sang Nhật Bản, đến nay đã có khoảng 70.000 tấn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được đưa ra thị trường quốc tế. Điều này cho thấy các dòng sản phẩm gạo chất lượng cao, thân thiện môi trường của Việt Nam đang từng bước tạo được chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu gạo hướng tới sự bền vững thay vì chạy theo sản lượng. Theo đó, duy trì khối lượng xuất khẩu từ 7-7,5 triệu tấn, nhưng phấn đấu đạt kim ngạch cao từ 4,5-5 tỷ USD. Ngành ưu tiên phân khúc gạo chất lượng cao để nâng cao giá trị.
