Các ý kiến được bàn luận sôi nổi tại hội thảo "Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới" do Bộ GDĐT phối hợp cùng báo Tiền Phong và các cơ sở giáo dục đại học tổ chức.
Cô Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội chia sẻ, hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay vẫn nghiêng về thi cử, chọn ra một nhóm học sinh giỏi theo cùng một khuôn mẫu, trong khi nhiều dạng tài năng khác như nghệ thuật, lãnh đạo, sáng tạo chưa được nhận diện đầy đủ. Học sinh bị cuốn vào các kỳ thi, chạy theo huy chương, dẫn đến giỏi giải bài nhưng hạn chế trong tư duy độc lập và khả năng xử lý vấn đề thực tế.
Một điểm nghẽn khác là sự thiếu liên thông trong lộ trình phát triển. Không ít học sinh rất xuất sắc ở bậc THPT, nhưng khi lên đại học lại không phát huy được năng lực do thiếu định hướng dài hạn và sự dẫn dắt liên tục. Chương trình đào tạo vẫn mang tính đại trà, chưa có lộ trình riêng cho các trường hợp đặc biệt. Bên cạnh đó là rào cản tâm lý: môi trường giáo dục chưa khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận sai, khiến nhiều học sinh e dè, không dám bộc lộ hết khả năng.
Theo bà Trần Thùy Dương- Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam, khái niệm nhân tài trong nhà trường đang dịch chuyển rõ rệt: từ học sinh thuần túy giỏi môn học sang thế hệ có năng lực đa dạng, được nhìn nhận và nuôi dưỡng theo nhiều hướng khác nhau.
Tại Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, cách nhìn về nhân tài đang thay đổi theo nhịp phát triển của thời đại. Theo bà Trần Thùy Dương, điều quan trọng là thầy cô đã nhìn học sinh bằng “lăng kính mới” – không còn một chuẩn mực duy nhất, mà là sự ghi nhận đa dạng năng lực. Nhờ đó, mỗi học sinh đều có cơ hội được xem là “tài năng” theo cách riêng.
Một điểm nhấn khác trong hành trình nuôi dưỡng nhân tài là hệ sinh thái câu lạc bộ. Đây là nơi học sinh được “cháy” với đam mê, phát triển năng lực mà không bị áp lực điểm số chi phối. Với nhiều thế hệ học sinh, chính hoạt động ngoại khóa mới là dấu ấn sâu đậm nhất khi nhắc về mái trường.
Tuy nhiên, để nuôi dưỡng những “hạt giống tốt”, nhà trường cần nhiều hơn đội ngũ giáo viên giỏi. Cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm STEM, đang trở thành yếu tố then chốt trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ.
Nói về "điểm nghẽn" trong việc phát hiện và "ươm mầm" sinh viên tài năng ở bậc đại học hiện nay, PGS. TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc đại học Bách Khoa Hà Nội cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở tốc độ thay đổi của công nghệ, đặc biệt là AI, đang vượt xa nhịp điều chỉnh của hệ thống đào tạo. Nhà trường xác định hai khâu then chốt cần tập trung là đảm bảo chất lượng đầu vào và đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo. Nếu đầu vào không đủ tốt, rất khó triển khai các chương trình tài năng có chiều sâu; ngược lại, nếu chương trình không cập nhật kịp, sinh viên giỏi cũng khó phát huy hết năng lực.
Để giải quyết bài toán này, Đại học Bách khoa Hà Nội triển khai đồng thời nhiều giải pháp. Về đội ngũ, giai đoạn 2020–2025 đã thu hút được 13 giảng viên tài năng, chủ yếu là người Việt Nam ở nước ngoài. Giai đoạn 2025–2030, đề án Hust-Talent tiếp tục mở rộng, không giới hạn quốc tịch, với cơ chế đãi ngộ và lộ trình phát triển rõ ràng nhằm giữ chân và phát huy năng lực giảng viên.
Về đào tạo, các chương trình tài năng được tổ chức với quy mô nhỏ, mỗi lớp khoảng 25–30 sinh viên, tuyển chọn qua các kênh như xét tuyển tài năng, thi đánh giá tư duy. Phần lớn sinh viên là học sinh giỏi quốc gia hoặc đến từ các trường chuyên, đảm bảo nền tảng học thuật vững.
Song song, nhà trường đẩy mạnh cá thể hóa lộ trình học tập thông qua việc gắn đào tạo với nghiên cứu và thực tiễn. Sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án trong phòng thí nghiệm, hợp tác doanh nghiệp, giải quyết các bài toán thực tế của sản xuất và xã hội. Hệ thống phòng thí nghiệm được đầu tư như một điều kiện cốt lõi.
Trong kỷ nguyên số, sinh viên tài năng cũng thay đổi cách học, liên tục cập nhật công nghệ mới. Điều này tạo áp lực buộc nhà trường phải liên tục điều chỉnh chương trình, phương pháp giảng dạy để không tụt lại phía sau trong việc nuôi dưỡng nhân tài.
