Ngày 7/4, Tọa đàm "Quy hoạch Thành phố Hà Nội - tầm nhìn 100 năm từ góc tiếp cận an ninh phi truyền thống" do Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội) tổ chức đã thu hút nhiều ý kiến chuyên gia tập trung đề xuất những định hướng chiến lược cho quy hoạch Hà Nội 100 năm.
Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống cho biết, Quy hoạch thành phố Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được HĐND TP Hà Nội thông qua đã xác định 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Bản quy hoạch này tới đây sẽ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm nhấn mạnh, Tổng Bí thư Tô Lâm từng nêu ra 5 vấn đề của Hà Nội không chỉ giải quyết trước mắt mà phải tính toán lâu dài: Quá tải đô thị; Ùn tắc giao thông đô thị; Ô nhiễm môi trường đô thị; Ngập lụt đô thị; An toàn thực phẩm. Theo đó, các vấn đề này cần được xem xét dưới góc độ "An ninh và Phát triển".
Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng "Thủ đô xanh, văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc" là slogan của Hà Nội. Quy hoạch Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm là khát vọng của cả dân tộc. Với tầm nhìn phát triển như vậy, chúng ta đã có bản Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội thông qua. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề chưa đề cập đến một cách đầy đủ, trong đó có an ninh phi truyền thống.
An ninh phi truyền thống đối với đô thị, đặc biệt đối với Hà Nội, trước tiên là vấn đề ngập lụt đô thị, giao thông đô thị, môi trường đô thị… Ngập úng, mưa lụt, ảnh hưởng rất lớn đối với Thủ đô Hà Nội, không chỉ đến giao thông mà còn đến môi trường, dịch bệnh.
Bên cạnh đó là vấn đề giao thông tại Hà Nội. Hiện nay, dân số Hà Nội gần 10 triệu nhưng có hơn 1,5 triệu ô tô, 8 triệu xe máy, chưa kể đến vùng bên ngoài vào Hà Nội. Chúng ta hy vọng có khoảng 1.000 km đường metro và dự kiến đến năm 2035 có khoảng 400 km đường metro, nhưng hiện nay mới có 40 km. Trong sự phát triển đó, Hà Nội dự kiến có khoảng 20 triệu dân, nếu quy hoạch hệ thống giao thông không tốt sẽ không bao giờ giải quyết được vấn đề giao thông nội tại của Hà Nội.
TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam đánh giá dự thảo Quy hoạch của TP. Hà Nội lần này là một trong những bước tiến mang tính lịch sử là sự thay đổi tư duy đối với sông Hồng. Quy hoạch đã chính thức xác định sông Hồng là trục cảnh quan trung tâm, biểu tượng phát triển của Thủ đô. Cùng với không gian trên cao, quy hoạch không gian ngầm cũng là một điểm sáng.
Tuy nhiên, ông cho rằng cần đưa vào bản quy hoạch tầm nhìn 100 năm các vấn đề về "An ninh phi truyền thống" (bao gồm an ninh mạng, biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, an toàn không gian ngầm...).
Thực tế hiện nay, tư duy quy hoạch vẫn chủ yếu tập trung vào an ninh trật tự, an ninh quốc phòng truyền thống, trong khi an ninh phi truyền thống chưa được cụ thể hóa sâu sắc trên các bản vẽ hay phân khu quy hoạch. Điều này đòi hỏi các viện nghiên cứu, các chuyên gia phải có cách tiếp cận mới để biến khái niệm này thành các giải pháp thiết kế đô thị cụ thể.
TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm kiến nghị bổ sung các vấn đề và giải pháp liên quan đến an ninh phi truyền thống trong Quy hoạch cũng như Luật Thủ đô (sửa đổi), từ đó có các chính sách, nghị quyết cụ thể trình cơ quan có thẩm quyền ban hành.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông cần phải đặc biệt chú trọng. Cần thông tin minh bạch, rộng rãi trên các nền tảng thông tin đại chúng để người dân hiểu rõ thế nào là mô hình đô thị đa cực, thế nào là an ninh phi truyền thống. Chỉ khi có sự thấu hiểu và đồng thuận của xã hội, các bản quy hoạch tầm nhìn thế kỷ mới có thể thực sự đi vào cuộc sống.
GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh cho rằng hệ thống hạ tầng ngầm của Hà Nội hiện tiềm ẩn nhiều rủi ro do chồng chéo và thiếu quy hoạch đồng bộ. Trong quy hoạch Hà Nội chưa nói nhiều, chưa chi tiết về không gian tầng ngầm, đặc biệt là vấn đề cốt nền (cốt 00).
Theo GS.TS. Hoàng Đình Phi, có 5 hệ thống ngầm đặc biệt quan trọng gồm: Thoát lũ, xử lý nước thải, cấp nước, cấp điện và thông tin liên lạc. Đây đều là các hệ thống thiết yếu nhưng đang tồn tại nhiều nguy cơ.
Theo ông, nếu không nghiên cứu sâu các giải pháp kiến trúc kỹ thuật hạ tầng và kinh nghiệm quốc tế trong việc quy hoạch đô thị, đặc biệt là hệ thống gom nước thải theo độ dốc của địa hình... thì việc thu gom, điều chuyển và xử lý triệt để nước thải của Hà Nội sẽ rất khó khăn và tốn kém hàng tỷ USD.
Nếu không tính toán tích hợp các hệ thống kỹ thuật ngầm thì việc xây dựng, vận hành và sửa chữa các hệ thống ngầm này cũng sẽ rất tốn kém.
Cũng theo GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hà Nội được định vị là Thủ đô sinh thái đa dạng. Do đó, không nên di dời toàn bộ các trường đại học mà cần giữ lại những trường có bề dày lịch sử để duy trì sức sống cho nội đô.
Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Yêm, các ý kiến tại Hội thảo hôm nay sẽ được báo cáo tới lãnh đạo cấp cao để xem xét. Đồng thời, cần huy động các cơ quan, viện nghiên cứu, trường đại học cùng tham gia nghiên cứu các vấn đề an ninh phi truyền thống, hướng tới mục tiêu phát triển Thủ đô: Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Sáng tạo – Hạnh phúc.
