NSND Quốc Hưng ra mắt MV “Đất nước hôm nay” chào mừng Đại hội Đảng lần thứ XIV

Không chỉ là một MV ca nhạc thông thường, “Đất nước hôm nay” có độ dài hơn 8 phút, được xây dựng như một bản “đại tự sự” về hành trình hình thành, đấu tranh, dựng xây và hướng tới tương lai của đất nước trong nhịp sống đương đại. Ra mắt đúng dịp chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, MV được NSND Quốc Hưng, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung cùng êkíp thực hiện như một chỉnh thể nghệ thuật nghiêm cẩn, kết hợp âm nhạc – giọng hát – hình ảnh theo tư duy trường ca – đại hợp xướng thế tục hiện đại, hướng tới việc khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm công dân bằng cảm xúc lắng đọng.

Bản trường ca về tình yêu đất nước

Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung chia sẻ, trước khi viết một tác phẩm lớn như vậy, với anh cảm xúc thôi là chưa đủ. Anh phải dành thời gian tìm hiểu, nghiên cứu, đọc tài liệu và tìm cách chuyển tải ngôn ngữ sao cho mọi người đều dễ nghe, dễ hiểu. Trước đây, anh từng viết về chủ đề Hà Nội, A50, A80… nhưng đều là tác phẩm đơn, thường viết “một màu”, một mô-típ giai điệu. Với “Đất nước hôm nay”, điều anh đau đáu là làm sao chuyển tải được nội dung đất nước theo chiều lịch sử, vừa hiện đại vừa đồng đại, nên anh tham khảo cách thức sáng tác trường ca, hợp xướng, rồi bắt tay vào viết từng phần.

Anh cũng hình dung tác phẩm như một cái cây, có khởi nguồn từ bộ rễ rồi đến thân, lá, hoa. Âm nhạc vì thế cũng là cách kể câu chuyện về đất nước hôm nay từ chiều dài lịch sử: với lịch sử thì kể bằng màu sắc âm thanh gì, cái gì mở ra, cái gì phát triển. Từ ý tưởng đó, tác phẩm hình thành 6 chương, tham khảo để có màu sắc hành khúc rồi trở về sử thi.

Với nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung, khó nhất đầu tiên là nội dung và phần lời. Chỉ một câu thôi nhưng phải khái quát được bản sắc, đặc điểm của con người Việt Nam trong tác phẩm: cần cù, chịu khó, nhẫn nại, sống với lòng biết ơn… Anh phải tìm cách biến những trừu tượng, triết lý thành ngôn ngữ đời thường để đưa vào tác phẩm, nên việc viết khá cầu kỳ.

Một trong những điều nhạc sĩ tâm đắc nhất khi viết “Đất nước hôm nay” là việc khắc họa “căn tính dân tộc Việt”, hình thành từ nền văn minh lúa nước, từ mối quan hệ cộng sinh giữa con người với đất, nước và cộng đồng, tạo nên sự sống bền bỉ, chậm rãi nhưng lâu dài. Từ căn tính ấy nảy sinh những phẩm chất xuyên suốt lịch sử dân tộc: sự cần cù, kiên nhẫn, khả năng chịu đựng, thích nghi và niềm tin vào tích lũy dài hạn, vào tinh thần “chúng ta” hơn là cái “tôi” cá nhân.

Bản thảo ban đầu của “Đất nước hôm nay” dài hơn 15 phút, gần gấp đôi phiên bản hoàn chỉnh. Nhờ sự đóng góp của NSND Quốc Hưng, NSND Phạm Ngọc Khôi và bạn bè, tác phẩm được tinh chỉnh, cắt giản đi gần một nửa. Nhạc sĩ thừa nhận quá trình đó khiến anh rất nuối tiếc, nhưng cần thiết để tác phẩm cô đọng và dễ tiếp cận hơn.

Cuộc gặp gỡ giữa âm nhạc và thời cuộc

NSND Quốc Hưng cho biết anh nhận lời thể hiện “Đất nước hôm nay” trước hết xuất phát từ sự tin cậy và gắn bó nghề nghiệp lâu năm với nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung. Tính đến nay, anh đã sản xuất cho Thành Trung 3 album.

Cách đây gần một năm, khi hai anh em trò chuyện, Thành Trung nói muốn viết một tác phẩm về đất nước trong bối cảnh cả nước hướng tới Đại hội Đảng lần thứ XIV. NSND Quốc Hưng thẳng thắn cho rằng viết tổ khúc, trường ca về đất nước rất khó, không đơn thuần, đòi hỏi thay đổi tiết tấu, nhịp phách, cấu trúc âm nhạc, đan xen các bè… Sau đó, Thành Trung gửi cho anh một bản nhạc rất dài, khiến anh nghĩ nhạc sĩ phối khí sẽ “lo phết”, còn nghệ sĩ thể hiện để thuộc giai điệu và lời tác phẩm dài như vậy cũng không dễ.

Theo NSND Quốc Hưng, âm nhạc của Nguyễn Thành Trung vừa có chất trữ tình, vừa mang màu sắc anh hùng ca, hành khúc, sử thi… nhưng điều đó không bất ngờ vì âm nhạc của Thành Trung vốn đa dạng. Với MV lần này, khi nhạc sĩ đưa ra kết cấu, ê-kíp trao đổi nhiều, cùng nhạc sĩ phối khí Dương Đức Thụy bàn cách xử lý để mỗi chương, mỗi đoạn đều có hơi thở riêng. NSND Quốc Hưng cũng cho biết trong số nhiều bản phối tham gia các album, bản phối khiến anh ưng ý nhất là của nhạc sĩ Đức Thụy.

NSND Quốc Hưng đánh giá điểm khác biệt lớn của “Đất nước hôm nay” so với nhiều tác phẩm chính luận, sử thi anh từng thể hiện nằm ở tư duy cấu trúc và ngôn ngữ âm nhạc. Sau khi trao đổi cùng nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung và NSND Phạm Ngọc Khôi, ê-kíp thống nhất rút gọn tác phẩm xuống khoảng 8 phút 15 giây, độ dài phù hợp để giữ sức nặng tư tưởng mà vẫn đảm bảo khả năng tiếp nhận. Anh chia sẻ, cắt đi những phần tâm huyết là điều tiếc, nhưng nếu quá dài thì khó ai nghe trọn vẹn, kể cả người biểu diễn. Anh cũng nói vui với nhạc sĩ: với thời lượng này, ai xem hết đã là thành công lớn.

Về lựa chọn ca sĩ Thu Hằng và đưa học trò tham gia MV, NSND Quốc Hưng cho biết anh từng hát với nhiều nghệ sĩ nữ như Lan Anh, Tân Nhàn, Anh Thơ, Phương Nga… Lần này anh mời Thu Hằng – một giảng viên trẻ của Khoa Thanh nhạc, thời gian gần đây nổi lên tốt, kỹ thuật hơi thở truyền đạt cho học sinh hiệu quả. Hai thầy trò thu với nhau nhẹ nhàng để giọng hòa quyện, “không dùng kỹ thuật gì cả”, và Thu Hằng cũng vậy.

Chia sẻ cảm xúc khi thể hiện, NSND Quốc Hưng nói “Đất nước hôm nay” như một dòng chảy lịch sử kể lại bằng âm nhạc, từ khi hình thành bằng máu và nước mắt, qua những năm tháng cha ông kiên cường chống ngoại xâm, đến giai đoạn đổi mới, xây dựng và học tập để vươn lên mạnh mẽ như hôm nay. Với anh, âm nhạc trong tác phẩm không còn là sự thể hiện cá nhân, mà là một hình thức cống hiến. Việc MV ra mắt đúng dịp chào mừng Đại hội Đảng lần thứ XIV khiến cảm xúc ấy trọn vẹn hơn, như một cuộc gặp gỡ rất đẹp giữa âm nhạc và thời cuộc, nơi tiếng hát được đặt trong bối cảnh lớn lao của dân tộc.

Đảm nhận vai trò hòa âm phối khí cho tác phẩm, nhạc sĩ Dương Đức Thụy cho biết trước đó anh từng sản xuất 2 album CD cho Nguyễn Thành Trung nên phần nào hiểu con người và âm nhạc của bạn. Khi nhận bản nhạc, anh cũng “giật mình” vì độ dài của tác phẩm. Sau đó ê-kíp tinh chỉnh lại, phần dạo ít đi, tính toán nội dung gắn kết, chuyển điệu, chuyển giọng cho hiệu quả. Nam nhạc sĩ bày tỏ sự trân trọng vì trong thời buổi này những tác phẩm lớn như vậy cực kỳ hiếm và đáng quý, cần nhiều nhạc sĩ viết ra những tác phẩm như thế.

Về hình ảnh, đạo diễn Anh Quân chọn xây dựng MV bằng ngôn ngữ thị giác giản dị, tiết chế nhưng giàu hiệu quả. Anh cho biết đây là một MV rất khác với những sản phẩm từng làm, lần đầu thực hiện một MV trường ca, quy mô rộng, nhiều thông điệp, nhiều bối cảnh quay, lại áp lực thời gian. MV được thực hiện trong thời gian gấp để kịp phát hành chào mừng Đại hội Đảng, nên áp lực tiến độ rất lớn; trong quá trình quay và hậu kỳ, cả ê-kíp gần như làm việc liên tục khoảng 20 tiếng mỗi ngày.

MV sử dụng nhiều tư liệu lịch sử, tư liệu chiến tranh và hình ảnh từ A80, đòi hỏi sự chính xác cao trong lựa chọn và xử lý. Theo đạo diễn, việc kết hợp tư liệu với hình ảnh quay mới không nhằm minh họa trực diện mà tạo mạch cảm xúc liền mạch, nơi quá khứ và hiện tại song hành. Thách thức là làm sao để tư liệu không khô cứng mà hòa vào nhịp cảm xúc của âm nhạc. Với một MV có nhiều tư liệu cần độ chính xác cao, khâu kiểm duyệt rất quan trọng; ê-kíp xem đi xem lại, trao đổi kỹ lưỡng, chắt lọc vì nội dung bài hát quá sâu rộng trong khi thời lượng chỉ hơn 8 phút.

Đạo diễn Anh Quân bày tỏ điều khiến anh hứng khởi nhất chính là cơ hội được nhìn lại, củng cố và hiểu sâu hơn về lịch sử và hành trình phát triển đất nước, đồng thời được khai thác vẻ đẹp thiên nhiên, con người ba miền Bắc – Trung – Nam, những hình ảnh tạo nhiều cảm xúc và động lực sáng tạo.