Đối đầu căng thẳng không mang lại lợi ích cho ai
Quan hệ giữa Cuba và Mỹ là một trong những mối quan hệ căng thẳng kéo dài bậc nhất của thế giới hiện đại dù hai nước gần gũi về khoảng cách địa lý. Từ đối đầu căng thẳng thời Chiến tranh Lạnh cho đến những nỗ lực làm “tan băng” ngắn ngủi đã cho thấy rõ rằng, đối đầu không bao giờ là giải pháp giải quyết bất đồng, trong khi đối thoại luôn mở ra cơ hội. Chính vì vậy, nhận định rằng “đối thoại là con đường đúng đắn để giải quyết căng thẳng quan hệ Cuba - Mỹ” không chỉ mang tính thời sự mà còn có cơ sở sâu sắc từ thực tiễn lịch sử và nhu cầu phát triển của cả hai quốc gia.
Trước hết, cần khẳng định rằng đối thoại là công cụ hiệu quả nhất để giảm căng thẳng và xây dựng lòng tin. Phát biểu ngày 22-4, Bí thư thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Chủ tịch nước Cuba Miguel Díaz-Canel một lần nữa nhấn mạnh thiện chí của La Habana trong việc thiết lập kênh trao đổi với Washington. Ông khẳng định Cuba không mong muốn đối đầu mà hướng tới một mối quan hệ láng giềng văn minh, dựa trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau và bình đẳng. Đây không phải là lập trường nhất thời mà là định hướng xuyên suốt của Cuba trong nhiều năm qua.
Thực tế cho thấy, bất kỳ khi nào hai bên chủ động đối thoại, căng thẳng đều có dấu hiệu hạ nhiệt. Các cuộc tiếp xúc gần đây giữa đại diện hai nước, cũng như những tuyên bố mang tính xây dựng, đã tạo ra không gian để hai bên hiểu rõ hơn về lợi ích và quan điểm của nhau. Đối thoại không chỉ giúp Cuba và Mỹ “giải mã” những hiểu lầm mà còn mở đường cho hợp tác trong các lĩnh vực thiết thực như di cư, an ninh, chống buôn bán ma túy hay y tế. Trong bối cảnh thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, việc hai quốc gia láng giềng duy trì trạng thái đối đầu kéo dài là điều không có lợi cho bất kỳ bên nào.
Nhìn lại lịch sử, có thể thấy rằng chính sự thiếu vắng đối thoại đã khiến quan hệ Cuba - Mỹ rơi vào vòng xoáy đối đầu căng thẳng kéo dài. Cách đây hơn 60 năm, ngay sau cuộc cách mạng do lãnh tụ Fidel Castro lãnh đạo lật đổ chế độ độc tài Fulgencio Batista vào ngày 1-1-1959 và đặc biệt là sau chiến thắng Hiron của cách mạng Cuba (9-4-1961) và đất nước Caribe này tuyên bố đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, Mỹ đã bắt đầu thực hiện chính sách cấm vận và ngày càng siết chặt cuộc bao vây kinh tế thương mại và tài chính chống Cuba.
Suốt hơn 60 năm qua, chính sách cấm vận của Mỹ đã gây ra những hậu quả nặng nề đối với nền kinh tế Cuba. Những con số thiệt hại lên tới hàng trăm tỷ USD không chỉ phản ánh tổn thất vật chất mà còn cho thấy sự kìm hãm đối với sự phát triển của một quốc gia. Trong hơn 6 thập niên qua, lệnh cấm vận của Mỹ gây thiệt hại cho Cuba khoảng hơn 164 tỷ USD, một trong những lệnh cấm vận hà khắc và kéo dài nhất trong lịch sử. Chỉ tính riêng từ tháng 3-2024 đến tháng 2-2025, thiệt hại do các biện pháp cấm vận đã lên tới 7,56 tỷ USD, tăng khoảng 49% so với năm trước đó, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Người dân Cuba phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu, thực phẩm và thuốc men - những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. Rõ ràng, đối đầu và trừng phạt không thể là giải pháp cho quan hệ Mỹ - Cuba, bởi chúng không giải quyết được gốc rễ của bất đồng mà chỉ làm gia tăng khó khăn cho người dân.
Đối thoại để mở ra chương mới quan hệ Cuba - Mỹ
Tuy nhiên, lịch sử cũng chứng minh rằng khi đối thoại được khơi thông, quan hệ Cuba - Mỹ có thể đạt được những bước tiến đáng kể. Dưới thời Tổng thống Barack Obama, hai nước đã có bước ngoặt quan trọng với việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào năm 2015. Chuyến thăm lịch sử của ông Obama tới Cuba năm 2016 không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn mở ra một giai đoạn hợp tác mới. Việc nới lỏng các hạn chế về đi lại và thương mại đã tạo điều kiện cho giao lưu nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế.
Dù sau đó chính quyền Donald Trump đảo ngược nhiều chính sách, tái áp đặt các biện pháp trừng phạt và làm quan hệ hai nước trở nên căng thẳng trở lại, nhưng “di sản đối thoại” vẫn cho thấy giá trị của nó. Những bước tiến trong quan hệ song phương dưới thời Tổng thống Barack Obama là minh chứng rõ ràng rằng khi hai bên lựa chọn đối thoại thay vì đối đầu, kết quả tích cực là hoàn toàn khả thi.
Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đối mặt với nhiều thách thức chung như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh phi truyền thống, việc Cuba và Mỹ hợp tác không chỉ mang lại lợi ích song phương mà còn đóng góp vào ổn định khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Những lĩnh vực như y tế - lĩnh vực mà Cuba có thế mạnh, hay công nghệ và đầu tư - những lĩnh vực Mỹ có lợi thế, hoàn toàn có thể trở thành điểm giao thoa lợi ích nếu hai bên thúc đẩy đối thoại.
Một yếu tố quan trọng khác là đối thoại tạo điều kiện để giải quyết các vấn đề nhạy cảm trên cơ sở tôn trọng chủ quyền và luật pháp quốc tế. Cuba nhiều lần nhấn mạnh rằng mọi cuộc đàm phán cần được tiến hành không kèm điều kiện tiên quyết, dựa trên nguyên tắc bình đẳng. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng một mối quan hệ bền vững, tránh tình trạng áp đặt hay can thiệp, những nguyên nhân chính dẫn đến căng thẳng trong quá khứ.
Tuy nhiên, để đối thoại thực sự phát huy hiệu quả, cần có những bước đi cụ thể từ phía Mỹ, đặc biệt là việc xem xét dỡ bỏ các lệnh cấm vận. Chính sách này không chỉ gây tổn hại cho Cuba mà còn hạn chế cơ hội hợp tác của chính doanh nghiệp và người dân Mỹ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc duy trì một chính sách cấm vận kéo dài hàng thập kỷ là điều khó có thể biện minh, nhất là khi cộng đồng quốc tế nhiều lần kêu gọi chấm dứt.
Việc nới lỏng hoặc dỡ bỏ cấm vận sẽ tạo ra cú hích quan trọng cho tiến trình đối thoại giữa Mỹ và Cuba. Nó không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân Cuba mà còn tạo môi trường thuận lợi để hai nước mở rộng hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư. Đồng thời, đây cũng là tín hiệu thiện chí từ phía Mỹ, góp phần củng cố lòng tin - yếu tố then chốt trong mọi mối quan hệ quốc tế.
Không thể phủ nhận rằng con đường đối thoại giữa Cuba và Mỹ vẫn còn nhiều thách thức. Sự khác biệt về hệ thống chính trị, lợi ích chiến lược và áp lực từ các yếu tố nội bộ khiến tiến trình này không thể diễn ra nhanh chóng. Tuy nhiên, chính vì những khác biệt đó mà đối thoại càng trở nên cần thiết. Không có đối thoại, mọi bất đồng sẽ tiếp tục bị khoét sâu; ngược lại, đối thoại mở ra cơ hội tìm kiếm điểm chung và quản lý khác biệt.
Thực tế quan hệ giữa Cuba - Mỹ cũng phản ánh một nguyên lý cơ bản của quan hệ quốc tế: đối thoại luôn là con đường hiệu quả nhất để giải quyết xung đột. Trong một thế giới ngày càng phức tạp, không quốc gia nào có thể tự cô lập hay giải quyết vấn đề bằng áp lực đơn phương. Hợp tác và đối thoại không chỉ là lựa chọn mà còn là yêu cầu tất yếu. Chính vì thế, những diễn biến gần đây mà nổi bật là phát biểu của Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel đã một lần nữa khẳng định rằng đối thoại là chìa khóa để tháo gỡ căng thẳng giữa Cuba và Mỹ. Lịch sử đã chứng minh đối đầu chỉ đưa tới căng thẳng, thậm chí xung đột, và chỉ có đối thoại mới mở ra cơ hội cho hòa bình và phát triển. Dù con đường phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng với thiện chí từ cả hai phía và sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, đối thoại hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho chương mới hòa bình, ổn định và cùng phát triển trong quan hệ Cuba - Mỹ.
