Bài học cốt lõi cho kỳ thi quy mô quốc gia
Thứ trưởng Thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, kỳ thi tốt nghiệp THPT là một trong những kỳ thi lớn nhất cả nước, với khoảng 1 triệu thí sinh tham dự, huy động hàng trăm nghìn cán bộ, giáo viên, lực lượng chức năng tham gia tổ chức. Chính vì vậy, mọi khâu đều phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, không để xảy ra sai sót dù là nhỏ nhất.
Từ thực tiễn nhiều năm tổ chức, Bộ GD-ĐT đã rút ra những bài học mang tính cốt lõi cho công tác điều hành kỳ thi, đó là sự chỉ đạo quyết liệt từ cấp ủy, chính quyền, sự phối hợp nhịp nhàng giữa các lực lượng và đặc biệt là công tác chuẩn bị phải được triển khai từ rất sớm. Khái niệm “chuẩn bị từ sớm, từ xa” không chỉ dừng ở việc ban hành văn bản hướng dẫn mà còn bao gồm việc tập huấn cán bộ, rà soát cơ sở vật chất, xây dựng phương án dự phòng cho mọi tình huống như thiên tai, mất điện, sự cố kỹ thuật hay các tình huống bất thường khác. Đáng chú ý, Bộ GD-ĐT cũng lưu ý năm 2026 dù có nhiều thuận lợi do hệ thống tổ chức đã ổn định theo chương trình giáo dục phổ thông mới, nhưng không vì thế mà các địa phương được phép chủ quan. Thực tế cho thấy, chỉ một sai sót nhỏ trong khâu coi thi hoặc chấm thi cũng có thể ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của thí sinh và uy tín của toàn bộ kỳ thi.
Một trong những nội dung được quan tâm nhất là những điều chỉnh trong tổ chức kỳ thi năm 2026. Theo đó, kỳ thi dự kiến sẽ được tổ chức sớm hơn khoảng 2 tuần so với thông lệ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng và giảm áp lực thời gian cho các địa phương. Bên cạnh yếu tố thời gian, Bộ GD-ĐT cũng đưa ra một số thay đổi mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa lớn về mặt công bằng. Điển hình là việc điều chỉnh cách tính điểm ưu tiên, chuyển từ căn cứ hộ khẩu thường trú sang căn cứ vào trường THPT nơi thí sinh theo học. Điều này được kỳ vọng sẽ phản ánh sát hơn điều kiện học tập thực tế của học sinh, hạn chế những bất cập phát sinh trong những năm trước. Ngoài ra, Bộ cũng mở rộng danh mục chứng chỉ ngoại ngữ được chấp nhận, bổ sung thêm một số ngôn ngữ như tiếng Nhật, tiếng Hàn, phù hợp với xu thế hội nhập và nhu cầu học tập đa dạng của học sinh. Trong công tác chấm thi, yêu cầu siết chặt quy trình tiếp tục được nhấn mạnh, đặc biệt đối với những bài thi có dấu hiệu bất thường hoặc nguy cơ điểm liệt. Việc tăng cường kiểm tra chéo, giám sát độc lập được coi là giải pháp quan trọng để đảm bảo tính khách quan.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, từ khâu đăng ký dự thi đến quản lý dữ liệu. Bộ GD-ĐT yêu cầu các địa phương tổ chức chạy thử hệ thống từ sớm, hạn chế tối đa rủi ro trong quá trình vận hành chính thức. Bên cạnh các điều chỉnh về kỹ thuật, vấn đề kỷ luật phòng thi tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm. Bộ GD-ĐT thẳng thắn chỉ ra trong các kỳ thi trước vẫn còn tồn tại những biểu hiện chủ quan, vi phạm quy chế, dù không phổ biến nhưng ảnh hưởng đến niềm tin xã hội. Do đó, năm 2026, yêu cầu đặt ra là nâng cao trách nhiệm cá nhân của từng cán bộ tham gia kỳ thi, từ cán bộ coi thi, giám sát đến lực lượng kiểm tra. Việc tập huấn không chỉ dừng ở phổ biến quy chế mà còn phải gắn với xử lý tình huống thực tế, nhằm đảm bảo mỗi người đều nắm vững nhiệm vụ của mình. Song song với đó, Bộ GD-ĐT cũng tiếp tục định hướng đổi mới dài hạn, trong đó có việc nghiên cứu tổ chức thi trên máy tính ở một số khâu hoặc một số môn thi trong tương lai. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện đại hóa kỳ thi, giảm áp lực tổ chức và tăng tính linh hoạt.
Về cấu trúc, kỳ thi vẫn giữ ổn định với 3 buổi thi gồm Toán, Ngữ văn và bài thi tự chọn. Nội dung đề thi chủ yếu nằm trong chương trình lớp 12, nhưng có sự phân hóa hợp lý để phục vụ đồng thời hai mục tiêu: xét tốt nghiệp và làm căn cứ tuyển sinh.
Các địa phương tăng cường chuyển đổi số
Là địa phương có số lượng thí sinh lớn thứ hai cả nước, Hà Nội xác định công tác chuẩn bị cho kỳ thi năm 2026 phải được triển khai sớm và đồng bộ. Ông Nguyễn Quang Tuấn - Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội cho biết, thành phố đã xây dựng kế hoạch chi tiết từ đầu năm học, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ thí sinh. Hệ thống đăng ký dự thi trực tuyến được nâng cấp nhằm đảm bảo tính ổn định và an toàn dữ liệu. Bên cạnh đó, Hà Nội cũng tăng cường rà soát cơ sở vật chất tại các điểm thi, nhất là hệ thống điện, phòng cháy chữa cháy, camera giám sát. Công tác phối hợp với công an, y tế, điện lực được triển khai chặt chẽ nhằm đảm bảo kỳ thi diễn ra trong điều kiện tốt nhất. Một điểm đáng chú ý là thành phố chú trọng công tác tập huấn cán bộ coi thi theo hướng thực chất, gắn với các tình huống cụ thể, qua đó nâng cao khả năng xử lý các tình huống phát sinh.
Tại TP.HCM, công tác chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 được triển khai với tinh thần linh hoạt, thích ứng với đặc thù đô thị lớn. Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết sẽ tiếp tục duy trì mô hình hỗ trợ thí sinh toàn diện, từ tư vấn tâm lý, hướng dẫn đăng ký dự thi đến hỗ trợ đi lại cho học sinh ở khu vực khó khăn. Đặc biệt, TP.HCM chú trọng việc giảm áp lực thi cử cho học sinh thông qua việc tăng cường ôn tập theo hướng hệ thống hóa kiến thức, không chạy theo học tủ, học lệch. Các trường THPT được yêu cầu xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp với từng nhóm học sinh.
Với quy mô nhỏ hơn, Đà Nẵng hướng tới tổ chức kỳ thi theo tinh thần gọn nhẹ nhưng hiệu quả, đảm bảo đúng quy chế và phù hợp với điều kiện thực tế. Sở GD-ĐT Đà Nẵng cho biết đã tiến hành rà soát toàn bộ các điểm thi, đảm bảo mỗi điểm thi đều đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất và an ninh. Công tác tập huấn cán bộ được triển khai kỹ lưỡng, đặc biệt chú trọng đến các quy định mới. Đà Nẵng cũng tăng cường công tác truyền thông, giúp học sinh và phụ huynh nắm rõ những thay đổi của kỳ thi, từ đó chủ động chuẩn bị. Việc phối hợp giữa các lực lượng như công an, y tế, thanh niên tình nguyện tiếp tục được duy trì, tạo nên môi trường thi an toàn, thân thiện.
Cảnh báo gian lận thi bằng trí tuệ nhân tạo
Đại diện Bộ Công an đã đưa ra cảnh báo đáng chú ý về xu hướng gian lận thi cử ngày càng tinh vi, đặc biệt gắn với sự phát triển nhanh của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Theo đó, các phần mềm AI hiện nay có khả năng giải đề nhanh, tạo đáp án gần như tức thời, thậm chí có thể “ngụy trang” dưới dạng các ứng dụng học tập thông thường. Nếu thí sinh tìm cách tiếp cận được thiết bị có kết nối mạng hoặc có sự hỗ trợ từ bên ngoài, việc sử dụng AI để gian lận là hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác giám sát, bởi hành vi gian lận không còn mang tính thủ công như trước. Cùng với đó, các thiết bị công nghệ cao ngày càng nhỏ gọn, khó phát hiện. Bộ Công an đặc biệt lưu ý đến các loại thiết bị như tai nghe siêu nhỏ, camera siêu nhỏ giấu trong cúc áo, bút viết, kính mắt, các loại thiết bị truyền - nhận tín hiệu không dây tinh vi… Những thiết bị này có thể kết nối với bên ngoài phòng thi để nhận lời giải từ xa, gây khó khăn cho lực lượng coi thi nếu không được trang bị kỹ năng và phương tiện phát hiện phù hợp.
Đại diện Bộ Công an cũng đánh giá hình thức tổ chức gian lận có xu hướng “có tổ chức” và chuyên nghiệp hơn. Không chỉ dừng ở cá nhân, một số trường hợp có thể hình thành đường dây hỗ trợ gian lận từ bên ngoài, sử dụng công nghệ để thu đề, giải đề và truyền đáp án vào phòng thi. Sự kết hợp giữa AI và thiết bị công nghệ cao khiến quy trình này diễn ra nhanh hơn, kín đáo hơn. Trước những nguy cơ đó, đại diện Bộ Công an đã đưa ra một số kiến nghị quan trọng như: Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thiết bị: siết chặt khâu kiểm tra trước khi vào phòng thi, đặc biệt với các vật dụng cá nhân; tập huấn nhận diện thiết bị gian lận cho cán bộ coi thi, thanh tra; đẩy mạnh tuyên truyền để thí sinh nhận thức rõ hậu quả pháp lý của hành vi gian lận. Đồng thời, Bộ Công an cũng nhấn mạnh cần chuẩn bị các phương án kỹ thuật để ngăn chặn việc sử dụng thiết bị thu - phát sóng trái phép trong khu vực thi, đảm bảo môi trường thi cử thực sự công bằng.
