Album "Thương câu dân ca" của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Khi dân ca "gặp gỡ" AI

Trong đời sống âm nhạc Việt Nam đương đại, nơi những thử nghiệm pha trộn thể loại, công nghệ và xu hướng quốc tế diễn ra ngày một sôi động, “Thương câu dân ca” xuất hiện như một lựa chọn đi ngược chiều, lặng lẽ, chậm rãi nhưng kiên định Album đầu tay của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long với phần thể hiện của ca sĩ Thanh Cường không chạy theo những cú bứt phá gây chú ý tức thời, cũng không cố tạo ra sự ồn ào. Thay vào đó, các ca khúc trong album mở ra một không gian âm nhạc nơi dân ca Bắc Bộ hiện diện tự nhiên, bình thản, mang hơi thở của đời sống hôm nay.

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long tâm sự, với anh thì "Thương câu dân ca" không phải nỗ lực phục dựng những gì đã cũ, càng không phải một cuộc “tìm về” đầy hoài niệm, mà là những ca khúc được viết ra từ tinh thần dân ca – nơi cốt lõi truyền thống vẫn nguyên vẹn, nhưng được cất lên bằng ngôn ngữ của hôm nay. Nguyễn Quang Long cho rằng dân ca không cần được đặt lên bệ thờ hay bao bọc bằng những mỹ từ trang trọng, mà cần được hát lên, được nghe và được sống cùng nhịp thở của con người đương đại, một cách tự nhiên như nó vốn từng tồn tại.

Album được nhạc sĩ Nguyễn Quang Long ra mắt ngay trước thềm Tết Nguyên đán, thời điểm mùa các lễ hội mùa xuân đang rục rịch bắt đầu, không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên. Sở dĩ vậy bởi hơi thở âm nhạc hiện đại nhưng vẫn giữ trọn hồn cốt dân gian ấy vốn rất phù hợp với không khí lễ hội truyền thống, nơi câu hát giao duyên từng gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân từ đời này sang đời khác. Nhưng không chỉ dừng lại ở mùa hội, "Thương câu dân ca" còn là những giai điệu dìu dặt, ngọt ngào dành cho tình yêu lứa đôi, vừa đủ tinh tế để vang lên trong những không gian riêng tư, thậm chí cả những lễ cưới mang tinh thần lãng mạn, thuần Việt.

Điểm đặc biệt của dự án là sự kết nối giữa truyền thống và kỷ nguyên số. Album được phát hành đồng thời với MV “Thương câu dân ca” – một sản phẩm hình ảnh được sáng tạo hoàn toàn bằng công nghệ AI, lấy cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ và không gian văn hóa Quan họ Bắc Ninh. Ở đó, tinh thần dân gian không bị “bảo tồn” trong trạng thái tĩnh, mà được kể lại bằng một ngôn ngữ thị giác mới, phù hợp với nhịp cảm thụ của khán giả đương đại.

"Thương câu dân ca" gồm 5 tác phẩm được nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác trong hơn một năm: "Ngẫu hứng còn duyên" (phát triển từ làn điệu Quan họ "Còn duyên"), "Tính chuyện trăm năm", "Thương câu dân ca", "Nghe tim mình rơi" và "Chị hai sao đứng đầu đình". 5 ca khúc như năm mảnh ghép tạo nên một bức tranh âm nhạc mang đậm tinh thần dân gian đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là chất liệu Quan họ Bắc Ninh nhưng không dừng lại ở sự tái hiện hay mô phỏng.

Trung tâm của album là không gian văn hóa Kinh Bắc với hệ thống thang âm, giai điệu, lối hát và mỹ cảm rất riêng. Tuy nhiên, thay vì phục dựng nguyên bản các làn điệu cổ, Nguyễn Quang Long chọn con đường khó hơn, đó là viết mới trên tinh thần dân ca. Ở đây, dân ca không còn là ký ức cần được “đánh thức”, mà là một thực thể đang sống, có khả năng tiếp nhận những suy tư, cảm xúc của con người hôm nay. Những khúc hát giao duyên xưa hiện lên trong album với ca từ mang tính chiêm nghiệm, hòa âm phối khí tiết chế, sự pha trộn vừa đủ với world music và một tinh thần thẩm mỹ đương đại rõ nét.

Xuyên suốt album, quan điểm sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long được thể hiện nhất quán: gìn giữ di sản không đồng nghĩa với việc "đóng băng" di sản. Trong album, người nghe có thể nhận ra những phảng phất của các làn điệu Quan họ như: Giã bạn, Ngồi tựa mạn thuyền, Gọi đò...với những nét luyến láy đặc trưng được chắt lọc, tinh giản; đặc biệt là việc khai thác trực tiếp lối "Lảy Kiều" một hình thức ngâm xướng cổ truyền nhưng được đặt trong một không gian âm nhạc mới, trẻ trung và gần gũi.

Đồng hành cùng nhạc sĩ Nguyễn Quang Long trong vai trò Giám đốc âm nhạc là NSƯT Nguyễn Quang Hưng – một trong những nhạc sĩ, nghệ sĩ hòa âm phối khí hàng đầu cho các tác phẩm mang màu sắc truyền thống. Hơn một năm làm việc liên tục giữa hai nhạc sĩ đã tạo nên những bản hòa âm giàu chiều sâu nhưng không phô trương. Album còn có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ tên tuổi: NSND Thanh Hoài – “di sản sống” của nghệ thuật ngâm thơ, người góp giọng trong một trường đoạn "Lảy Kiều" ở ca khúc "Tính chuyện trăm năm"; NSƯT Vân Mai với tiếng đàn tranh cá tính; nghệ sĩ sáo Hải An, nghệ sĩ đàn nhị Duy Thông; và chính NSƯT Nguyễn Quang Hưng với tiếng đàn bầu, đàn nguyệt, tạo nên một tổng thể âm thanh giàu bản sắc nhưng không nặng tính trình diễn.

Đạo diễn hình ảnh Xuân Mạnh AI cho biết, đây là lần đầu anh thử nghiệm một cách làm mới mà bản thân đặc biệt yêu thích: lấy chất liệu dân gian, dân ca làm “gốc”, rồi kể lại bằng ngôn ngữ hình ảnh hiện đại thông qua AI animation. Với yêu cầu khai thác tranh dân gian Đông Hồ và hình ảnh Quan họ Bắc Ninh, anh lựa chọn phong cách hình ảnh mang hơi hướng Đông Hồ làm chủ đạo, chú trọng giữ sự mộc mạc, tính biểu tượng, bố cục và không khí truyền thống. Tuy nhiên, MV không được phục dựng theo lối nguyên bản mà được kết hợp thêm nét vẽ, nhịp chuyển động và bảng màu hiện đại vốn là những yếu tố AI hỗ trợ hiệu quả nhằm tạo nên một lớp hình ảnh mới, mềm mại và giàu hiệu ứng hơn.

Toàn bộ 5 ca khúc được thể hiện bởi ca sĩ Thanh Cường từng giành giải "Giọng hát hay Hà Nội". Chia sẻ về việc lấy "AnhHi" gắn liền với nghệ danh mới, Thanh Cường bộc bạch, anh vốn không sinh ra ở vùng quê Kinh Bắc, nên gọi là "liền anh" hay "anh hai" Quan họ thì cũng không đúng lắm, sau đó anh và êkip nghĩ đến ý tưởng thay chữ "hai" thành "Hi" (nghĩa tiếng Anh là câu chào nhưng đọc phiên âm tiếng Việt cũng giống với "anh hai", cũng là cách thể hiện mong muốn đưa dân ca Quan họ đến gần hơn với giới trẻ.

Ở góc nhìn của người biểu diễn, "AnhHi" Thanh Cường chia sẻ đây không chỉ là một album, mà là một lựa chọn mang tính dấn thân, khi anh quyết định rẽ sang con đường âm nhạc mang âm hưởng dân gian trong bối cảnh nhiều nghệ sĩ trẻ đang tiệm cận những xu hướng hiện đại, toàn cầu hơn. Thanh Cường tin rằng, càng ở trong một đời sống phát triển nhanh và nhiều biến động, con người càng có nhu cầu tìm về những giá trị nền tảng mang tính bản sắc. Và khi dân ca được kể lại bằng một ngôn ngữ mới, đủ gần gũi, đủ tinh tế, nó sẽ không bị cảm nhận như “cũ”, mà ngược lại, sẽ tìm được khán giả của chính thời đại mình.

Với "Thương câu dân ca", nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và ca sĩ "AnhHi" Thanh Cường không đặt tham vọng tạo ra một trào lưu. Điều họ mong muốn giản dị hơn: mở ra một gợi ý rằng dân ca không chỉ cần được gìn giữ trong ký ức, mà hoàn toàn có thể tiếp tục sống, tiếp tục được sáng tạo và có chỗ đứng tự nhiên trong đời sống âm nhạc Việt Nam hôm nay. Một lời mời nhẹ nhàng, nhưng đủ bền bỉ, để dân ca tiếp tục vang lên, không phải như quá khứ, mà như hiện tại đang sống.