Ngày 2-6, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025. Theo VCCI, năm 2025 ghi dấu một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và hệ thống thể chế Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng GDP ấn tượng, đạt khoảng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Động lực quan trọng cho kết quả này đến từ các nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân.
Một trong những điểm nhấn lớn của báo cáo năm nay là sự bứt phá trong hoạt động xây dựng pháp luật. Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024 và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước.
Tính gộp giai đoạn 2024 và 2025, tổng cộng đã có 120 đạo luật được ban hành, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước đó cộng lại.
Tốc độ soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể: khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày, riêng nhiều luật khởi động trong năm 2025 chỉ mất hơn 4 tháng, thậm chí có dự án luật được hoàn thiện trong chưa đầy 2 tháng.
Báo cáo ghi nhận quy trình xây dựng pháp luật mới đã giúp các chính sách tháo gỡ khó khăn và các cơ chế đột phá được chuyển tải nhanh hơn vào thực tiễn. Một xu hướng tích cực khác là các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc, "khung", trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định ở cấp dưới luật, qua đó tăng tính linh hoạt trong điều hành.
Bên cạnh kết quả đáng ghi nhận này, báo cáo cũng gợi mở dư địa cải cách tiếp theo, đó là cân bằng giữa tốc độ và chất lượng chính sách, đồng thời mở rộng hơn nữa không gian tham vấn, phản biện của các đối tượng chịu tác động, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, nhằm bảo đảm tính ổn định, khả thi của hệ thống văn bản hướng dẫn.
Theo báo cáo của VCCI, doanh nghiệp ghi nhận chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính. Các nỗ lực cải cách của Chính phủ đã mang lại kết quả định lượng rõ rệt khi có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục.
Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá rất tích cực về sự chuyển dịch sang môi trường điện tử: 89,69% doanh nghiệp nhận định thủ tục trực tuyến dễ dàng thực hiện, 89,34%ghi nhận tiết kiệm thời gian và 91,18% khẳng định tiết kiệm chi phí so với cách làm truyền thống.
Tính liên thông giữa các cơ quan cũng có bước tiến lớn khi hơn 80% doanh nghiệp cho biết không cần đi lại nhiều lần hay liên hệ nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một thủ tục.
Tuy vậy, báo cáo cũng chỉ ra dư địa để cải cách đi vào chiều sâu hơn nữa: tiếp tục giảm thực chất nghĩa vụ tuân thủ thay vì chỉ điều chỉnh hình thức; hoàn thiện liên thông dữ liệu giữa các ngành để doanh nghiệp không phải nộp song song bản giấy và bản điện tử; nâng cấp hạ tầng để hạn chế sự cố hệ thống; và chuẩn hóa hành vi thực thi của cán bộ cơ sở.
Bên cạnh đó, vẫn còn 38,18% doanh nghiệp cho biết phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép, và 24,04% doanh nghiệp phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh trong năm 2025 do gặp vướng mắc về thủ tục giấy phép, cho thấy tính minh bạch ở khâu thực thi cơ sở là nhóm vấn đề cần ưu tiên xử lý trong giai đoạn tới.
Một nội dung quan trọng khác của báo cáo là bức tranh về việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý trong hoạt động đầu tư kinh doanh. Từ kết quả rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, phân loại và xử lý với tinh thần lắng nghe, cầu thị chưa từng có.
Trong đó, khoảng 38%(tương đương 787 phản ánh) được công nhận là vướng mắc thực sự cần xử lý, các phản ánh còn lại được trả lời, giải thích minh bạch trên cổng thông tin điện tử.
Báo cáo cho rằng quá trình này đã giúp thu hẹp dần khoảng cách giữa "logic pháp lý" và "logic thực tiễn", đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận chính sách gần hơn với trải nghiệm vận hành thực tế của doanh nghiệp.
Phân tích 787 vướng mắc được công nhận, báo cáo nhận diện ba nhóm rào cản chính: 42% là các quy định thiếu rõ ràng, có nhiều cách hiểu hoặc thiếu tính khả thi; 36% là các quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết hoặc chưa theo kịp các mô hình kinh doanh mới và hoạt động đổi mới sáng tạo; 22% xuất phát từ sự chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật.
Đáng chú ý, phần lớn vướng mắc lại nằm ở cấp luật (323 vướng mắc) và nghị định (277 vướng mắc), tức là ngay ở tầng cao nhất của hệ thống pháp luật, cho thấy dư địa cải cách thể chế trong giai đoạn tới là rất rộng mở.
Điểm mới đáng chú ý của báo cáo năm nay là lần đầu tiên đề cập đến vấn đề "kinh tế tầm thấp", một xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh công nghệ số, logistics thông minh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng.
Báo cáo nhận định đây có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng của nền kinh tế Việt Nam. Để khai phá lĩnh vực này, Việt Nam cần sớm xây dựng các khung khổ pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, thử nghiệm công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh mới.
