Dư vị ngày xưa
Khi nồi cơm điện, bếp điện, bếp từ còn chưa xuất hiện và được sử dụng rộng rãi như bây giờ thì nhà nào cũng phải nấu cơm bằng bếp củi, bếp rơm. Nhưng củi, rơm thường khiến lửa không đều, lúc thì cháy đùng đùng, lúc chỉ âm ỉ đỏ. Thế nên người nấu phải ngồi canh cho đến khi cơm sôi và cạn nước, sau đó hạ lửa nhỏ để cơm chủ yếu chín bằng hơi. Chính lúc này cơm cháy bắt đầu hình thành.
Dưới đáy nồi, hạt gạo chuyển sang màu vàng, giòn và thơm. Khi cơm chín, chỉ cần dùng đũa cả nạy nhẹ, lớp cơm cháy sẽ bong ra thành từng mảng tròn theo khuôn nồi. Cơm cháy là thứ rất tốn gạo. Cho nên ngày đó nấu cơm sao cho cháy càng mỏng thì nồi cơm càng ngon. Nhà đông con, cháy dày là coi như bữa đó bố mẹ nhường phần cơm cho con, còn mình phải ăn cháy. Cũng có nhiều người đến giờ không thích ăn cháy là vì thế.
Khi đất nước đổi mới, kinh tế phát triển, đồ điện tử tràn vào Việt Nam kéo theo sự xuất hiện của nồi cơm điện. Cái hay của nồi cơm điện là chỉ việc vo gạo, đổ nước vừa đủ, cắm điện, bật nút và để đó, đến giờ là tự chín, không cần phải vất cả canh lửa, dập bớt củi. Mấy chục năm qua đi, người thành phố giờ đây nấu cơm bằng nồi cơm điện, cũng ít dần nhà dùng bếp gas mà phần nhiều chuyển sang bếp từ, cơm cháy vì thế mà vắng bóng trong mâm cơm nhà. Nhưng rồi, cái dư vị của ký ức đôi khi khiến người ta nhớ về quá khứ để hoài niệm.
Món ăn “triệu view” trên sàn thương mại điện tử
Cơm cháy bây giờ có thể mua ở nhiều. Nó làm bằng máy, chiên dầu và có thêm ruốc… nhưng rồi vị cơm cháy nồi gang bếp củi ngày xưa rất khó lặp lại.
Ngày nay, từ miếng cơm cháy nồi gang giản dị, người ta đã biến tấu thành rất nhiều món ăn vặt hiện đại. Điểm chung vẫn là vị giòn rụm của gạo chiên hoặc nướng, nhưng được thêm nhiều loại sốt và topping hấp dẫn, hợp khẩu vị giới trẻ.
Nổi bật nhất phải kể đến “Cơm cháy chà bông”. Miếng cơm cháy được chiên giòn, phủ chà bông (ruốc) bên trên, rưới nước mắm tỏi ớt hoặc mỡ hành. Món này có vị giòn rụm của cơm cháy, mặn vị của ruốc, ngọt béo của mỡ hành và nước sốt. Món này thường được đóng túi bán online hoặc làm quà vặt.
Ngoài cơm cháy chà bông ra còn có “Cơm cháy mắm hành”. Miếng cơm cháy được rưới nước mắm sệt pha tỏi ớt, đường và hành phi. Đặc điểm là vị đậm đà, cay nhẹ, hành phi giòn thơm, ăn rất “hao miệng”, dễ nghiện. Đây là kiểu cơm cháy rất phổ biến ở các quán ăn vặt vỉa hè.
Cơm cháy khô gà cũng là món ăn cần được liệt kê. Món này nổi lên vài năm gần đây, cơm cháy được phủ khô gà lá chanh xé sợi, rưới sốt cay. Cơm cháy phô mai là món ăn được “tây hóa”, nghĩa là cơm cháy được phủ bột phô mai hoặc sốt phô mai tan chảy với vị béo thơm, hơi mặn ngậy. Rất phổ biến ở các quán ăn vặt kiểu Hàn Quốc, Đài Loan.
Cơm cháy rong biển là món lấy cảm hứng từ snack Hàn Quốc và Nhật Bản. Miếng cơm cháy được rắc rong biển sấy, thêm vừng rang, ăn đỡ ngấy hơn loại có sốt. Nổi tiếng nhất đó chính là cơm cháy kho quẹt - một biến tấu mang hơi hướng ẩm thực Nam bộ. Miếng cơm cháy được chấm hoặc rưới kho quẹt (gồm mắm, tiêu, tóp mỡ, tôm khô, hành tỏi, ớt), ăn rất “đã miệng”.
Ngày trước, cơm cháy không phải là món ăn được làm ra một cách có chủ ý. Nó chỉ đơn giản là phần cơm dưới đáy nồi sau khi nấu bằng bếp củi, bếp than thậm chí là bếp đun lá. Ăn miếng cơm cháy khi ấy không cần cầu kỳ, có nhà chấm nước mắm, có nhà quệt chút mỡ nước hay tóp mỡ là tuyệt ngon rồi. Nó không phải cao lương mỹ vị nhưng lại là thứ gợi nhớ sâu nhất về bữa cơm gia đình, về căn bếp ấm trong những chiều quê.
Thời gian trôi qua, bếp củi dần vắng bóng. Nồi gang đã được thay bằng nồi cơm điện, những lớp cơm cháy tự nhiên cũng ít dần đi. Nhưng thay vì biến mất, cơm cháy lại bước sang một hành trình mới: Trở thành món ăn vặt. Sự bùng nổ của mạng xã hội và thương mại điện tử càng khiến món ăn dân dã này “lên đời”. Thế nhưng, với nhiều người, những gói “cơm cháy chà bông” bán khắp nơi vẫn khó thay thế được ký ức về miếng cháy nồi gang ngày cũ. Bởi khi ấy, cơm cháy không chỉ là món ăn. Nó là một phần của bữa cơm gia đình, của căn bếp có làn khói nhẹ bay lên trong bảng lảng ánh chiều tà, của những đứa trẻ ngồi quanh chờ mẹ cạy miếng cháy cuối nồi.
