Lệnh ngừng bắn được gia hạn chỉ vài giờ trước khi thỏa thuận hết hạn, để “cho phép hai nước tiếp tục đàm phán hòa bình”. Động thái này đảo ngược lời đe dọa tấn công mới được ông Trump đưa ra trước đó cùng ngày. Giới phân tích đánh giá có 3 kịch bản chính có thể xảy ra tiếp theo.
Kịch bản 1: Đàm phán kéo dài nhưng mong manh - xác suất cao nhất
Trong kịch bản này, Mỹ và Iran duy trì ngừng bắn trong khi Pakistan tiếp tục làm trung gian. Tổng thống Trump nói ông đồng ý yêu cầu của Pakistan “hoãn tấn công Iran cho tới khi lãnh đạo nước này đưa ra đề xuất thống nhất”. Hải quân Mỹ vẫn phong tỏa cảng Iran, điều Tehran coi là “hành động chiến tranh”.
Theo các nhà phân tích, kịch bản này có xác suất xảy ra cao nhất. Bởi cả hai bên đều kiệt quệ sau hơn 7 tuần chiến tranh khiến “hàng nghìn người chết và làm chao đảo kinh tế toàn cầu”. Cùng với đó, giá dầu toàn cầu đã tăng vọt do gián đoạn eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 20% dầu và LNG thế giới. Sức ép kinh tế buộc các bên phải đàm phán. Pakistan cũng đang thúc đẩy ngoại giao và ông Trump tuyên bố sẽ gia hạn ngừng bắn “cho tới khi đề xuất của Iran được nộp và thảo luận xong”.
Tuy nhiên, cũng có rủi ro khi Iran phủ nhận đã xin gia hạn và đe dọa “phá phong tỏa của Mỹ bằng vũ lực”. Cố vấn Chủ tịch Quốc hội Iran gọi tuyên bố của ông Trump là “mánh khóe để câu giờ cho đòn đánh bất ngờ”. Niềm tin giữa hai bên gần như bằng 0.
Kịch bản 2: Ngừng bắn sụp đổ, xung đột tái bùng phát
Trong trường hợp đàm phán bế tắc. Một sự cố trên biển hoặc tính toán sai khiến Mỹ hoặc Israel nối lại không kích. Iran trả đũa vào căn cứ Mỹ, eo Hormuz lại bị đe dọa.
Yếu tố kích hoạt cho kịch bản này là Mỹ vẫn duy trì phong tỏa cảng Iran. Và Tehran coi đây là “hành động quân sự đang diễn ra”. Trong khi đó, Israel chưa lên tiếng có tuân thủ việc gia hạn ngừng bắn hay không. Nếu Israel đơn phương tấn công, Mỹ sẽ bị kéo vào. Ngoài ra, ông Trump từng “nhiều lần đe dọa ném bom nhà máy điện ở Iran” và việc ông “lùi bước vào phút chót” lần này không đảm bảo sẽ lặp lại.
Nếu tình hình diễn biến theo chiều hướng này, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng. Các nước Thái Bình Dương vốn phụ thuộc 8-11% GDP vào nhập khẩu nhiên liệu sẽ chịu hậu quả nặng nề. Tăng trưởng khu vực 2026 có thể giảm gần 1 điểm phần trăm xuống 3,4%.
Kịch bản 3: “Đóng băng xung đột”
Trong trường hợp thỏa thuận ngừng bắn được gia hạn liên tục nhưng không có thỏa thuận cuối cùng, Mỹ giữ phong tỏa, Iran không nhượng bộ hạt nhân. Hai bên ở trạng thái đối đầu cường độ thấp, không chiến tranh, không hòa bình.
Yếu tố ủng hộ cho kịch bản này là ông Trump cần tránh chiến tranh trước mùa bầu cử nhưng cũng không muốn bị coi là nhượng bộ. Và việc gia hạn vô thời hạn cho phép ông “câu giờ”.
Thêm nữa là Iran muốn dỡ phong tỏa nhưng không chịu từ bỏ chương trình hạt nhân. Thế bế tắc có thể kéo dài nhiều tháng như thỏa thuận hạt nhân JCPOA 2015-2018.
Các nước trung gian như Pakistan, Trung Quốc muốn ổn định tình hình để tránh cú sốc năng lượng. Trung Quốc tuyên bố “sẵn sàng liên lạc với các bên để bảo vệ an ninh năng lượng toàn cầu”.
Trạng thái “đóng băng” này nếu xảy ra sẽ khiến khu vực bất ổn kéo dài. Các nước nhỏ tiếp tục chịu giá nhiên liệu tăng 70%, và nhiểu hệ lụy kinh tế xã hội khác.
Kịch bản đàm phán kéo dài hiện được cho là khả dĩ nhất, nhưng rất mong manh. Chỉ cần một tính toán sai của Israel, Mỹ hoặc Iran là ngừng bắn có thể sụp đổ. Trong cả 3 kịch bản, cái giá phải trả cho kinh tế toàn cầu đã và sẽ tiếp tục rất lớn.
