Khi tuổi đời không còn là “giới hạn” của sự liều lĩnh
Theo các điều tra viên Cơ quan Cảnh sát điều tra CATP Hà Nội, từ vụ cướp giật tài sản của cụ bà 96 tuổi tại phường Bồ Đề đến vụ dùng hung khí truy đuổi nhau gây náo loạn nhiều tuyến phố ở phường Long Biên, tất cả đều cho thấy một thực trạng đáng lo ngại, đó là tội phạm đang có xu hướng trẻ hóa, với mức độ liều lĩnh, coi thường pháp luật ngày càng gia tăng. Không chỉ là những vụ án hình sự đơn thuần, đây còn là hồi chuông cảnh báo về sự đứt gãy trong quản lý, giáo dục và định hướng đối với một bộ phận thanh, thiếu niên hiện nay.
Vụ cướp giật tài sản xảy ra tại ngõ 295/24 Ngọc Thụy (phường Bồ Đề) gây phẫn nộ không chỉ bởi hành vi táo tợn, mà còn bởi sự vô cảm đến lạnh lùng của các đối tượng. Nạn nhân là cụ bà 96 tuổi ngồi xe lăn, không có khả năng tự vệ. Tuy nhiên, nhóm tội phạm vẫn ngang nhiên tiếp cận, đánh lạc hướng nạn nhân để cướp giật chiếc túi xách giữa ban ngày. Ba đối tượng gây án (trong đó nhỏ nhất mới 13 tuổi) đã có sự bàn bạc, phân công vai trò rõ ràng. Điều đó cho thấy hành vi phạm tội không phải là bộc phát mà mang tính chủ động, có tính toán.
Trao đổi với phóng viên, Trung tá Nguyễn Quang Tại - Phó trưởng Công an phường Bồ Đề nhận định: “Đây là nhóm đối tượng còn rất trẻ đều từ tỉnh ngoài đến, thiếu sự quản lý, giáo dục của gia đình. Trong thời gian lang thang tại địa bàn, các đối tượng thường xuyên quan sát, nhắm vào các nạn nhân sơ hở để cướp giật tài sản. Hành vi thể hiện sự manh động, liều lĩnh và coi thường pháp luật, đặc biệt khi ra tay với người già yếu, mất khả năng tự vệ”. Đáng chú ý, đối tượng cầm đầu đã có 2 tiền án, vừa ra tù không lâu nhưng tiếp tục phạm tội và lôi kéo các đối tượng nhỏ tuổi hơn cùng tham gia. Điều này cho thấy nguy cơ “lây lan” hành vi phạm tội trong nhóm thanh thiếu niên khi những đối tượng “có kinh nghiệm” trở thành tác nhân dẫn dắt.
Từ va chạm nhỏ đến nguy cơ lớn
Nếu như vụ cướp giật tài sản nêu trên phản ánh sự tha hóa về nhận thức pháp luật vì mục đích vật chất thì vụ truy đuổi, gây rối trật tự công cộng xảy ra tại phường Long Biên mới đây lại cho thấy một xu hướng khác, đó là bạo lực hóa các mối quan hệ xã hội trong giới trẻ. Chỉ từ lời qua tiếng lại trên đường, nhóm thanh thiếu niên đã tụ tập, mang theo chai bia làm hung khí, tổ chức truy đuổi đối phương với tốc độ cao qua hàng loạt tuyến phố. Những hành vi như vượt đèn đỏ, không đội mũ bảo hiểm, bấm còi inh ỏi, phóng xe máy 80 - 90km/h… không chỉ vi phạm pháp luật mà còn trực tiếp đe dọa an toàn của cộng đồng.
Thượng tá Nguyễn Mạnh Hà - Trưởng Công an phường Long Biên đánh giá: “Hành vi của các đối tượng thể hiện sự coi thường pháp luật, manh động và tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Đáng lo ngại là nhiều đối tượng còn rất trẻ, thậm chí chưa đủ 16 tuổi nhưng đã có tiền án, tiền sự, hoặc đang trong thời gian chấp hành án vẫn tiếp tục vi phạm pháp luật”. Theo Thượng tá Nguyễn Mạnh Hà, một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến vụ việc là do các đối tượng tụ tập, sử dụng rượu bia, sau đó điều khiển phương tiện với tốc độ cao, mang theo vật dụng có thể làm hung khí để “giải quyết mâu thuẫn”. “Đây là biểu hiện lệch chuẩn rất nguy hiểm, cần được ngăn chặn từ sớm, từ xa” - Trưởng Công an phường Long Biên nhấn mạnh.
Không thể chỉ xử lý phần ngọn
Từ 2 vụ án trên có thể thấy rõ một điểm chung là hầu hết các đối tượng đều là thanh thiếu niên lêu lổng, thiếu sự quản lý, giáo dục từ gia đình. Phân tích sâu hơn, Trung tá Nguyễn Quang Tại cho rằng: “Việc các em bỏ học, rời khỏi gia đình, tụ tập bạn bè xấu nhưng không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật. Gia đình cần đóng vai trò then chốt trong việc quản lý, định hướng con em”. Cùng quan điểm, Thượng tá Nguyễn Mạnh Hà nhấn mạnh nguyên nhân mang tính căn cơ: “Phần lớn các trường hợp thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật đều xuất phát từ việc buông lỏng quản lý của gia đình, thiếu sự giáo dục, định hướng. Khi không có điểm tựa, các em rất dễ bị lôi kéo, sa vào các hành vi lệch chuẩn. Bên cạnh đó, tác động của môi trường xã hội, đặc biệt là mạng xã hội, cũng góp phần không nhỏ. Những nội dung bạo lực, lối sống thực dụng, tâm lý thích thể hiện bản thân… đã và đang ảnh hưởng đến nhận thức của một bộ phận giới trẻ, khiến các em dễ bị kích động, hành động thiếu kiểm soát”.
Thực tế cho thấy, lực lượng công an đã rất nhanh chóng, quyết liệt trong việc điều tra, truy bắt các đối tượng, góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự. Tuy nhiên, như nhận định của chỉ huy công an cơ sở, nếu chỉ dừng lại ở việc xử lý sau khi tội phạm xảy ra thì chưa đủ. Thượng tá Nguyễn Mạnh Hà cho biết, Công an phường Long Biên sẽ tiếp tục phối hợp với nhà trường, gia đình và các lực lượng chức năng để tăng cường công tác phòng ngừa, quản lý thanh, thiếu niên, không để phát sinh các vụ việc tương tự. Trong khi đó, Trung tá Nguyễn Quang Tại cũng khuyến cáo các gia đình cần nâng cao trách nhiệm trong việc quản lý con em, đặc biệt là lứa tuổi vị thành niên; đồng thời người dân cần nâng cao cảnh giác, bảo vệ tài sản cá nhân, tránh trở thành mục tiêu của tội phạm.
Hồi chuông cảnh tỉnh xã hội
Tội phạm trẻ hóa không phải là câu chuyện mới, nhưng những gì đang diễn ra cho thấy mức độ ngày càng nghiêm trọng và phức tạp hơn. Khi những đứa trẻ 13 - 16 tuổi đã có thể tham gia cướp giật, truy đuổi, sử dụng hung khí, thì đó không còn là vấn đề cá biệt, mà là dấu hiệu của một xu hướng đáng báo động.
Theo các chuyên gia tâm lý, việc thanh thiếu niên dễ sa vào con đường phạm tội còn bắt nguồn từ những biến đổi tâm lý xã hội đặc thù của lứa tuổi. Đây là giai đoạn hình thành nhân cách nhưng chưa hoàn thiện về nhận thức pháp luật, trong khi nhu cầu khẳng định cái tôi lại rất lớn. Khi thiếu điểm tựa gia đình và định hướng tích cực, các em dễ tìm kiếm sự công nhận từ bạn bè đồng trang lứa, kể cả bằng những hành vi lệch chuẩn. Tâm lý “bầy đàn”, sĩ diện hão và hiếu thắng khiến nhiều em sẵn sàng hành động bốc đồng, bất chấp hậu quả. Bên cạnh đó, sự phát triển của mạng xã hội vô tình tạo ra một “không gian ảo” nơi bạo lực, khoe mẽ, lối sống lệch chuẩn được lan truyền nhanh chóng làm méo mó giá trị. Không ít thanh thiếu niên tiếp nhận những hình ảnh đó mà thiếu bộ lọc, dần coi hành vi vi phạm pháp luật là “bình thường” hoặc thậm chí là cách thể hiện bản thân. Khi cộng hưởng với sự thiếu hụt kỹ năng sống, thiếu khả năng kiểm soát cảm xúc, các em rất dễ trượt dài từ những sai phạm nhỏ đến hành vi phạm tội nghiêm trọng.
Mỗi vụ án được khám phá là một lần ngăn chặn hậu quả, nhưng điều quan trọng hơn là phải ngăn chặn từ gốc, từ gia đình, nhà trường và xã hội. Bởi lẽ, phía sau mỗi hành vi phạm tội của thanh thiếu niên không chỉ là lỗi của cá nhân, mà còn là hệ quả của những khoảng trống trong giáo dục và quản lý. Nếu không có những giải pháp đồng bộ, kịp thời và hiệu quả, thì những vụ việc như ở phường Bồ Đề hay phường Long Biên sẽ không dừng lại, mà có thể tiếp tục tái diễn với tính chất ngày càng nghiêm trọng hơn. Và khi đó cái giá phải trả sẽ không chỉ là những con số trong thống kê tội phạm mà là sự bất an của xã hội và những thế hệ trẻ đang dần đánh mất tương lai của chính mình.
