Ký ức tuổi thơ
Nhắc đến kem Hà Nội, người ta nghĩ ngay tới Kem Tràng Tiền - thương hiệu đã trở thành một phần ký ức đô thị. Sau ngày tiếp quản Thủ đô 1954 cho đến tận hôm nay, cửa hàng kem nằm trên phố Tràng Tiền vẫn tấp nập người ra vào. Những dòng người đứng dưới nắng hè chờ mua vài que kem cốm, kem đậu xanh hay kem ốc quế đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Nhưng ít ai biết rằng, vào những năm bao cấp, Hà Nội còn có nhiều hiệu kem nổi tiếng khác. Mỗi cửa hàng mang một hương vị riêng, một cách làm riêng, góp phần tạo nên nét văn hóa rất đặc biệt của phố phường Hà Nội thời ấy.
Trong ký ức tuổi thơ tôi, nổi bật nhất là hiệu kem Cẩm Bình trên phố Huế - một cái tên giờ chỉ còn trong hoài niệm của lớp người Hà Nội cũ. Ngày ấy tôi còn nhỏ. Mỗi trưa hè tan học, giữa cái nắng chang chang đổ lửa xuống những con phố đầy bụi, thế nào tôi cũng ghé qua cửa hàng Cẩm Bình để mua que kem giá 5 xu. Chỉ 5 xu thôi, nhưng với lũ trẻ thời đó là cả một niềm sung sướng.
Cửa hàng lúc nào cũng đông. Những mẻ kem vừa lấy ra khỏi khuôn còn phủ lớp đá trắng mờ được đặt trên chiếc rá tre lớn. Kem đậu xanh vàng nhạt, kem cốm xanh dịu, kem dừa trắng ngà… vẫn còn đọng những vỉa đá lạnh chưa tan hết. Chỉ cần cắn một miếng, cái lạnh buốt đã chạy dọc sống lưng giữa trưa hè oi nồng.
Phía trong cửa hiệu là chiếc bể làm kem to đùng cùng tiếng máy chạy ầm ầm suốt ngày. Không khí đặc quánh mùi đường, sữa và hương liệu hoa quả. Vài đứa trẻ trạc tuổi tôi đứng nép bên góc cửa, vai đeo hộp gỗ, mắt dõi theo từng mẻ kem mới ra lò. Đó là những đứa bán kem rong. Khi người thợ vừa mở nắp khuôn, lũ trẻ lập tức ùa vào lấy hàng. Những chiếc bình nhôm đựng kem được nhét đầy rồi bỏ vào hộp gỗ có lót đá lạnh. Chỉ vài phút sau, chúng đã tỏa đi khắp phố phường Hà Nội.
Món quà xa xỉ
Ngày ấy, mùa hè Hà Nội có một thứ âm thanh rất riêng: Tiếng leng keng của tàu điện hòa cùng tiếng rao “Ai kem đê… kem đậu xanh, kem dừa đặc biệt đê…” vang vọng giữa phố trưa. Tiếng rao ngân dài dọc hồ Hoàn Kiếm, qua những vòm cây phố Tràng Thi, Hàng Bài, Bà Triệu, len vào cả những con ngõ nhỏ.
Trong cái nóng hầm hập của gió Lào, tiếng rao kem nghe như mang theo cả không khí mát lạnh. Lũ trẻ con nghe tiếng rao là chạy ùa ra đầu ngõ, có đứa cầm sẵn đồng xu trong tay, có đứa phải chạy vào xin mẹ. Người bán kem mở chiếc hộp gỗ, hơi lạnh bốc lên nghi ngút. Những que kem nhiều màu nằm chen chúc trong đá lạnh khiến đứa trẻ nào nhìn cũng thèm thuồng.
Thực ra, loại kem bán rong ngày ấy khá đơn giản. Đó là thứ kem “túi nhỏ” rẻ tiền, chủ yếu làm từ đường, phẩm màu và tinh dầu hoa quả. Kem chanh màu vàng óng, kem siro đỏ au, kem dứa thơm nhẹ, kem đậu xanh nhạt màu… không có sữa ngoại, không có chocolate hay vani như bây giờ. Nhưng chính sự giản dị ấy lại tạo nên hương vị rất riêng của một thời nghèo khó.
Trẻ con Hà Nội ngày ấy ăn kem không phải để “thưởng thức” như bây giờ. Chúng ăn bằng tất cả niềm háo hức của tuổi thơ. Một que kem nhỏ có thể được mút rất lâu. Có đứa còn cẩn thận liếm quanh lớp đá bám ngoài que kem rồi mới ăn đến phần bên trong. Kem khi ấy là món quà xa xỉ của trẻ con thành phố.
Ngoài Cẩm Bình, Hà Nội còn có hiệu kem Tiến Đạt trên phố Yết Kiêu - một địa chỉ nổi tiếng với những người sành ăn. Nếu kem bán rong là thứ quà bình dân của phố hè thì kem Tiến Đạt lại mang dáng vẻ cầu kỳ hơn. Hiệu kem này nổi tiếng bởi những loại kem trái cây chính hiệu. Mùa nào thức nấy. Mùa mít có kem mít thơm lừng. Mùa dứa có kem dứa mát dịu. Kem dừa béo ngậy, kem vải thanh nhẹ… tất cả đều giữ được hương vị tự nhiên của trái cây. Ngoài kem que còn có loại kem bọc giấy dành cho khách mua mang về.
Ngày xưa và ngày nay
Người Hà Nội vốn kỹ tính trong chuyện ăn uống, họ sẵn sàng đi xa chỉ để tìm đúng món mình thích. Những gia đình khá giả hay khách quen thường ghé hiệu Tiến Đạt mua vài gói kem mang về đãi khách. Những tối mùa hè mất điện, cả nhà ngồi quanh dưới hiên nhà chia nhau từng que kem lạnh, cái nóng dường như cũng dịu bớt.
Kem thời ấy không chỉ là món ăn giải nhiệt, nó còn là một phần nhịp sống đô thị Hà Nội. Kem gắn với tiếng tàu điện leng keng chạy qua Bờ Hồ, gắn với những mái hiên phố cổ loang vệt nắng, gắn với lũ trẻ chân đất chạy rong khắp vỉa hè, gắn với những trưa hè nắng chang chang mà chỉ cần một que kem 5 xu cũng đủ thấy đời vui đến lạ.
Ngày nay, Hà Nội có đủ loại kem hiện đại từ sản xuất trong nước đến công nghệ sản xuất của nước ngoài như Ý, Nhật, Hàn Quốc... Các cửa hàng sang trọng cũng mọc lên khắp nơi với hàng trăm hương vị khác nhau. Nhưng nhiều người Hà Nội cũ vẫn nhớ da diết vị kem ngày xưa, thứ kem đôi khi còn lẫn đá dăm, màu sắc không thật, hương vị đơn sơ, nhưng lại chứa đựng cả một trời ký ức. Có những thứ theo năm tháng sẽ mất đi. Những hiệu kem như Cẩm Bình hay Tiến Đạt giờ chỉ còn trong hồi ức.
Tiếng rao kem rong cũng gần như biến mất khỏi phố phường. Nhưng ký ức về những mùa hè ăn kem dưới tán cây hè phố thì vẫn còn nguyên trong tâm trí bao người. Và có lẽ vì thế, Kem Tràng Tiền đến hôm nay vẫn không chỉ là một cửa hàng bán kem. Nó giống như một phần ký ức của Hà Nội cũ - nơi người ta tìm đến không chỉ để ăn một que kem mà còn để tìm lại tuổi thơ của mình giữa nhịp sống hiện đại đang ngày một vội vàng hơn.
