Thời gian qua, khá nhiều chủ doanh nghiệp đã bị khởi tố vì hành vi trốn thuế. Phổ biến nhất hiện nay là tình trạng doanh nghiệp sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân thay vì tài khoản công ty để nhận tiền thanh toán, từ đó không xuất hóa đơn không ghi nhận doanh thu.
Một thủ đoạn khác cũng thường xuyên được áp dụng là hợp thức hóa số liệu, nâng khống chi phí đầu vào để giảm thiểu số thuế phải nộp.
Câu hỏi đặt ra là, vì sao cơ quan thuế có thể nhận biết các thủ đoạn trốn thuế, dù các chủ doanh nghiệp đã tìm mọi cách che giấu doanh thu hay hợp thức hóa dòng tiền? Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas đã có một số chia sẻ làm rõ vấn đề này, nhằm giúp các doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý khi điều hành doanh nghiệp.
Theo ông Tuấn, đối với cả hai tình huống là kê khai thiếu doanh thu và nâng khống chi phí, cơ quan thuế đều có công cụ để nhận biết.
Ông cho biết, hiện nay, cơ quan thuế đang vận hành một hệ thống quản lý và nhận diện rủi ro nghiệp vụ thuế xảy ra tại doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Trong đó, hệ số rủi ro về Giá vốn/Doanh thu được sử dụng phổ biến để nhận biết sự bất thường xảy ra tại doanh nghiệp.
“Nói một cách đơn giản, cơ quan thuế sẽ so sánh hệ số Giá vốn/Doanh thu của từng doanh nghiệp so với các doanh nghiệp cùng trong một ngành nghề. Khi tỉ lệ này cao một cách bất thường, cơ quan thuế sẽ yêu cầu doanh nghiệp giải trình bằng hồ sơ, bằng số liệu thực tế tại doanh nghiệp” – ông Tuấn cho biết.
Khi Giá vốn/Doanh thu cao một cách bất thường thì sẽ có hai khả năng xảy ra: Một là doanh nghiệp kê khống chi phí, bằng cách kê khai khống chi phí lương, hoặc là mua hóa đơn để ghi nhận thêm chi phí không có thật… Khi chi phí kê khai của doanh nghiệp tăng lên sẽ dẫn đến lợi nhuận đóng thuế giảm xuống, thậm chí là lỗ để không phải nộp thuế.
Khả năng thứ hai là doanh thu thấp một cách bất thường. Điều này xảy ra khi một lượng lớn doanh thu đã không được ghi nhận. Trường hợp phổ biến là các doanh nghiệp bán hàng cho người dân hay cho những đối tượng mà không có nhu cầu lấy hóa đơn. Khi đó, doanh nghiệp sẽ nhận tiền vào tài khoản cá nhân của chủ doanh nghiệp thay vì nhận tiền vào tài khoản của doanh nghiệp, hoặc là khách hàng trả bằng tiền mặt nhưng chủ doanh nghiệp ghi nhận vào doanh thu của doanh nghiệp để thực hiện nghĩa vụ thuế…
Ông Tuấn phân tích thêm, đối với các trường hợp này sẽ xuất hiện 3 cái dấu hiệu liên đới khác:
Dấu hiệu đầu tiên đó là cái quỹ tiền mặt của doanh nghiệp sẽ bị âm. Bởi vì lúc này một lượng tiền lớn đã chảy vào tài khoản cá nhân của chủ doanh nghiệp thay vì vào tài khoản doanh nghiệp; hoặc cái dòng tiền đã được chi ra cho các khoản chi phí ảo dẫn đến việc mất cân đối dòng tiền và dẫn đến việc âm quỹ tiền mặt.
Dấu hiệu thứ hai, cũng là kết quả của việc âm tiền mặt đó là doanh nghiệp buộc phải sử dụng một cái bút toán như “vay mượn tiền của giám đốc”. “Khi chúng ta nhìn trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp, chúng ta sẽ thấy một cái khoản treo, là “Khoản phải trả cho giám đốc”… Đó thường là một bút toán để người ta xử lý cái phần chi phí ảo. Đương nhiên là vay mượn ở đây là vay mượn ảo chứ không có vay mượn thật” – ông Tuấn chia sẻ.
Dấu hiệu thứ ba, đó là xuất hiện một lượng tồn kho ảo trên sổ sách của doanh nghiệp. “Tại vì trên thực tế thì hàng doanh nghiệp đã bán nhưng trên sổ sách thì không xuất hóa đơn, không ghi nhận giá vốn, dẫn đến lượng hàng hóa trên sổ sách vẫn còn. Khi đó, cơ quan thuế kiểm kê thực tế thì sẽ phát hiện ra…” – vị chuyên gia về thuế chia sẻ.
Như vậy, theo ông Lê Văn Tuấn, cơ quan thuế hiện nay đã có đủ cơ sở dữ liệu bình quân ngành và một hệ thống giám sát để nhận diện các cái dấu hiệu bất thường xảy ra tại doanh nghiệp.
“Do đó, các cái doanh nghiệp nên thận trọng với việc ghi nhận khống chi phí hoặc bỏ ngoài sổ sách các cái khoản doanh thu” – ông cảnh báo.
