Đưa tinh thần “gần dân” vào công tác phòng cháy
Giữa một đô thị đặc biệt như Hà Nội, nơi nhà ở kết hợp kinh doanh, chung cư mini, khu dân cư đông đúc ngày càng nhiều, nguy cơ cháy nổ luôn hiện hữu trong đời sống. Thực tế ấy đòi hỏi công tác PCCC không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra, xử lý vi phạm hay tuyên truyền theo lối truyền thống.
Theo chỉ huy Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, ngay sau khi Bộ Công an và CATP Hà Nội phát động phong trào thi đua “Ba nhất”, đơn vị đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đồng thời là cơ hội để đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền PCCC theo hướng thực chất, gần dân hơn. Từ đó, mô hình “Phòng cháy, chữa cháy Ba nhất - Trải nghiệm để an toàn” được xây dựng với tinh thần xuyên suốt “lấy người dân làm trung tâm”. “Tuyên truyền những gì người dân cần chứ không chỉ tuyên truyền những gì cơ quan chức năng có” - đó là quan điểm được lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Hà Nội đặt ra khi triển khai mô hình.
Thay vì những nội dung khô cứng, nặng lý thuyết, người dân được hướng dẫn các kỹ năng rất gần với cuộc sống hàng ngày như kiểm tra hệ thống điện trong gia đình, xử lý khi chập điện, sử dụng bình chữa cháy, mở lối thoát nạn thứ hai hay thoát hiểm khi xảy ra cháy vào ban đêm. Đối với nhà trọ, chung cư mini - nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ - nội dung tuyên truyền cũng được thiết kế sát thực tế hơn, tập trung vào kỹ năng thoát nạn trong không gian hẹp, xử lý khi cầu thang bộ có khói, sử dụng mặt nạ phòng độc hay cách cảnh báo cho những người xung quanh. Điều quan trọng hơn cả là người dân không chỉ nghe tuyên truyền mà được trực tiếp tham gia trải nghiệm và thực hành.
Khi người dân trở thành “nhân vật chính”
Tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm những ngày cuối tuần, nhiều người dân Thủ đô tỏ ra thích thú khi lần đầu được trực tiếp cầm vòi chữa cháy, trải nghiệm thoát nạn trong môi trường có khói hay quan sát các phương tiện chuyên dụng của lực lượng cứu hỏa. Không ít phụ huynh đưa con nhỏ tới tham gia các hoạt động trải nghiệm với mong muốn trang bị cho các em kỹ năng an toàn từ sớm. Chị Nguyễn Thu Hà (trú tại quận Hai Bà Trưng) chia sẻ, trước đây chị từng nghĩ cháy nổ là việc “ở đâu đó”, ít liên quan trực tiếp tới cuộc sống gia đình mình. Tuy nhiên, sau khi tham gia buổi trải nghiệm tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, chị mới nhận ra nhiều kỹ năng tưởng đơn giản nhưng lại vô cùng quan trọng. “Lần đầu tiên tôi được trực tiếp sử dụng bình chữa cháy và thử thoát nạn trong môi trường có khói, khi bước vào mới thấy nếu không có kỹ năng thì rất dễ hoảng loạn. Về nhà, tôi kiểm tra lại toàn bộ hệ thống điện, sắp xếp lại lối thoát nạn và mua thêm thiết bị báo cháy cho gia đình” - chị Hà nói.
Sau phố đi bộ, các chương trình trải nghiệm sẽ tiếp tục được tổ chức tại trường học, khu dân cư, tổ dân phố trên địa bàn thành phố. Trong quý I-2026, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH đã triển khai hàng trăm điểm tuyên truyền, trải nghiệm về PCCC và CNCH, thu hút hàng chục nghìn lượt người dân tham gia. Các buổi tuyên truyền không còn là những hội trường với người nghe ngồi kín ghế, mà trở thành những buổi tương tác thực tế, nơi người dân được đặt câu hỏi, được thực hành và được xử lý tình huống như trong đời thực. Nhiều người sau khi tham gia nhận ra rằng, ngay trong chính ngôi nhà mình vẫn còn tồn tại rất nhiều nguy cơ mất an toàn như ổ điện quá tải, không có lối thoát nạn thứ hai hay thói quen để xe chắn kín lối đi. Từ những trải nghiệm ấy, kiến thức PCCC trở nên gần gũi và dễ nhớ hơn rất nhiều.
Những “tiết học kỹ năng sống” đặc biệt
Không chỉ người lớn, học sinh cũng là nhóm đối tượng được lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đặc biệt chú trọng. Tại các chương trình trải nghiệm ở trường học và Trung tâm giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH, học sinh được trực tiếp tham gia xử lý các tình huống giả định như thoát nạn khi có cháy, sử dụng bình chữa cháy hay kỹ năng di chuyển trong môi trường nhiều khói. Em Trần Minh Anh (học sinh lớp 8, trường THCS Lương Thế Vinh) cho biết: “Trước đây em chỉ biết số điện thoại 114 qua sách vở, nhưng sau buổi trải nghiệm em đã hiểu hơn về công việc của lực lượng cứu hỏa cũng như cách tự bảo vệ bản thân. Em ấn tượng nhất là phần thoát nạn trong phòng tối có khói. Ban đầu em rất sợ, nhưng các chú Công an hướng dẫn rất kỹ. Sau buổi học, em biết phải cúi thấp người, che khăn ướt khi di chuyển và không được quay lại lấy đồ khi có cháy. Em thấy đây là những kỹ năng vô cùng cần thiết”. Theo nhiều giáo viên, các buổi trải nghiệm như vậy không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức dễ hơn mà còn tạo cho các em ý thức chủ động bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ cháy, nổ.
Cùng với việc tổ chức các hoạt động trực tiếp, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và mạng xã hội trong công tác tuyên truyền. Các fanpage như “Công an thành phố Hà Nội”, “Tuổi trẻ Công an Thủ đô”, “Trung tâm Giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH Hà Nội” hay Zalo OA của Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH liên tục đăng tải video tình huống, clip hướng dẫn kỹ năng và cảnh báo nguy cơ cháy nổ. Đáng chú ý, trong quý I-2026, đơn vị đã xây dựng 10 video clip ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tuyên truyền về nguy cơ cháy nổ trong dịp Tết, mùa lễ hội, mùa nắng nóng hay phòng chống đuối nước. Những video ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn, đặc biệt phù hợp với giới trẻ - nhóm thường xuyên sử dụng mạng xã hội.
Theo chỉ huy Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, trong bối cảnh người dân ngày càng có xu hướng tiếp nhận thông tin ngắn và trực quan, công tác tuyên truyền cũng phải thay đổi để phù hợp thực tế. Không chỉ lực lượng chuyên trách, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH còn hướng tới xây dựng hình ảnh “mỗi cán bộ, chiến sĩ là một tuyên truyền viên về PCCC”, chủ động lan tỏa kiến thức an toàn tới cộng đồng dân cư nơi sinh sống. Một trong những hướng đi được Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH xác định mang tính lâu dài là xây dựng các Trung tâm giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH tại cơ sở. Hiện đơn vị đang phối hợp với Công an cấp xã/phường, tham mưu CATP Hà Nội và chính quyền địa phương triển khai mô hình trung tâm trải nghiệm cộng đồng tại 126 xã/ phường trên địa bàn thành phố. Đến nay đã có 85 địa phương bố trí địa điểm xây dựng. Khi hoàn thiện, đây sẽ là nơi người dân có thể thường xuyên tiếp cận kiến thức, thực hành chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cũng như trải nghiệm các mô hình thực tế ảo. Không đơn thuần là nơi tuyên truyền, các trung tâm này được kỳ vọng sẽ trở thành “trường học kỹ năng an toàn” cho cộng đồng dân cư.
Từ những mô hình trải nghiệm thực tế, những video ngắn trên mạng xã hội hay những buổi tuyên truyền tại khu dân cư, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH (CATP Hà Nội) đang từng bước đưa tinh thần “gần dân” đi vào thực chất. Bởi trong công tác PCCC, điều quan trọng không chỉ là dập tắt ngọn lửa khi sự cố xảy ra mà còn là giúp người dân biết cách tự bảo vệ mình trước khi đám cháy bùng phát.
