Nhận diện nguy cơ, đi trước một bước
Từ thực tiễn công tác, Công an xã Ô Diên đã sớm nhận diện rõ những nguy cơ mới, đặc biệt là tội phạm lừa đảo trên không gian mạng với nhiều thủ đoạn tinh vi, đánh trực tiếp vào tâm lý của người dân và học sinh. Các hình thức như quảng cáo du lịch giá rẻ, kết bạn tình cảm qua mạng để lừa đảo, giả danh cơ quan chức năng, hay tuyển dụng việc làm online “việc nhẹ lương cao”... đã không còn xa lạ. Thậm chí, các đối tượng còn sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo video, giọng nói giả khiến việc nhận diện ngày càng khó khăn. Trước tình hình đó, Công an xã Ô Diên không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo mà còn hệ thống hóa các thủ đoạn của tội phạm theo từng nhóm nhu cầu tâm lý, từ đó truyền tải đến người dân một cách dễ hiểu, dễ nhớ.
Nguyên tắc “5 không” được phổ biến rộng rãi để phụ huynh và học sinh xây dựng “lá chắn” cơ bản bảo vệ bản thân. Theo đó, phụ huynh, học sinh được khuyến cáo không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng; không tham gia vay, đầu tư online khi thiếu hiểu biết; không cung cấp mã OTP, không truy cập đường link lạ, không tin vào các chương trình nhận quà miễn phí, không chuyển tiền để “làm nhiệm vụ” theo yêu cầu. Đây được xem là tấm khiên hiệu quả giúp học sinh, phụ huynh nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.
Không dừng lại ở tuyên truyền, Công an xã Ô Diên còn trực tiếp tham mưu, xây dựng và triển khai mô hình “Trường học bình yên - Gia đình hạnh phúc - Xã hội an toàn” với nhiều điểm mới mang tính đột phá. Tại buổi tập huấn cho gần 1.500 phụ huynh ở trường THCS Tân Hội, nhiều người cho biết họ đã “giật mình” khi nhận ra những nguy cơ mà con em có thể đang đối mặt hằng ngày trên không gian mạng. Một phụ huynh chia sẻ: “Trước đây tôi nghĩ con chỉ dùng điện thoại để học và giải trí, không ngờ lại có nhiều rủi ro như vậy. Sau buổi tập huấn, tôi hiểu rằng mình phải quan tâm, trò chuyện với con nhiều hơn chứ không thể phó mặc cho nhà trường”. Nhiều phụ huynh cũng đánh giá cao cách tiếp cận vấn đề rất gần gũi, dễ hiểu của lực lượng Công an. Thay vì những quy định khô cứng, các tình huống thực tế được đưa ra đã giúp họ dễ hình dung và áp dụng vào đời sống.
Về phía học sinh, việc được quan tâm, theo dõi nhưng không bị áp lực hay “gắn nhãn” cũng tạo ra sự thay đổi tích cực. Một số em cho biết cảm thấy yên tâm hơn khi có thêm kênh hỗ trợ từ nhà trường và lực lượng Công an, đồng thời hiểu rõ hơn về trách nhiệm của bản thân trong việc sử dụng mạng xã hội và tham gia các hoạt động ngoài xã hội. Không ít học sinh thừa nhận trước đây từng tò mò, thậm chí suýt tham gia các “việc làm online” hay trò chơi trên mạng mà không nhận thức hết rủi ro. Sau khi được tuyên truyền, các em đã có sự cảnh giác hơn và chủ động chia sẻ với gia đình. Điều đáng ghi nhận là mô hình đã giúp thu hẹp khoảng cách giữa phụ huynh và con cái. Khi cha mẹ được trang bị kiến thức, kỹ năng, việc trò chuyện, đồng hành với con trở nên dễ dàng hơn, từ đó tạo ra “lá chắn” vững chắc ngay từ gia đình.
Hướng đi bền vững từ sự chủ động của Công an cơ sở
Từ một mô hình tại cơ sở, cách làm của Công an xã Ô Diên đã cho thấy hiệu quả rõ rệt, không chỉ trong việc phòng ngừa vi phạm mà còn trong việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng. Vai trò nòng cốt của lực lượng Công an được thể hiện xuyên suốt, từ nhận diện nguy cơ, xây dựng công cụ, kết nối các chủ thể, đến trực tiếp tham gia giáo dục, đồng hành cùng người dân.
Thượng úy Bùi Thị Khánh Ly - cán bộ Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an xã Ô Diên cho biết, lần đầu tiên mô hình này đã ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong quản lý học sinh. Theo đó, các trường áp dụng thang đánh giá nguy cơ từ mức 1 đến mức 3 (do Công an xã Ô Diên thiết lập, hướng dẫn cách đánh giá, phân loại). Thang đo gồm 10 chỉ số, gồm: Thay đổi cảm xúc đột ngột, quan hệ bạn bè phức tạp, tụ tập ban đêm, dấu hiệu sử dụng chất cấm, hành vi kích động, bỏ học, sử dụng mạng xã hội bất thường… Từ đó, giáo viên, phụ huynh dễ dàng đánh giá. Thang đánh giá này được tự động tổng hợp tình hình để lực lượng Công an và nhà trường cùng theo dõi với dữ liệu được bảo mật. “Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ tăng cường phối hợp các cơ sở giáo dục khác để thực hiện hiệu quả mô hình. Công an xã Ô Diên dự kiến sẽ mời các chuyên gia của FPT đến tập huấn về nội dung an toàn mạng, phòng ngừa tội phạm trên không gian mạng (“bắt cóc” online, lừa đảo trên không gian mạng, lộ lọt thông tin, clip nhạy cảm…) và hướng dẫn công tác số hóa các đánh giá, tài liệu quản lý học sinh” - Thượng úy Bùi Thị Khánh Ly cho biết.
Công an xã Ô Diên cũng phối hợp các nhà trường lắp đặt camera AI trong quản lý học sinh nhằm giám sát, nhận diện đối với các hành vi lệch chuẩn, đặc biệt là phòng ngừa người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Việc lập nhóm Zalo “An toàn học đường - Ô Diên” làm kênh báo tin trực tiếp 24/7 được coi là trục xương sống của mô hình khi đảm bảo thông tin nhanh, xác minh, xử lý ngay trong ngày, không để sự việc nhỏ tích tụ thành vấn đề lớn.
Có thể thấy, trong bối cảnh nhiều thách thức mới đang đặt ra, sự chủ động, sáng tạo của Công an xã Ô Diên là minh chứng sinh động cho tinh thần đổi mới của lực lượng Công an cơ sở, từ “giữ gìn trật tự” sang “kiến tạo an toàn”, từ xử lý sang phòng ngừa, từ đơn lẻ sang kết nối cộng đồng.
Nhận diện một số thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng
Từ thực tế tiếp nhận, phân loại các vụ việc trên, Công an xã Ô Diên đã phân tích một số nguyên nhân dẫn đến việc bị lừa đảo trên không gian mạng giúp phụ huynh học sinh nhận biết để sớm phòng ngừa.
Thứ nhất, đối tượng hướng đến các nhu cầu như ăn mặc, du lịch, tiêu dùng… của con người để lừa đảo. Chúng thường dùng hình thức đăng bài quảng cáo combo du lịch giá rẻ, bán điện thoại, thiết bị, đồ tiêu dùng giá rẻ… để thu hút bị hại rồi yêu cầu đặt cọc tiền.
Thứ hai, đối tượng hướng đến nhu cầu tình cảm, các mối quan hệ (yêu đương, trò chuyện, chia sẻ) để lừa đảo. Chúng thường dùng hình thức kết bạn làm quen qua mạng xã hội, hứa hẹn yêu đương, tặng quà giá trị lớn (đô la, vàng, kim cương, hàng hiệu...).
Thứ ba, đối tượng hướng đến nhu cầu an toàn của con người để lừa đảo. Chúng thường dùng các hình thức:
+ Giả danh cán bộ cơ quan Nhà nước gọi điện thông báo chủ thuê bao có liên quan đến các vụ án, vụ việc (chủ yếu là án ma túy, rửa tiền, tai nạn giao thông...) , từ đó đe dọa, yêu cầu bị hại chuyển tiền đến số tài khoản do chúng chỉ định hoặc cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng để chúng xác minh nguồn tiền.
+ Giả danh nhân viên y tế/ giáo viên báo người thân đang cấp cứu..
Thứ tư, đối tượng hướng đến nhu cầu tán thưởng, tặng quà của con người để lừa đảo. Chúng thường dùng hình thức thông báo trúng thưởng (xe máy, điện thoại, nồi cơm điện…) rồi yêu cầu đặt cọc phí vận chuyển, đóng thuế, nộp các khoản phí khác để lừa đảo. Ngoài ra đối tượng lừa đảo còn dụ dỗ nạn nhân tham gia các cuộc thi sắc đẹp, MC nhí, thời trang nhí… để hướng dẫn nạn nhân tham gia các hội nhóm, thực hiện nhiệm vụ bằng cách chuyển tiền vào các số tài khoản do chúng chỉ định, từ đó chiếm đoạt tài sản.
Thứ năm, đối tượng hướng đến nhu cầu việc làm, vay tiền của người dân để lừa đảo thường. Chúng dùng hình thức:
+ Tạo lập các website sàn giao dịch tài chính, thương mại điện tử, chứng khoán quốc tế, tiền ảo để giới thiệu, chào mời, lôi kéo người dân tham gia đầu tư. Sau đó can thiệp vào hệ thống để chiếm đoạt tiền của người tham gia.
+ Lợi dụng việc mua bán hàng hóa trên các website bán hàng trực tuyến, mạng xã hội, nhất là mua bán các mặt hàng như khẩu trang, thiết bị y tế… để lừa đảo chiếm đoạt tiền của đối tác mua, bán hàng.
+ Tạo lập trang web, ứng dụng (app) kiếm tiền online, cho vay vốn online không cần thế chấp, thủ tục đơn giản, như: “Manycash”, “Vay An Tâm”, “hotrotaichinh247g.com”, “bytedance”, “Thanh Long”… từ đó yêu cầu nạn nhân đặt cọc tiền và chiếm đoạt.
