Trong bối cảnh thương mại điện tử và các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) bao gồm Deepfake và các thuật toán tự động mang lại nhiều tiện ích cho hoạt động kinh doanh, quảng bá sản phẩm, kết nối người tiêu dùng và tối ưu hóa trải nghiệm trên môi trường số.
Tuy nhiên, trái ngược với những lợi ích đó, thời gian gần đây xuất hiện nhiều nguy cơ mới đối với quyền lợi người tiêu dùng khi các công nghệ này bị lợi dụng để tạo ra các nội dung giả mạo, gây nhầm lẫn hoặc lừa đảo trên không gian mạng.
Các công nghệ AI hiện nay có thể tạo ra hình ảnh, video, giọng nói hoặc nội dung mô phỏng rất giống thật, khiến người tiêu dùng khó phân biệt giữa thông tin thật và thông tin giả. Một số đối tượng đã lợi dụng công nghệ Deepfake để giả mạo người nổi tiếng, chuyên gia, công an, bác sĩ nhằm quảng cáo sai sự thật, bán hàng hóa không rõ nguồn gốc, dẫn dụ người tiêu dùng tham gia các giao dịch có dấu hiệu lừa đảo.
Bên cạnh đó, nhiều hình thức quảng cáo sử dụng AI còn có thể tạo ra các nội dung cắt ghép, hình ảnh “trước – sau”, lời chứng thực giả hoặc phát sóng trực tiếp (livestream) giả mạo để gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Trước thực trạng trên, nhằm tăng cường công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước nguy cơ lừa đảo bởi nội dung số, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã có văn bản gửi một số nền tảng số, gồm: Shopee, Lazada, Tiktok, Zalo và Meta, đề nghị tăng cường thực thi trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Báo cáo của Lazada, Meta và Tiktok cho thấy: các nền tảng đã chủ động ghi nhận các vấn đề phát sinh liên quan đến nội dung có yếu tố giả mạo trong quá trình hoạt động của nền tảng. Các nền tảng đã có các biện pháp kỹ thuật để phòng tránh, đồng thời đã tăng cường các hình thức, cơ chế kiểm soát nội dung để nâng cao khả năng phát hiện, xử lý các vấn đề phát sinh.
Để tránh rủi ro trên các nền tảng số, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khuyến nghị người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác khi tiếp cận các nội dung quảng cáo, livestream, video giới thiệu sản phẩm hoặc thông tin được lan truyền trên môi trường số, đặc biệt đối với các nội dung có sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc nhân vật được tạo ra, chỉnh sửa bằng công nghệ AI, deepfake hoặc các công nghệ kỹ thuật số có khả năng gây nhầm lẫn.
Người tiêu dùng cần thận trọng trước các quảng cáo có dấu hiệu thổi phồng công dụng sản phẩm, sử dụng hình ảnh người nổi tiếng, chuyên gia hoặc cơ quan, tổ chức để tạo lòng tin nhưng không có căn cứ xác thực rõ ràng;
Kiểm tra kỹ thông tin về người bán, sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, điều kiện giao dịch, chính sách bảo hành, đổi trả cũng như độ tin cậy của các đánh giá, phản hồi trên nền tảng trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến; không nên chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch chỉ dựa trên các nội dung quảng cáo hấp dẫn hoặc mức giá bất thường so với thị trường;
Người tiêu dùng nên ưu tiên giao dịch thông qua các nền tảng, gian hàng và tài khoản đã được xác thực, đồng thời chủ động tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để đối chiếu, kiểm chứng trước khi đưa ra quyết định mua sắm.
Trường hợp phát hiện các dấu hiệu giả mạo, lừa đảo, quảng cáo sai sự thật hoặc hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người tiêu dùng cần kịp thời phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc sử dụng tính năng báo cáo của nền tảng để được hỗ trợ xử lý, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng số an toàn, minh bạch và bền vững.
