Chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước về quyền con người
Quyền con người là giá trị phổ quát, thiêng liêng và là thước đo quan trọng phản ánh trình độ phát triển, mức độ văn minh của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người không chỉ là trách nhiệm nội tại mà còn là cam kết quốc tế của mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm và thúc đẩy quyền con người luôn được xác định là mục tiêu xuyên suốt của công cuộc đổi mới và phát triển đất nước. Những thành tựu đạt được trong lĩnh vực này là minh chứng rõ ràng, khách quan và không thể phủ nhận cho đường lối đúng đắn, nhất quán của Đảng và Nhà nước.
Ngay từ khi giành độc lập, Việt Nam đã sớm khẳng định giá trị của quyền con người. Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 đã long trọng tuyên bố quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc của mỗi con người, đồng thời khẳng định quyền bình đẳng của các dân tộc. Đây không chỉ là sự kế thừa các giá trị tiến bộ của nhân loại mà còn thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc của dân tộc Việt Nam.
Qua các thời kỳ, hệ thống pháp luật về quyền con người không ngừng được hoàn thiện. Hiến pháp năm 2013 - đạo luật cơ bản của Nhà nước - đã dành một chương riêng quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, khẳng định rõ: “Nhà nước tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân”. Đây là bước tiến quan trọng về thể chế, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc hiện thực hóa các quyền trên thực tế.
Những năm qua, Việt Nam đã ban hành số lượng lớn các văn bản pháp luật nhằm cụ thể hóa Hiến pháp. Chỉ tính từ năm 2019 đến tháng 11-2023, đã có hơn 56 luật và văn bản quy phạm pháp luật được thông qua. Riêng năm 2025, Quốc hội đã ban hành 89 luật và 91 nghị quyết, cùng hàng trăm văn bản hướng dẫn thi hành. Những con số này cho thấy nỗ lực mạnh mẽ trong việc hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm quyền con người ngày càng đầy đủ, minh bạch và phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
Đáng chú ý, các quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và Luật Thi hành án hình sự đã mở rộng nhiều quyền quan trọng như quyền được bảo vệ thân thể, quyền có luật sư từ sớm, quyền tiếp cận thông tin và quyền khiếu nại, tố cáo. Điều kiện giam giữ cũng được cải thiện rõ rệt, bảo đảm quyền gặp thân nhân và luật sư, thể hiện tính nhân văn sâu sắc của hệ thống pháp luật Việt Nam.
Bên cạnh đó, Việt Nam đã tham gia hầu hết các công ước quốc tế cơ bản về quyền con người như Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, Công ước về quyền trẻ em, Công ước chống tra tấn… Việc nội luật hóa các cam kết quốc tế đã góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong nước. Trên trường quốc tế, Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò tích cực. Việc được bầu làm thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025 và tiếp tục tái cử nhiệm kỳ 2026-2028 với 180 phiếu ủng hộ, mức cao nhất trong khu vực… là minh chứng rõ ràng cho uy tín và sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với những nỗ lực của Việt Nam.
Thành tựu nổi bật bảo đảm quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của người dân
Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam chính là những thành tựu vượt bậc về phát triển kinh tế - xã hội. Sau 40 năm đổi mới, quy mô nền kinh tế Việt Nam đã tăng gần 100 lần so với năm 1986. GDP bình quân đầu người năm 2025 đạt khoảng 5.026 USD, tăng hơn 300 USD so với năm 2024. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 20 nền kinh tế có kim ngạch thương mại lớn nhất thế giới và thuộc top 10 quốc gia nhận kiều hối cao nhất.
Sự tăng trưởng kinh tế ổn định đã tạo nền tảng quan trọng để nâng cao đời sống người dân. Thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 5,5 triệu đồng/tháng năm 2020 lên khoảng 8,3 triệu đồng/tháng năm 2025. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm mạnh từ 4,4% năm 2021 xuống còn 1,3% năm 2025, tương đương giảm 3,1% chỉ trong 5 năm. Đây là một trong những tốc độ giảm nghèo nhanh nhất thế giới, được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá cao.
Hệ thống an sinh xã hội ngày càng hoàn thiện và bao phủ rộng khắp. Các chương trình lớn như xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021-2030, xóa nhà tạm, nhà dột nát cho hộ nghèo đã mang lại kết quả rõ rệt. Tính đến năm 2025, hơn 334.000 căn nhà tạm đã được xóa bỏ; 633.000 căn nhà ở xã hội đã được triển khai xây dựng. Ngân hàng Chính sách xã hội đã hỗ trợ hơn 10,6 triệu lượt hộ vay vốn với tổng số tiền lên tới 517 nghìn tỷ đồng, góp phần tạo sinh kế và nâng cao mức sống cho người dân.
Trong lĩnh vực giáo dục, Việt Nam đạt tỷ lệ biết chữ trên 98%, phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở ở hầu hết các địa phương. Tỷ lệ trẻ em đi học đúng độ tuổi tiểu học đạt trên 98%, thuộc nhóm cao nhất thế giới. Chính sách miễn học phí từ mầm non đến hết trung học phổ thông là bước tiến quan trọng, bảo đảm quyền học tập cho mọi trẻ em, không phân biệt hoàn cảnh. Trong lĩnh vực y tế, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95% dân số vào năm 2025, vượt chỉ tiêu Quốc hội đề ra.
Một điểm sáng nổi bật trong chính sách nhân quyền của Việt Nam là sự quan tâm đặc biệt đến các nhóm yếu thế. Chính sách bình đẳng giới được triển khai mạnh mẽ, giúp nâng cao vị thế của phụ nữ. Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XVI đạt khoảng 30%, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Phụ nữ ngày càng tham gia nhiều hơn vào các vị trí lãnh đạo và quản lý.
Đối với trẻ em, Luật Trẻ em năm 2016 cùng nhiều chương trình quốc gia đã góp phần bảo vệ quyền của trẻ em một cách toàn diện. Người khuyết tật được hỗ trợ thông qua các chính sách đào tạo nghề, tạo việc làm và trợ giúp xã hội. Hàng triệu người đã được hưởng trợ cấp, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy hòa nhập xã hội.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội đã mang lại kết quả rõ rệt. Trong giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số đạt trung bình 3,4%/năm, vượt mục tiêu đề ra. Thu nhập bình quân của người dân trong khu vực này đạt khoảng 43,4 triệu đồng/năm, tăng hơn 3 lần so với năm 2020. Tỷ lệ lao động được đào tạo nghề đạt gần 55%, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Những thành tựu của Việt Nam trong bảo vệ quyền con người không chỉ được thể hiện qua các chính sách và kết quả trong nước mà còn được ghi nhận bởi các tổ chức quốc tế. Theo Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam đã tăng tới 46% trong vòng 1 thập kỷ, một trong những mức tăng nhanh nhất thế giới. Chỉ số hạnh phúc của Việt Nam năm 2025 xếp hạng 46/143 quốc gia, tăng 8 bậc so với năm 2024 (hạng 54) và là kỷ lục cao nhất từ trước đến nay; chỉ số phát triển bền vững (SDG Index) xếp thứ 54/166. Những con số này phản ánh sự cải thiện toàn diện về chất lượng cuộc sống, mức độ hài lòng và cơ hội phát triển của người dân.
Bên cạnh đó, Việt Nam còn tích cực tham gia các hoạt động quốc tế như gìn giữ hòa bình, đối thoại nhân quyền, thúc đẩy các sáng kiến về quyền con người trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chuyển đổi số. Điều này cho thấy Việt Nam không chỉ là quốc gia thụ hưởng mà còn là đối tác tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.
Những thành tựu trong thúc đẩy và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam là kết quả của một quá trình nỗ lực bền bỉ, toàn diện và nhất quán. Với nền tảng vững chắc và quyết tâm mạnh mẽ, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục khẳng định những thành tựu không thể phủ nhận trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, đóng góp tích cực vào sự tiến bộ chung của nhân loại.
