Tờ New York Times ngày 1-6 dẫn lời quan chức Mỹ cho biết, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã bí mật điều phối cho khoảng 70 tàu hàng đi qua eo biển Hormuz trong 3 tuần qua, bất chấp việc Tổng thống Donald Trump đột ngột đình chỉ “Dự án Tự do”.
Hồi tháng 4, ông Trump công bố “Dự án Tự do” nhằm hộ tống tàu thương mại của nước trung lập đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên chưa đầy 48 giờ sau, ông tuyên bố đình chỉ dự án này. Nguyên nhân được cho là Ả Rập Xê Út từ chối cho Mỹ sử dụng căn cứ không quân và cấm bay qua không phận nước này.
Theo New York Times, dù hủy dự án công khai, CENTCOM vẫn phối hợp cho khoảng 70 tàu thương mại qua eo biển trong 3 tuần gần đây. Một quan chức Mỹ nói hầu hết tàu tắt hệ thống phát tín hiệu AIS để tránh bị Iran phát hiện, đồng thời di chuyển sát bờ biển Oman thay vì đi giữa eo biển.
Về phía Iran, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) ngày 1-6 cho biết 28 tàu đã được phép đi qua Hormuz trong 24 giờ trước đó sau khi nộp phí và tuân thủ hướng dẫn.
Iran đóng cửa eo biển Hormuz với tàu của “các quốc gia thù địch” từ ngày 28-2 để đáp trả loạt không kích của Mỹ và Israel. Tuyến đường này vốn vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ và khí đốt LNG toàn cầu. Sau đó Tehran tuyên bố tàu của nước thứ ba vẫn được qua nếu trả phí và tuân thủ chỉ thị quân sự.
Dù thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8-4, lưu lượng tàu qua Hormuz vẫn giảm mạnh. Từ khoảng 150 tàu/ngày trước xung đột, hiện chỉ còn chưa đến 10 tàu.
Hàng chục nghìn thủy thủ trên 1.600-2.000 tàu, gồm tàu chở dầu và khí đốt, đang mắc kẹt ở vịnh Ba Tư.
Từ tháng 4, Mỹ áp lệnh phong tỏa cảng Iran và chặn bắt hơn 100 tàu hàng nghi chở dầu. Động thái này khiến Tehran càng siết kiểm soát Hormuz, đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao.
